Steinninn hefur margs konar vísanir

„Hvern ætlið þið að hitta?“ spyr Björgvin Ploder tæknimaður er hann hittir okkur Pjetur ljósmyndara baksviðs í Hörpunni. Þegar við nefnum Gretar Reynisson myndlistarmann upplýsir hann að Gretar sé uppáhalds leikmyndahöfundurinn hans, því hann leggi sig fram við að nota lítið af dóti.

Þetta skiljum við Pjetur ljósmyndari þegar Gretar leiðir okkur inn á sviðið. Það fyrsta sem fangar augað er einn steinn. Og ég sem hafði beðið Pjetur að taka eina mynd af Gretari og svo nokkrar af smáatriðum leikmyndarinnar.



Einföld form frekar en skraut

„Ég er mínimalískur og nota einföld form frekar en skraut. Ég bý líka til virkni og hjálpa sögunni áfram með einföldun hlutum sem færast til og búa til nýjar og nýjar stemningar.

Gleymið því ekki að svo koma búningar með silki, gull og blúndur inn í þetta umhverfi og þrjátíu manna kór kemur nokkrum sinnum inn með kerti,“ segir Gretar þegar hann sér undrunarvipinn á okkur. Síðan útskýrir hann aðstæðurnar.



„Eldborgin er mjög stór en hér er enginn sviðsrammi, enginn turn til að hífa hluti upp og niður, engin hliðarsvið og engar geymslur á bak við. Það er ekkert pláss fyrir stórar og miklar leikmyndir. Þær komast ekki fyrir. Maður verður bara að búa til eina mynd og nýta hana á sem fjölbreyttastan máta.“



Miðja sviðsins er hallandi og á bak við rísa tveir flekar. „Þessir flekar færast til á 27 vegu. Þeir eru á hjólum og það er hægt að færa þá til. Svo koma ljós, skuggar og vídeó inn í og skapa umgjörð um framvindu sögunnar,“ lýsir Gretar.



Þegar sýningin hefst annað kvöld mun fífilbrekka í Skálholti blasa við gestum. Ragnheiður biskupsdóttir slítur upp fífil og sest með hann í Þorlákssæti, klett í túninu. Það er steinninn. „Með þessum steini vildi ég búa til náttúruelement en steinninn hefur margs konar vísanir, meðal annars í steinhjarta Brynjólfs biskups og legstein,“ segir Gretar.

Hann segir fjölmargar senur í óperunni, bæði útisenur og innisenur, enda berist leikurinn frá Skálholti til Bræðratungu og allt til Kaupmannahafnar.

Þetta er langt ferli

Gretar er þrælvanur leikmyndahöfundur og setti meðal annars upp leikmynd fyrir óperuna Il Trovatore í Eldborg.

Hann byrjaði hugmyndavinnu sína fyrir þetta verkefni í september ásamt Stefáni Baldurssyni óperustjóra og leikstjóra þessarar sýningar.

Hann kveðst gera teikningar og módel heima og sýnir okkur möppu með blýantsteikningum og hárfínni skrift – allt í dálkum og köflum – sannkallað listaverk.

„Ég teikna og teikna, útbý módel sem ég er með ljós í og nota fígúrur sem eru í kvarða. Svo teikna ég upp allar senur og skrái skiptingar.

Í desember lauk ég við hugmyndavinnuna, í janúar var smíðað, síðan kom leikmyndin í hús. Þetta er langt ferli,“ segir hann sannfærandi.



Stefán leikstjóri á leið um sviðið og leggur orð í belg.

„Hann er snillingur hann Gretar, hvernig hann leysir hluti. Þetta hús er náttúrulega ekki leikhús og hér er enginn tæknibúnaður eða neitt. En það þarf að sjá til þess að allt heyrist vel og þess vegna býr Gretar til nokkurs konar lúður úr flekunum, umgjörðin er á ferð og flugi en alltaf sjónrænt flott.“



Gretar brosir og fræðir okkur um að daginn áður hafi hljómsveitarstjórinn, Petri Sakari, farið út í sal og gert hljóðprufu. Hann hafi verið stórhrifinn.

„Þau orð voru látin falla að leikmyndin ætti að vera staðalbúnaður fyrir óperur í Eldborginni því hún varpaði söngnum svo vel. Það er mikið hrós og að fá það frá svona virtum stjórnanda er dýrmætt,“ segir Gretar.



