Kvíðakast ein­stæðingsins

Hugsum okkur gamlan mann í Kópavogi, köllum hann Kristján.

Hann veikist skyndilega. Kannski eftir fall, veikindi eða einfaldlega vegna þess að heilsan hefur smám saman versnað. Hann fer á spítala, fær þar góða þjónustu og kemst svo í endurhæfingu. Þar gengur honum betur. Hann nær sér að hluta og er sendur heim. Það gerist hratt og áður en hann veit af er honum húrrað heim.

Og þá byrjar vandinn.

Þegar heim er komið tekur við allt annað kerfi. Nú þarf að sækja um heimaþjónustu og heimahjúkrun. Mögulega akstursþjónustu eða aðstoð við daglegt líf. Hver þjónusta hefur sína umsókn, sína ferla og sína aðila.

Enginn hefur yfirsýn yfir heildina.

Ef hann er heppinn á hann aðstandanda sem getur hjálpað honum að rata í gegnum þetta. Einhvern sem hringir, fyllir út umsóknir, fylgir málum eftir og tengir saman þá þjónustu sem á að virka sem ein heild. En þannig er svo sem ekki komið fyrir öllum.

Þetta er ekki algjörlega ímyndað dæmi. Þetta er eitthvað sem margir þekkja og tengja við.

Þetta var allt í lagi á meðan Kristján var inni á spítala og í endurhæfingu. Þar er þjónustan samhæfð og ábyrgðin nokkuð skýr. En um leið og heim er komið brotnar þjónustan upp í aðskilda hluta, milli kerfa, milli stjórnsýslustiga og milli ábyrgðaraðila. Heimaþjónusta er á vegum sveitarfélags og heimahjúkrun á vegum ríkisins.

Fyrir stjórnsýsluna er þetta skýr verkaskipting. En fyrir Kristján okkar, er þetta eitt og sama lífið.

Þegar þessi þjónusta talar ekki saman skapast hætta. Fólk fær ekki þá aðstoð sem það þarf á réttum tíma. Álagið eykst, heilsan versnar og í verstu tilfellum endar fólk aftur á spítala.

Þetta er dýr leið. Bæði fyrir einstaklinga og samfélagið.

Við vitum að þessi staða kemur oft upp. Við vitum líka að það er hægt að gera betur.

Höfum það hugfast að kerfin, skrifræðið sem er til staðar, er mannanna verk. Kerfin okkar eiga að virka fyrir notendur og þegar kerfið virkar ekki sem skyldi er það á ábyrgð stjórnmálamanna að bæta úr þeim. Það ætti ekki að vera hlutverk aðstandenda að brjótast í gegnum skrifræðið til þess að tryggja nauðsynlega þjónustu.

Í nýju útspili Samfylkingarinnar um daglegt líf er einmitt tekið á þessu. Samfylkingin leggur áherslu á að stórefla þjónustu við eldra fólk í heimahúsum með því að samþætta heimaþjónustu, heimahjúkrun og ráðgjöf í eina samfellda þjónustu sem fylgir þörfum hvers og eins. Þetta er nákvæmlega sú nálgun sem þarf til, að þjónustan sé ekki sundurleit, heldur ein heild í kringum fólkið sem þarf á henni að halda.

Í Reykjavík og Mosfellsbæ hefur verið farið í þessa átt, að samþætta heimaþjónustu og heimahjúkrun. Þar er þjónustan skipulögð sem ein heild í kringum einstaklinginn, með meiri samvinnu, betra upplýsingaflæði og skýrari ábyrgð.

Þetta skiptir máli. Raunveruleg þjónusta snýst ekki um það hvað er til á blaði. Hún snýst um það hvort að við náum utan um fólk á réttum tíma, jafnvel áður en vandinn verður of stór. Við eigum ekki að bíða eftir að fólk og aðstandendur villist í völundarhúsi stjórnsýslunnar til að fá hjálp. Þjónustan á að mæta fólki fyrr og án þess að það þurfi að berjast fyrir henni.

Með forvirkri nálgun og samþættri þjónustu er hægt að styðja fólk til að halda sjálfstæði sínu lengur, draga úr þörf fyrir innlagnir og bæta lífsgæði.

Í dag er ábyrgðin of oft á einstaklingnum sjálfum, eða aðstandendum hans, að tengja saman þjónustu sem ætti að vera samfelld. Það er hvorki sanngjarnt né skilvirkt.

Og kannski er það ástæðan fyrir þessu litla kvíðakasti mínu.

Eins og staðan er í dag er ég einstæð og barnlaus. Ég mun ekki endilega hafa aðstandendur sem geta gripið inn í þegar ég þarf á þjónustu að halda í ellinni. Þá þarf þjónustan að grípa mig. Í dag er ég ekki viss um að hún geri það.

Við erum að eldast sem samfélag. Fólki sem býr eitt fjölgar. Það þýðir að samfélagið þarf að taka meiri ábyrgð - ekki minni.

Í Kópavogi eigum við að stíga þetta skref. Samþætta heimaþjónustu og heimahjúkrun og byggja upp þjónustu sem virkar sem ein heild í kringum einstaklinginn. Þá þarf enginn að fá kvíðakast yfir því að eldast.

Höfundur skipar fjórða sæti á lista Samfylkingarinnar í Kópavogi.