Löng valdaseta bara vanda­mál fyrir suma

Nú heyrist víða fullyrt að „Samfylkingin þurfi frí“ frá stjórn Reykjavíkurborgar. Klárlega geta fylgt áskoranir langvarandi setu við völd og mikilvægt og vera meðvituð um þær. En þá þarf að ræða líka kostina við samfellu við stjórn.

Þess fyrir utan verðum við líka að horfa á önnur sveitarfélög ef við ætlum að ræða þaulsetu af alvöru. Í öðrum sveitarfélögum hefur Sjálfstæðisflokkurinn setið við völd nánast samfellt í áratugi, jafnvel miklu lengur en nokkur flokkur í Reykjavík.

Í Garðabæ hefur Sjálfstæðisflokkurinn verið samfellt í meirihluta síðan 1966. Það eru sex áratugir. Í Kópavogi hefur flokkurinn verið nær óslitið við stjórnvölinn frá því snemma á sjöunda áratugnum. Þetta eru ekki bara löng tímabil heldur valdatími sem spannar heilar kynslóðir.

Samt er fáheyrt að talað sé um að Garðabær „þurfi frí“ frá Sjálfstæðisflokknum. Sjaldan er sagt að Kópavogur sé orðinn fórnarlamb langvarandi þaulsetu sama flokks. Þvert á móti er stöðugleikinn þar oft kynntur sem dyggð, merki um traust, festu og góða stjórn.

Þar liggur ákveðin mótsögn í íslenskri stjórnmálaumræðu. Þegar vinstriflokkar stjórna lengi er talað um þreytu og nauðsyn uppstokkunar. Þegar Sjálfstæðisflokkurinn stjórnar lengi er talað um reynslu og stöðugleika. Auðvitað er ekkert sjálfgefið að langur valdatími sé slæmur en umræðan verður að vera samkvæm sjálfri sér. Er ástæðan sú að það er hálfgert norm í íslensku samfélagi að Sjálfstæðisflokkurinn sé við völd en valdaseta vinstriflokka talin frávik?

Ef við teljum að seta Samfylkingarinnar í meirihluta í Reykjavík síðan 2010 sé hættumerki í Reykjavík, hvað þá um 60 ár annars staðar? Ef lýðræðislegt heilbrigði krefst reglulegrar endurnýjunar, ætti sú regla þá ekki að gilda alls staðar, líka þar sem Sjálfstæðisflokkurinn hefur verið ráðandi lengur en nokkur annar flokkur á Íslandi?

Svo má líka spyrja sig hvort langur valdatími sé sjálfkrafa vandamál. Svarið er líklega nei. Stór samfélagsverkefni klárast nefnilega ekki á einu kjörtímabili. Þau spyrja ekki um fjögurra ára hringrás stjórnmálanna og ef stjórnmálin myndu einungis fást við verkefni sem tæki fjögur ár að ljúka yrði lítil framþróun.

Uppbygging innviða, skipulagsmál, húsnæðisuppbygging og samgöngur eru verkefni sem taka oft áratug eða meira frá fyrstu hugmynd að framkvæmd. Það á jafnt við um Borgarlínuna og önnur stór verkefni, hvort sem það eru skólar, fráveitur, samgöngumannvirki eða uppbygging nýrra hverfa. Slík verkefni krefjast þolinmæði, samfellu og pólitísks þreks til að halda stefnu þó mótvindur blási tímabundið. Þess vegna getur stöðugleiki í stjórn líka verið styrkur.

Vandinn er ekki endilega hversu lengi fólk situr við völd heldur hvort flokkum verði eitthvað ágengt. Lýðræðið snýst ekki um sjálfvirka skiptingu valds heldur raunverulegt val kjósenda og kjósendur eru fullfærir um að skipta um stjórn þegar þeir vilja það.

Kannski ættum við því að hætta að mæla lýðræðislegt heilbrigði eingöngu í fjölda ára við völd. Miklu mikilvægara er hvort stjórnvöld skili árangri, hafi framtíðarsýn og njóti áfram trausts fólks. Stór verkefni samfélagsins þurfa gjarnan meira en eitt kjörtímabil.

Stundum er samfella í stjórnun einfaldlega forsenda þess að ná raunverulegum og varanlegum árangri. Borgarlínan spyr nefnilega ekki um kosningadagatöl. Samgöngusáttmálinn gerir það ekki heldur. Bílaborgin fékk marga áratugi til að verða að veruleika og því er eðlilegt að það taki líka tíma að vinda ofan af henni.

Spurningin sem kjósendur standa frammi fyrir er því ekki fyrst og fremst hvaða flokkar hafi setið lengi við völd, heldur hvaða framtíðarsýn þeir hafa fyrir borgina. Hvort við ætlum að halda það út að byggja borg fyrir fólk og fjölbreytta ferðamáta svo þeir megi loksins verða raunverulegur valkostur. Eða þá að gefast upp og bakka aftur inn í fortíð þar sem einkabíllinn er eina raunhæfa leiðin til að komast leiðar sinnar.

Valið er þitt.

Höfundur er áhugamanneskja um mannvænni borg og borgarfulltrúi Samfylkingarinnar.