Suddalega slappt Stjörnustríðsslor

Leikstjóri kvikmyndarinnar er Jon Favreau, sem hefur áður leikstýrt myndum á borð við Elf (2003), Iron Man (2008) og Jungle Book (2016), en hann er jafnframt maðurinn á bakvið sjónvarpsseríuna The Mandalorian. Favreau framleiðir kvikmyndina með Disney og skrifar handrit hennar með Dave Filoni, forseta og listræns stjórnanda Lucasfilms. 

Leikhópurinn er skipaður Pedro Pascal, Jeremy Allen White, Sigourney Weaver, Jonny Coyne, Martin Scorsese og Brendan Wayne. Þá má nefna að sænska kvikmyndatónskáldið Ludwig Göransson sér um tónlistina.

Stjörnustríð: Mandalorian og Grogu segir frá mannaveiðaranum Mandalorian (Pascal/Wayne) og lærlingi hans, máttuga barninu Grogu, sem fá það verkefni að bjarga Rotta (White), syni Jabba jöfurs, í von um það geti hjálpað Nýja lýðveldinu að hafa uppi á gömlum herforingja (Coyne) hins fallna keisaradæmis.

Stjörnustríð: Mandalorian og Grogu var frumsýnd hérlendis 21. maí og er sýnd í Laugarásbíói, Sambíóunum og Smárabíói.

Ris og fall Stjörnustríðs

Mandalorian og Grogu er þrettánda bíómyndin í fullri lengd í Stjörnustríðsbálknum en hann teygir sig aftur til áttunda áratugar síðustu aldar. Upprennandi leikstjórinn George Lucas hafði fengið dræmar viðtökur við leikstjórnarfrumraun sinni, THX 1138 (1971), en fylgdi henni eftir með kómedíunni American Graffiti (1973) sem hlaut gríðarlega góðar viðtökur. Velgengnin gerði honum kleift að selja Twentieth Century Fox hugmynd sína um geimóperu í fjarlægri vetrarbraut sem fjallaði um átök góðs og ills og var innblásin af samúræjamynd eftir Akira Kurosawa.

Lesendur vita sennilega flestir hvað gerðist eftir það. Stjörnustríð kom út árið 1977 og markaði upphafið að einni vinsælustu, tekjuhæstu og áhrifamestu kvikmyndasyrpu bíósögunnar. 

Ekki nóg með það heldur gat serían af sér fjölmargar sjónvarpsþáttaraðir, tölvuleiki, bókmenntir af ýmsu tagi, skemmtigarða og ógrynni annars konar varnings. Næstu áratugina óx aðdáendahópur seríunnar og festi Stjörnustríð sig um leið í sessi sem risi í dægurmenningunni. 

George Lucas var þó ekki búinn að ljúka sér af með Geimgengilsfjölskylduna þannig hann leikstýrði forsöguþríleik um Anakin Geimgengil sem kom út á árunum 1999 til 2005. Lucas spólaði þar rækilega yfir sig því þríleikurinn fékk herfilega dóma sökum arfaslapps leiks, þvældrar sögu og ofnotkunar á ljótum tæknibrellum. 

Harkaleg viðbrögð áhorfenda og hörð gagnrýni (sem var á köflum ósanngjörn) áttu þátt í því að Lucas varð þreyttur á Hollywood og stórmyndagerð. Hann ákvað því að selja Lucasfilm frá sér til Disney árið 2012 á rúma fjóra milljarða Bandaríkjadala.

Sjá einnig: Fær yfir 500 milljarða króna fyrir Lucasfilm

Aðdáendur Stjörnustríðs voru spenntir fyrir kaupum Disney á Lucasfilms og vonuðust eftir því að samsteypan myndi kveikja nýjan neista í sagnabálkinum. Þeir fengu það sem þeir vildu og meira en það: Disneymaskínan tók Stjörnustríðsvörumerkið og byrjaði strax að kreista út djúsinn. Fljótlega eftir kaupin tilkynnti Disney um framleiðslu nýs þríleiks, sem myndi fylgja eftir upprunalegu myndunum, til viðbótar við stakar myndir úr Stjörnustríðsheiminum.

