Ég kýs með leikskólahjartanu

Í ár ætla ég að kjósa með leikskólahjartanu. Það felur í sér að kjósa fólk sem talar fyrir hönd barna, fyrir hönd starfsfólks leikskóla, fyrir hönd foreldra. Það felur í sér að átta sig á að vandi leikskólans er margþættur.

Mig langar að nefna þætti sem brýnt er að laga. Stór undirliggjandi þáttur vandans tel ég vera húsnæðismál leikskóla.

Húsnæði sem börnum og starfsfólki er boðið upp á er allt of lítið. Stofan heima hjá mér er 30 fermetrar. Þegar ég held boð er hún smekkfull þegar við sitjum þar settleg 8–10. Í þessa sömu stofu ættu að vera 10 börn og kannski 1–2 starfsmenn, en í raunveruleikanum eru í stofum að þessari stærð 13–14 börn og starfsfólkið þrennt. Í úttekt sem Hörður Svavarsson gerði í mörgum leikskólum kom í ljós að leikrými sem á að vera um 3 m² er í raun vanreiknað og er að jafnaði 2,28 m². Þá á eftir að gera ráð fyrir starfsfólki sem á rétt á 4,8 m² í persónulegu vinnurými. Miðað við að 30 fermetra stofuna mína, á starfsfólkið því rétt á 14,4 fermetrum en börnin afganginn. Í raun er því reiknað að þessi 13–14 börn hafi rúmlega einn fermetra hvert. Það sér hver maður að þetta er óboðlegt og í raun grunnur að mörgum öðrum vandamálum leikskólans.

Hávaði og starfsfólk

Það verður mikill hávaði þegar kannski 17–18 sálir eru í svona litlu rými. Það býður upp á árekstra. Í allflestum leikskólum er gert ráð fyrir að leikrými barna sé líka svefn- og matarrými þeirra. Hugtakið loftskipti var ekki hluti af hönnun húsnæðis fyrr en nýlega. Það merkir að víða er erfitt að tryggja fólki gott loft. Raki úr blautum og rökum útifatnaði og andadrætti hefur áhrif á heilbrigði húsnæðis. Það verður oft pestabæli.

Það er eitt dásamlegasta starf í heimi að vinna í leikskóla þar sem vel er búið að börnum og starfsfólki. Á sama hátt getur það verið afar þreytandi og slítandi að vinna við óboðlegar aðstæður. Á slíkum stöðum er líkur á veikindum meiri, hávaði er eilíft vandamál sem hefur sýnt sig að getur stuðlað að kulnun. Það er auðvelt að segja að stjórnun sé um að kenna að hærra hlutfall starfsfólks verður frekar veikt í leikskólum en á öðrum stofnunum sveitarfélaga. En þegar litið er til vinnuaðstæðna er reiknisdæmið í raun auðvelt.

Áhrif hávaða á börnin

Það er fagleg áskorun að búa til umhverfi þar sem börn eru í fyrsta sæti. Þetta þrönga húsnæði hefur ekki bara áhrif á starfsfólkið og stuðlar að óstöðugleika og veikindum, það hefur líka margvísleg áhrif á börn. Börn þurfa gott hljóðumhverfi til að tala saman, til að syngja og hlusta á sögur og bara vera til. Umhverfi sem markast af hávaða styður ekki við málþroska barna, það styður ekki einbeitingu þeirra og ígrundun. Umhverfi sem er pestabæli þar sem kvef og nefrennsli eru staðall er ekki gott fyrir börn. Þið sem eruð fullorðin, hugsið um að þurfa t.d. að mæta á fundi full af kvefi. Allt sem þið heyrið er eins og þið séuð með bómull í eyrunum, með þrýsting upp í haus. Hugsið til barnanna ykkar sem mæta dag eftir dag og eru kannski í þannig ástandi.

Það þarf að fækka börnum á deildum og auðvitað starfsfólki samhliða. Það bætir nefnilega ekki ástandið sem ég er að tala um að fjölga fullorðnum á deildum.

Brotthvarf og fjarvera

Tölur um fjarveru og brotthvarf úr starfi hafa löngum sýnt að leikskólakennarar eru meðal stöðugasta starfsfólks leikskólanna. En samtímis hafa tölur sýnt að kulnun og langtímaveikindi hafa aukist í stéttinni. Leikskólinn í dag er ekki sama stofnun og ég hóf störf í kosningavorið 1978. Á flestum stöðum er starfið metnaðarfullt og leitt af leikskólakennurum sem hafa fagþekkingu, metnað og vilja til að börn fái að vaxa og dafna við bestu mögulegu aðstæður. Eitt af því sem verður að setja í forgang strax eftir kosningar að laga eru húsnæðismál leikskóla. Grunnurinn er að fjölga fermetrum.

Höfundur er Reykvíkingur, leikskólakennari, fyrrum leikskólastjóri og núverandi háskólakennari.