Vaxtar­mörk eða valdsmörk sveitar­stjórna

Vaxtarmörk höfuðborgarsvæðisins áttu upphaflega að styðja við þróun byggðar, bæta landnýtingu og styrkja innviði. Óhætt er að segja þær fyrirætlanir hafi að orðið að engu heldur hafa vaxtarmörkin þróast í staðnað kerfi sem heldur aftur af eðlilegri og nauðsynlegri uppbyggingu, með alvarlegum afleiðingum.

Í Hafnarfirði er nú unnið af krafti að uppbyggingu. Íbúðum fjölgar, þéttingarsvæði eru nýtt og ný hverfi rísa með blandaðri byggð. Þrátt fyrir það blasir við að núverandi kerfi mun ekki ná að mæta raunverulegri þörf. Vandinn liggur ekki í skorti á vilja til uppbyggingar í Hafnarfirði, heldur í þeim skorðum sem settar hafa verið. Þær skorður skrifast á vaxtarmörk höfuðborgarsvæðisins og andstöðu vinstri flokkanna í sveitarstjórnum, sér í lagi í borgarstjórn Reykjavíkur, til að gera nauðsynlegar breytingar.

Brostnar forsendur fyrir fólk og fyrirtæki

Forsendurnar sem vaxtarmörkin byggja á ríma ekki við raunveruleikann. Raunveruleg íbúðaþörf hefur verið vanmetin árum saman. Horft hefur verið fram hjá lýðþróun, uppsafnaðri íbúðaskuld og breyttu fjölskyldumunstri. Áætlanir hafa gert ráð fyrir of háu hlutfalli íbúa á hverja íbúð og þar með of lítilli uppbyggingu. Niðurstaðan er sú staða sem við þekkjum: viðvarandi skortur á húsnæði.

Það er ekki nóg að benda á lóðir innan núverandi marka ef þær eru ekki byggingarhæfar þegar þörfin er til staðar. Í mörgum tilvikum eru þessar lóðir bundnar flóknum skipulagsferlum, innviðaskorti eða öðrum hindrunum. Dæmin sýna að skipulagsferlið á höfuðborgarsvæðinu er alltof langt og flókið. Sem dæmi má nefna að skiplagsferli og uppbygging Hlíðarenda stefnir í að taka 35 ár, Ártúnshöfðans 40 ár og Blikastaðalandsins 50 ár. Það sér það hver maður að slíkt kerfi gengur ekki upp.Vaxtarmörkin hafa einnig áhrif á aðra mikilvæga þætti. Horft hefur verið fram hjá þörf fyrir atvinnuhúsnæði innan svæðisins. Gert er ráð fyrir að fyrirtæki víki af svæðum sem á að nýta undir íbúðir, en á sama tíma vantar skýra sýn um hvar ný atvinnustarfsemi eigi að byggjast upp. Það er ekki sjálfbær nálgun því atvinnulíf, uppbygging íbúðarhverfa og samgöngur þurfa að haldast í hendur.

Neitunarvald borgarstjórnar Reykjavíkur

Þá verður ekki horft fram hjá því valdaójafnvægi sem hefur myndast milli sveitarfélaga á vettvangi Sambands sveitarfélaga á höfuðborgarsvæðinu (SSH). Meirihlutinn í borgarstjórn Reykjavíkur hefur nýtt krafta sína í ljósi þess að borgin fjármagnar 60% af kostnaði við rekstur samtakanna. Þannig hafa borgarfulltrúar Samfylkingarinnar í Reykjavík ekki hikað við að beita fullri hörku þegar umræða berst að breytingum á vaxtarmörkunum, ýmist kæft þá umræðu í fæðingu eða beitt nágrannasveitarfélögin bolabrögðum. Þá hefur það sýnt sig að breytingar sem Reykjavík styður komast frekar í gegn, á meðan sambærilegar óskir annarra sveitarfélaga sitja fastar eða dragast á langinn. Slíkt grefur undan trausti og samvinnu sem átti að vera hornsteinn svæðisskipulagsins.

Núverandi fyrirkomulag með neitunarvaldi eins sveitarfélags leiðir til þess að borgarstjórn Reykjavíkur stýrir íbúða- og atvinnuþróun Hafnarfjarðar, sem er óásættanlegt.

Vaxtarmörkin standa í vegi fyrir uppbyggingu

Sem bæjarfulltrúi og leiðtogi meirihlutans í Hafnarfirði er ábyrgð mín skýr. Sveitarfélög bera frumskyldu til að stuðla að jafnvægi á húsnæðismarkaði til að stuðla að hagkvæmri húsnæðisuppbyggingu og tryggja íbúum sínum aðgang að húsnæði og þjónustu. Þá ber mér líka skylda til að tryggja fyrirtækjum lóðir til atvinnuuppbyggingar og atvinnuþróunar.

Í þessum efnum hefur núverandi kerfi algjörlega brugðist og afleiðingarnar eru augljósar: hærra húsnæðisverð, aukin verðbólga og sífellt erfiðari staða fyrir allan almenning og sérstaklega ungt fólk sem vill eignast sitt eigið heimili.

Afnám vaxtarmarka þjónar hagsmunum Hafnfirðinga

Við verðum að horfast í augu við þá staðreynd að vaxtarmörkin, eins og þau eru útfærð í dag, styðja ekki lengur við markmið sín. Við þurfum að endurskoða kerfið í heild, færa ákvarðanir nær einstaka sveitarfélögum, stytta skipulagsferla og tryggja raunverulegt jafnræði og valdajafnvægi sveitarfélaganna.

Þegar kerfi og skipulag fer að vinna gegn tilgangi sínum er aðeins tvennt í stöðunni: Að umturna því eða leggja það af.

Af fenginni reynslu tel ég að hagsmunum Hafnarfjarðar sé betur borgið með því að velja seinni kostinn og afnema vaxtarmörkin á höfuðborgarsvæðinu.

Höfundur er oddviti Sjálfstæðisflokksins í Hafnarfirði.