Þriðji þríleikurinn kom svo út á árunum 2015 til 2019 og samhliða því tvær hliðarmyndir, Rogue One (2016) og Solo: Stjörnustríðssaga (2018). Viðbrögðin við nýju myndunum voru missterk en margir gallharðir aðdáendur voru ósáttir við ýmsar drastískar ákvarðanir. 

Ótti í efstu lögum Disney um að rugga bátnum of mikið leiddi til þess að lokamynd þríleiksins, Upprisa Geimgengils, einkenndist af miklum stúdíóáhrifum, fáránlegri fléttu og nostalgíurúnki. Lokamyndin var svo slöpp að hún virtist hreinlega drepa áhuga margra á Stjörnustríði.

Sjá einnig: Hin vonlitla leit að næstu Star Wars-vímunni

Á sama tíma byrjaði Disney með streymisveituna Disney+ og nýtti hana til að framleiða leikna þætti um ýmsar persónur úr myndabálknum og hliðarafurðum hans. Fyrsta serían sem kom þar út var geimvestrinn The Mandalorian sem gerist fimm árum eftir fall keisaraveldisins og fjallar um ævintýri mannaveiðarans Mandalorian og litlu verunnar Grogu, sem er jafnan kölluð Baby Yoda af aðdáendum.

Þættirnir voru ferskur andblær inn í þá neikvæðni sem hafði ríkt í kringum Stjörnustríðsheiminn, innihéldu skemmtilegar persónur og góða heimssköpun. Næstu árin eftir það lagði Disney allan fókus á sjónvarpsseríur með æði misjöfnu móti.

Nú er hins vegar loksins komin ný Stjörnustríðsmynd, sú fyrsta í sjö ár og sú fyrsta síðan Upprisa Geimgengils fór langleiðina með að drepa áhuga margra á seríunni. Stjörnustríð: Mandalorian og Grogu er beint framhald af fyrstu þremur seríum The Mandalorian og heldur áfram sögu félaganna tveggja.

Eins og langur sjónvarpsþáttur

Sjónvarpsþættir sem rata á stóra skjáinn eru ekki nýtt fyrirbæri. Oft eru gerðar kvikmyndir upp úr gömlum sjónvarpsþáttum en svo hafa í gegnum tíðina komið út myndir sem fylgja beint eftir sjónvarpsþáttum. Gott dæmi eru X-Files-myndirnar tvær og fyrsta kvikmyndin um Svamp Sveinsson en í þeim tilfellum tókst vel að taka stökkið úr sjónvarpi á hvíta tjaldið.

Gerð slíkra mynda gefur stúdíóum bæði tækifæri á að koma dyggum aðdáendum úr sófunum í bíóhúsin og segja umfangsmeiri og epískari sögu á stóra skjánum. Markmið Disney með gerð Mandalorian og Grogu virðist helst vera að að kveikja aftur áhuga fólks á Stjörnustríðsmyndum enda er von á fleirum á næstu árum.

Kvikmyndin ber þess merki að vera byggð á sjónvarpsþáttum og tekst illa að brjótast undan því formi. Fyrir það fyrsta virðist myndin saumuð saman úr nokkrum þáttum af óútgefinni fjórðu seríu Mandalorian sem gerir að verkum að sagan er verulega kaflaskipt og taktur hennar dettur reglulega niður. 

Stærðargráða sögunnar hæfir hvíta tjaldinu einnig illa. Annars vegar er lítið undir fyrir persónur myndarinnar þannig áhorfendum er nokk sama um hvað gerist. Hins vegar virðist streymisveituslikjan föst á myndinni vegna gruggugrar lýsingar, gervilegs útlits og lélegra tæknibrellna.

