Hvað ertu hræddur við, Jón Pétur Zimsen? Óðinn Freyr Baldursson skrifar 1. júní 2026 09:32 Þegar rök eru á þrotum þá grípur maður í þvælu. Þetta er augljóst í grein Jóns Péturs Zimsen þar sem hann hálfpartinn svarar grein minni um evrópskan her. Eitt verð ég þó að hrósa honum fyrir, titillinn “Hermenn Viðreisnar" er bæði fyndinn og sniðugur. Byrjum á því að gera upp mistök mín. Í minni grein kallaði ég Andrius Kubilius “þingmann" en ekki varnarmálastjóra. Mín mistök og ég biðst velvirðingar á þeim. En eftir situr fremur innihaldslaus grein frá háttvirtum þingmann, sem í raun og veru sannar mitt mál frekar en hans. Jón Pétur eyðir stórum hluta greinar sinnar í að telja upp forystumenn sem hafa lýst yfir stuðningi við evrópskan her: von der Leyen, Juncker, Merkel, Macron, Sánchez, Strack Zimmermann, Verhofstadt. Hér liggur samt vandinn, það var aldrei deiluefnið. Ég sagði sjálfur að hugmyndin eigi sér áhrifamikla talsmenn en að hún sé ekki samþykkt stefna sambandsins. Það er einmitt aðgreiningin sem öll grein mín snerist um. Háttvirtur þingmaður hefur því eytt heilli grein í að lengja lista yfir stuðningsmenn hugmyndar. Hann hefur samt ekki fært fram eina einustu samþykkt, eina einustu bindandi ákvörðun né einn einasta sáttmála sem segir að ESB her sé á dagskrá. Það er einföld ástæða fyrir því: það er ekki til nein samþykkt, ákvörðun né sáttmáli. Listi yfir fólk sem vill eitthvað er ekki það sama og ákvörðun um að gera það. Þennan greinarmun þekkjum við vel úr íslenskum stjórnmálum. Sterkasta dæmið um þetta er reyndar að finna í hans eigin grein. Jón Pétur bendir á að ESB hafi þegar viðbragðssveitir undir eigin fána, eins og það sé sönnun þess að sambandsher sé í smíðum. En þessar sveitir hafa verið til frá árinu 2007. Á þeim tæpu tuttugu árum, nánast alla mína ævi, hafa þær aldrei, ekki einu sinni, verið sendar í hernaðaraðgerð. Þrátt fyrir að aðstæður hafi ítrekað kallað eftir hraðri evrópskri viðbragðsaðgerð: Kongó 2006 & 2008, Chad 2007 og í Líbýu 2011, náðist ekki samstaða aðildarríkja, eða þau völdu að setja saman aðrar sérsmíðaðar herdeildir frekar en að nota sveitirnar sem byggðar voru upp einmitt í þessum tilgangi. Þetta er ekki sönnun þess að sambandsher sé á leiðinni, heldur fyrir nákvæmlega þeirri reglu sem ég lýsti: fullveldi ríkjanna stöðvar þetta í reynd, sama hversu mikið einstakir forystumenn vilja annað. Eftir stendur svo það sem Jón Pétur hefur enn ekki svarað. Ég benti á að hann reiðir sig á varnartryggingu Bandaríkjanna sem hann viðurkennir sjálfur í sömu grein að sé að breytast. Hann svarar því til að lega Íslands geri stöðu okkar aðra en annarra Evrópuríkja. Það má vel vera þegar kemur að hernaðarlegum vörnum. En það var aldrei kjarni minn. Kjarni minn var efnahagslegt öryggi og um það þegir hann enn. Í heimi þar sem tollar og viðskiptaþvinganir eru orðin eitt beittasta þvingunartæki samtímans snýst öryggi smáþjóðar ekki bara um hermenn og herskip. Það snýst líka um hvort hægt sé að loka á markaði hennar á einni nóttu. Hér eru svo staðreyndirnar, ekki einungis mín skoðun heldur niðurstöður nýrrar skýrslu sem fjármála- og efnahagsráðuneytið lét gera fyrir komandi þjóðaratkvæðagreiðslu. Skýrslan sýnir svart á hvítu hve berskjaldað íslenska hagkerfið er gagnvart erlendum áföllum: 77% af vöruútflutningi okkar fer til EES ríkja, fjármagnsflæði Íslands hefur síðasta aldarfjórðung