Töldu forsendur viðræðna brostnar

Hart var tekist á um rannsóknir og frummöt Samkeppniseftirlitsins í samrunamálum Haga og Olís annars vegar og N1 og Festar hins vegar og fékkst ekki niðurstaða í málin fyrr en að loknum löngum viðræðum þar sem félögin þurftu að gangast undir umtalsvert strangari skilyrði en þau lögðu upphaflega fram til þess að sefa áhyggjur eftirlitsins.

Til marks um togstreituna í viðræðum Samkeppniseftirlitsins við forsvarsmenn N1 og Festar tók eftirlitið á einum tímapunkti fram í bréfi til N1 að „forsendur [brystu] til viðræðna um sátt í málinu“.

Aðeins tveimur dögum áður höfðu forsvarsmenn olíufélagsins lýst því yfir við eftirlitið að „ástæðulaust“ væri að leggja skilyrði á félagið vegna kaupanna á Festi. Rannsókn og frummat eftirlitsins væru jafnframt í andstöðu við nokkrar af helstu meginreglum stjórnsýsluréttar og kynnu að fela í sér „misbeitingu valds við val á leið til úrlausnar máls“.

Þetta er á meðal þess sem fram kemur í ákvörðunum Samkeppniseftirlitsins í umræddum samrunamálum sem birtar voru í heild sinni í liðinni viku. Af ákvörðunum, sem eru samanlagt 660 blaðsíður að lengd, má ráða að töluvert hafi borið á milli hjá eftirlitinu og félögunum á fyrstu stigum málanna og á það sérstaklega við um samrunamál N1 og Festar.

Fyrrnefnda félagið, sem Eggert Þór Kristófersson stýrir, taldi enda frá upphafi að samkeppnisyfirvöldum bæri að heimila kaupin án nokkurra skilyrða. Auk þess að lýsa sig ósammála frummati eftirlitsins um að kaupin á Festi væru skaðleg samkeppni tók félagið beinlínis fram að röksemdir eftirlitsins héldu fæstar vatni og væru enn fremur byggðar á röngum forsendum.

Stjórn N1 samþykkti engu að síður að ganga til sáttaviðræðna við eftirlitið. Þær leiddu að endingu til þess að félagið gekkst undir víðtæk skilyrði, sem fólust meðal annars í því að selja fimm eldsneytisstöðvar, auk vörumerkisins „Dælunnar“, til nýs keppinautar og auka aðgengi endurseljenda að birgðarými, dreifingu og heildsölu eldsneytis, til þess að kaupin næðu fram að ganga.

Samkomulag um umrædd skilyrði tókst loks í lok júlímánaðar í fyrra en þá voru meira en níu mánuðir liðnir frá því að Samkeppniseftirlitinu var fyrst tilkynnt um kaupin.

Þurfti að breyta birgjasamningi

Meiri sáttahugur var í forsvarsmönnum Haga sem lýstu snemma í ferlinu yfir vilja til þess að ganga til sáttaviðræðna við Samkeppniseftirlitið. Hins vegar gekk smásölurisanum erfiðlega að sannfæra eftirlitið um að tillögur hans að sátt dygðu til þess að eyða þeim samkeppnishindrunum sem eftirlitið taldi að stöfuðu af kaupum félagsins á Olís.

Eftir fjölmarga fundi og ítarleg samskipti náðist sátt í lok ágúst í fyrra, um þrettán mánuðum eftir að samkeppnisyfirvöldum var fyrst tilkynnt um samrunann. Í sáttinni skuldbundu Hagar sig meðal annars til þess að selja frá sér þrjár Bónusverslanir og fimm eldsneytisstöðvar undir merkjum Olís og ÓB og auka enn fremur aðgengi endurseljenda að heildsölu eldsneytis.

Samruninn gekk þó ekki endanlega í gegn fyrr en í lok nóvembermánaðar, nærri sextán mánuðum eftir að Samkeppniseftirlitinu var gert viðvart um hann, þegar eftirlitið lagði blessun sína yfir kaupendur að áðurnefndum eignum Haga.

Sem kunnugt er festi Atlantsolía kaup á eldsneytisstöðvunum en félagið Ísborg, sem er í eigu Sigurðar Pálma Sigurbjörnssonar, fyrrverandi framkvæmdastjóra Sports Direct á Íslandi, keypti Bónusverslanirnar.

Áður þurfti síðarnefnda félagið þó – að kröfu Samkeppniseftirlitsins – að breyta birgjasamningi sínum við Haga, að því er varðaði viðskiptakjör félagsins, og undirgangast skilyrði um að það starfaði áfram á dagvörumarkaði í ákveðinn tíma og seldi ekki verslanirnar þrjár til annarra en þeirra sem fullnægja kröfum eftirlitsins, eins og upplýst er um í ákvörðun samkeppnisyfirvalda.

Vilja skýrari leiðbeiningar

Finnur Árnason, forstjóri Haga, sagði í viðtali við Markaðinn í síðasta mánuði að kaupferlið sem stjórnendur félagsins hefðu unnið að hefði í heild tekið 22 mánuði.

„Það mættu vera skýrari leiðbeiningar frá Samkeppniseftirlitinu og það hefði verið til bóta ef það hefði komist á lausnamiðað samtal fyrr í ferlinu,“ nefndi Finnur.

Undir það hafa forsvarsmenn Festar, áður N1, tekið en þannig sagði Margrét Guðmundsdóttir stjórnarformaður í viðtali við ViðskiptaMoggann síðasta haust að samrunaferlið hefði getað tekið mun skemmri tíma og heppilegra hefði verið ef Samkeppniseftirlitið hefði gefið út frá upphafi hvaða markmiðum það vildi ná.

„Ég er ekki viss um að við hefðum lagt af stað í þetta ef við hefðum vitað hvað þetta tók langan tíma og hversu langt var gengið með sáttinni,“ sagði Margrét.

Páll Gunnar Pálsson, forstjóri Samkeppniseftirlitsins, vísaði hins vegar gagnrýninni á bug í viðtali við Markaðinn í febrúar síðastliðnum og sagði hana meinlegan misskilning.

„Það á ekki að vera hlutverk Samkeppniseftirlitsins að segja fyrirtækjum að selja þetta eða selja hitt og á endanum kemur kannski í ljós að viðskiptin standa ekki undir sér. Samruna­aðilar þurfa sjálfir að móta skilyrðin,“ nefndi Páll Gunnar.