Fyllist lotningu

Þótt leikmyndin sé einföld blandast mér ekki hugur um að hún sé listaverk. Gretar samsinnir því en segir það listaverk ekki geta staðið eitt og sér, heldur fullkomnist það með leikurum, söngvurum og sögunni.

„Þetta er stór sýning með miklar tilfærslur og að líma hana saman er mjög flókið. En það er gaman,“ segir hann brosandi og bætir við.

„Það er líka heiður að vinna með öllum þessum listamönnum að nýrri óperu um þetta rammíslenska efni. Þetta er ein frægasta ástarsaga Íslandssögunnar. Hún hefur allt, heilagleika, grimmd og ást. Það er svo margt sem kemur saman í henni að maður fyllist lotningu.“

Þetta er langt ferli

Gretar er þrælvanur leikmyndahöfundur og setti meðal annars upp leikmynd fyrir óperuna Il Trovatore í Eldborg.

Hann byrjaði hugmyndavinnu sína fyrir þetta verkefni í september ásamt Stefáni Baldurssyni óperustjóra og leikstjóra þessarar sýningar.

Hann kveðst gera teikningar og módel heima og sýnir okkur möppu með blýantsteikningum og hárfínni skrift – allt í dálkum og köflum – sannkallað listaverk.

„Ég teikna og teikna, útbý módel sem ég er með ljós í og nota fígúrur sem eru í kvarða. Svo teikna ég upp allar senur og skrái skiptingar.

Í desember lauk ég við hugmyndavinnuna, í janúar var smíðað, síðan kom leikmyndin í hús. Þetta er langt ferli,“ segir hann sannfærandi.



Stefán leikstjóri á leið um sviðið og leggur orð í belg.

„Hann er snillingur hann Gretar, hvernig hann leysir hluti. Þetta hús er náttúrulega ekki leikhús og hér er enginn tæknibúnaður eða neitt. En það þarf að sjá til þess að allt heyrist vel og þess vegna býr Gretar til nokkurs konar lúður úr flekunum, umgjörðin er á ferð og flugi en alltaf sjónrænt flott.“



Gretar brosir og fræðir okkur um að daginn áður hafi hljómsveitarstjórinn, Petri Sakari, farið út í sal og gert hljóðprufu. Hann hafi verið stórhrifinn.

„Þau orð voru látin falla að leikmyndin ætti að vera staðalbúnaður fyrir óperur í Eldborginni því hún varpaði söngnum svo vel. Það er mikið hrós og að fá það frá svona virtum stjórnanda er dýrmætt,“ segir Gretar.



Fyllist lotningu

Þótt leikmyndin sé einföld blandast mér ekki hugur um að hún sé listaverk. Gretar samsinnir því en segir það listaverk ekki geta staðið eitt og sér, heldur fullkomnist það með leikurum, söngvurum og sögunni.

„Þetta er stór sýning með miklar tilfærslur og að líma hana saman er mjög flókið. En það er gaman,“ segir hann brosandi og bætir við.

„Það er líka heiður að vinna með öllum þessum listamönnum að nýrri óperu um þetta rammíslenska efni. Þetta er ein frægasta ástarsaga Íslandssögunnar. Hún hefur allt, heilagleika, grimmd og ást. Það er svo margt sem kemur saman í henni að maður fyllist lotningu.“





Óperan Ragnheiður fjallar um Ragnheiði Brynjólfsdóttur, biskupsdóttur í Skálholti á 17. öld, ástarsamband hennar við lærimeistara sinn, Daða Halldórsson, og fordæmingu föður hennar, Brynjólfs biskups Sveinssonar, á því sambandi.

Aðalleikarar Þóra Einarsdóttir, Elmar Gilbertsson og Viðar Gunnarsson.

Leikstjóri Stefán Baldursson

Hljómsveitarstjóri Petri Sakari

Aðstoðarhljómsveitarstjóri Guðmundur Óli Gunnarsson

Höfundur tónlistar Gunnar Þórðarson

Höfundur texta Friðrik Erlingsson

Danshöfundur Ingibjörg Björnsdóttir

Lýsing Páll Ragnarsson

Búningar Þórunn S. Þorgrímsdóttir

Leikmynd: Gretar Reynisson