Áhorfendur mataðir með leiðindum

Mandalorian og Grogu hefst á sígildum gulum upphafstexta þar sem kemur fram að illa keisaraveldið sé fallið og að Nýja lýðveldið leiti markvisst uppi fyrrverandi liðsmenn keisaraveldisins til að koma í veg fyrir endurreisn þess.

Áhorfendum er strax kastað inn í hasarinn þar sem Mandalorian er að elta uppi ónefndan og harla ómerkilegan óþokka sem hefur komið sér upp einhvers konar lénsveldi. Óstöðvandi mannaveiðarinn dritar niður stormsveitarmenn, sprengir upp AT-AT-vélar og lýkur við verkefni sitt.

Eini tilgangur þessa upphafskafla virðist vera að koma því til skila að Mandalorian vinni við að elta uppi illmenni og sé líka einstaklega fær í því. Búturinn er alveg ótengdur restinni af framvindunni og virkar eftir á að hyggja algjörlega óþarfur.

Sagan byrjar raunverulega þegar Mandalorian fær það verkefni að aðstoða Hutt-tvíburasystkinin við að bjarga bróðursyni þeirra, skylmingarþrælnum Rotta, úr haldi í skiptum fyrir dýrmætar upplýsingar sem þau búa yfir.

Sagan hljómar kannski ekkert hræðilega á pappír nema hvað áhorfendur þurfa að horfa á söguhetjurnar tvær ferðast frá A til B til C til þess eins að hlusta á leiðinlega og endurtekningarsama upplýsingagjöf. 

Nánast allt tal persóna í myndinni er nýtt til að mata áhorfendur með upplýsingum, oft einhverju sem liggur í augum uppi. Sjaldan ef nokkurn tímann spjalla tvær persónur í myndinni um hluti sem tengjast ekki sögufléttunni.

Burtséð frá leiðinlegu handriti er persónusköpun í myndinni engin. Hetjurnar tvær taka ekki út neinn þroska gegnum söguna eða öðlast einhvern nýjan lærdóm. Áhorfendur sem koma nýir að skjánum verða heldur einskis vísari um félagana tvo. Hvaða gaurar eru þetta, hvað sameinar þá og hvar er núningurinn í sambandinu? Ég veit það ekki.

Stærstur hluti myndarinnar er undirlagður hasarsenum þar sem Mandalorian lúskrar á óþokkum eða berst við skrímsli. Stjörnustríðsheimurinn er fullur af skemmtilegum furðuverum en í myndinni þarf Mandalorian að kljást við óvenjumörg skrímsli sem eru ansi illa tölvugerð. Áhorfendur sjá aldrei andlit mannaveiðarans og þurfa því að horfa á mann með hjálm glíma við gervileg skrímsli. Skiljanlega dempar það spennuna og gerir manni erfiðara fyrir við að detta inn í myndina.

Lélegur leikur, innantómar vísanir og góður Grogu

Leikurinn í kvikmyndinni er líka heilt yfir ansi ósannfærandi. Sirka níutíu prósent af hlutverki Pedros Pascal í myndinni er talsetning enda er karakterinn alltaf með hjálm á sér. Pascal leikur karakterinn með tilfinningalausri og mónótónískri rödd þannig maður á erfitt með að hrífast með honum. Sá sem leikur líkamshluta persónunnar er Brendan Wayne og er svosem lítið hægt að kvarta yfir honum.

Hvað hina leikarana varðar fær Sigourney Weaver örfáar ómerkilegar senur, Jonny Coyne er bærilegur sem óeftirminnilegur óþokki og bestur af öllum er leikstjórinn Martin Scorsese sem skýtur upp kollinum sem taugaveiklaður kokkur með fjórar hendur. Verstur af öllum er hins vegar Jeremy Allen White sem var ekki að hugsa um neitt nema launatékkann þegar hann talsetti skylmingarþrælinn Rotta.

