Stærsta velferðarmálið

Þriðji stærsti útgjaldaliður ríkissjóðs á næsta ári samkvæmt fjárlagafrumvarpinu sem kynnt var í gær er vaxtakostnaður, eða 84 milljarðar króna. Þrátt fyrir að tekist hafi að lækka kostnaðinn milli ára er ljóst að þetta er ævintýralega há fjárhæð og þessi kostnaður hefur engan veginn lækkað nægilega hratt á síðustu árum.

Gert er ráð fyrir 4,1 ma.kr. afgangi á næsta ári og fjárlögin eru hallalaus annað árið í röð en fjárlögin 2014 voru fyrstu hallalausu fjárlögin frá árinu 2007. Þá hefur tekist að lækka skuldir ríkissjóðs og er gert ráð fyrir að þær verði 74 prósent af vergri landsframleiðslu Íslands árið 2015 en í samanburði var þetta hlutfall 90 prósent árið 2011.

Þrátt fyrir árangur í ríkisfjármálum sem birtist m.a. í þessu, er enn of snemmt að hrósa happi. Jarðtengingin er líka rauður þráður í fjárlagafrumvarpinu og kynningarefni sem með því fylgir en þar segir:

„Meginvandi ríkissjóðs er gríðarlegar skuldir og verulega íþyngjandi vaxtajöfnuður.“

Á öðrum stað segir: „Að óbreyttu tæki áratugi að greiða niður þær skuldir sem ríkissjóður stendur frammi fyrir og á sama tíma kæmi vaxtabyrðin í veg fyrir framlög til mikilvægra málaflokka.“

Þetta undirstrikar mikilvægi lækkunar vaxtakostnaðar ríkissjóðs í hnotskurn. Íþyngjandi vaxtabyrði stendur öðrum málaflokkum fyrir þrifum.

Í fjárlagafrumvarpinu birtast áherslur ríkisstjórnarinnar þegar kemur að niðurskurði með ýmsum hætti. Þannig sparast 1.130 milljónir króna með því að stytta það tímabil sem heimilt er að greiða út atvinnuleysisbætur úr 36 mánuðum í 30. Einhver gæti fært fyrir því rök að hægt hefði verið að stytta þetta tímabil enn meira án þess að það hefði falið í sér pólitískt stórtjón fyrir ríkisstjórnarflokkanna. Til dæmis niður í 24 mánuði. Þannig er um fremur hófstilltan sparnað að ræða þótt þessu verði eflaust veifað í þingsal af stjórnarandstæðingum.

Sérstakur saksóknari er ekki vinsælasta stofnunin í stjórnarráðinu og fjárheimild þeirrar stofnunar lækkar um rúmlega 430 milljónir króna. Sem er reyndar í samræmi við áætlun um fjármögnun stofnunarinnar fram að þeim tíma er hún verður lögð niður.

Fjárhæðir í þessum handahófskenndu dæmum virðast hins vegar frekar ómerkilegar þegar þær eru skoðaðar í samhengi við vaxtakostnaðinn. Þetta eru aðeins tvö dæmi um málaflokka sem er verið að sníða til með tilheyrandi skerðingu framlaga eða beinni þjónustuskerðingu með það fyrir augum að ná markmiðum um jöfnuð í ríkisfjármálum.

Annað nærtækt dæmi snýr að byggingu nýs Landspítala, sem er nú talsvert deilumál milli einstakra þingmanna stjórnarflokkanna þótt þingið hafi samþykkt á síðasta starfsdegi sínum fyrir þinghlé vorið 2014 þingsályktun um að flýta fyrir byggingu nýs Landspítala með 56 atkvæðum gegn engu. Kostnaðaráætlun vegna nýbygginga meðferðarkjarna, rannsóknarhúss og sjúkrahótels nýs Landspítala ásamt rekstrartækjum (lækningatækjum) fyrir þessar sömu fasteignir hljóðar upp á um 80 milljarða króna.

Vaxtakostnaður ríkissjóðs á næsta ári er hærri en heildarkostnaður vegna byggingar spítalans, þrátt fyrir lækkun kostnaðarins. Og þar munar um heila fjóra milljarða króna.

Lök staða ríkissjóðs og íþyngjandi vaxtakostnaður hefur staðið byggingu spítalans fyrir þrifum. Lækkun vaxtabyrðar ríkissjóðs er því stærsta og mikilvægasta velferðarmálið sem við stöndum frammi fyrir.

Pistillinn birtist í dag í Markaðnum, fylgiriti Fréttablaðsins um viðskipti- og efnahagsmál.