Rotta er birtingarmynd þess versta við Stjörnustríð: illa leikin gervileg fígúra sem þjónar fyrst og fremst því hlutverki að vísa í gömlu myndirnar. Áður en Rotta birtist á skjánum í myndinni er búið að segja áhorfendum að hann sé sonur Jabba jöfurs og þegar hann birtist loksins tönglast hann á því að hann sé ekkert eins og faðir sinn. Endurtekið efni í mynd og hljóði. 

Hugmyndin um risavaxna snigilsveru með stælta magavöðva er líka svo innilega absúrd þó þetta sé barnamynd sem gerist í geimnum. Maður sér fyrir sér einhvern handritshöfundanna á hugmyndafundi: „Hvað með að taka feita risavaxna snigilinn og gera hann ýkt massaðan?“ 

Maður hélt kannski að Disney hefði lært af framhaldsþríleiknum að það er ekki hægt að mjólka sömu kýrnar endalaust en svo er greinilega ekki. Hér fá áhorfendur vísanir í Jabba jöfur og höll hans og það er meira að segja kominn nýr Sarlacc-pyttur nema með vatnsverum og risavöxnu, hvítu snákaskrímsli (sem er reyndar mjög töff). Allar þessar vísanir eru þó síðri en frummyndirnar.

Þá á enn eftir að gera hinni söguhetju myndarinnar skil, máttuga barninu Grogu (uppnefndur Baby Yoda því þeir tilheyra sömu tegund), en hann er snúin persóna að því leyti að hann talar ekki og er í raun lítið barn. 

Besti hluti myndarinnar kemur í seinni hlutanum þar sem Mandalorian særist og Grogu þarf að bjarga málunum. Við tekur langur kafli þar sem áhorfendur fylgjast með Grogu ráfa um ókunnugan frumskóg í leit að lausnum. Þó þessi þögli kafli sé skemmtilegur þá stingur hann algjörlega í stúf við restina af myndinni og ímyndar maður sér að hann hefði virkað miklu betur sem stakur sjónvarpsþáttur. Að honum loknum byrjar hasarinn svo auðvitað á ný.

Annað sem má hrósa er tónlist myndarinnar eftir Ludwig Göransson. Honum tekst ágætlega til við að halda heiðri við hljóðheiminn sem John Williams skapaði í þríleikjunum þremur en um leið gera sinn eigin snúning á efniviðinn. Þar stendur upp úr teknótakturinn „Shakari“ sem ómar þegar félagarnir heimsækja stórborgina.

Það þarf ekki að hafa mikið fleiri orð um myndina nema aðeins um lokahlutann. Aðstandendur myndarinnar standast þar ekki mátið við að láta hinar sígildu X-vængja-vélar bjarga deginum enn einu sinni. Þá er táknrænt að Dave Filoni, handritshöfundur og heilinn á bak við þróun Stjörnustríðs síðustu árin, troði sér þar í smáhlutverk eins flugmannsins og fái að vera með í sinni eigin ömurlegu sögu.

Niðurstaða

Disney hætti við að gera fjórðu seríuna af The Mandalorian og ákvað í staðinn að búa til myndina Mandalorian og Grogu um þá félaga. Kvikmyndinni tekst þó ekki að losna við sjónvarpsstimpilinn því sagan virðist saumuð saman úr nokkrum þáttum sem gerir framvinduna mjög taktlitla. Um leið minnir myndin á langan, teygðan og leiðinlegan þátt þar sem lítið markvert gerist og lítið situr eftir.

Mandalorian og Grogu hefði verið frábært tækifæri til að segja epíska sögu um tvo ástsæla karaktera, kanna samband þeirra og þróa sem persónur en svo var ekki gert. Í staðinn var einblínt á gruggugar hasarsenur, klisjukennd samtöl og tilvísanir í forna frægð.