verið þrisvar til fjórum sinnum sveiflukenndara en hjá öðrum samanburðarríkjum, og við þurfum að liggja með gjaldeyrisforða upp á 20% af landsframleiðslu, um 10 prósentustigum hærra en evrusvæðisríki að meðaltali. Þetta er verðið sem 400 þúsund manna ríki greiðir fyrir að standa eitt utan stærstu efnahagsblokkar álfunnar. Hér er svarið við spurningu Jóns Péturs, “hverju ætti ESB að bæta við varnir?" - fullur aðgangur að 450 milljóna manna innri markaði, samningsstyrkur sem örríki getur ekki skapað eitt og sér, og vörn gegn því að lenda á milli stórvelda í tollastríði. Það er spurningin sem skiptir Ísland máli, og ég bíð enn eftir svari háttvirts þingmanns við henni. Því spyr ég þingmanninn: hvað er það sem þú ert svona hræddur við í samningaviðræðunum? Íslendingar eiga betra skilið frá forsvarsmönnum okkar á Alþingi, tölum út frá staðreyndum, ekki reyna búa til ótta til að fá þitt á framfæri. Höfundur er formaður Ungra Evrópusinna. Viltu birta grein á Vísi? Kynntu þér reglur ritstjórnar um skoðanagreinar. Senda grein Skoðun: Þjóðaratkvæðagreiðsla um ESB-viðræður Mest lesið Gleðilegan dag læsis Auður Soffíu Björgvinsdóttir Skoðun Hjartaendurhæfing er fjárfesting Kristín E. Hólmgeirsdóttir,María Barbara Árnadóttir Skoðun Við vissum að þetta myndi gerast Íris E. Gísladóttir Skoðun Stækkum kökuna í stað þess að sneiða hana þynnra Rannveig Grétarsdóttir Skoðun Engin miskunn hjá Reykjavíkurborg Kolbrún Áslaugar Baldursdóttir Skoðun Fjárfestum í heilsu – Alþjóðlegur dagur sjúkraþjálfunar Gunnlaugur Már Briem Skoðun Hvenær hættum við að vera þjóð? Jón Pétur Zimsen Skoðun Betri gögn, minni stjórnsýsla? Karl Steinar Óskarsson Skoðun Hvaða gervigreind og skýjaþjónustur mega opinberir aðilar nota? Karl Thoroddsen Skoðun Þrautseigja í framlínunni Sigríður Björk Þormar Skoðun Skoðun Skoðun Loksins úr mínus í plús Daði Már Kristófersson skrifar Skoðun Hreyfing skiptir sköpum – fyrir og eftir heilablóðfall Guðbjörg Þóra Andrésdóttir skrifar Skoðun Við vissum að þetta myndi gerast Íris E. Gísladóttir skrifar Skoðun Betri gögn, minni stjórnsýsla? Karl Steinar Óskarsson skrifar Skoðun Eru tómstundir allra? Margrét Júlía Rafnsdóttir skrifar Skoðun Öryggisnet í 90 ár! Unnur Sverrisdóttir skrifar Skoðun Þrautseigja í framlínunni Sigríður Björk Þormar skrifar Skoðun Hjartaendurhæfing er fjárfesting Kristín E. Hólmgeirsdóttir,María Barbara Árnadóttir skrifar Skoðun Hvaða gervigreind og skýjaþjónustur mega opinberir aðilar nota? Karl Thoroddsen skrifar Skoðun Hvenær hættum við að vera þjóð? Jón Pétur Zimsen skrifar Skoðun Hver ertu þegar yfirmaðurinn fer út úr herberginu? Valerio Gargiulo skrifar Skoðun Fjárfestum í heilsu – Alþjóðlegur dagur sjúkraþjálfunar Gunnlaugur Már Briem skrifar Skoðun Varnir frá 2019, ógnir frá 2026 Sigvaldi Einarsson skrifar Skoðun Hvað varð um það að vilja betri heim? Indriði Þröstur Gunnlaugsson skrifar Skoðun Sjálfbærni í heimi glötunar Kristján Logason skrifar Skoðun Ert þú kannski frábær í ofbeldisforvörnum barna? Alfa Dröfn Jóhannsdóttir skrifar Skoðun Bókun 35, ESA og stjórnarskrá Íslands — hvenær verður EES samningurinn stjórnarskrárlega ólýðræðislegur? Eggert Guðmundsson skrifar Skoðun Gleðilegan dag læsis Auður Soffíu Björgvinsdóttir skrifar Skoðun Engin miskunn hjá Reykjavíkurborg Kolbrún Áslaugar Baldursdóttir skrifar Skoðun Brjóstagjöf er svoddan streð… Íris Erlingsdóttir skrifar Skoðun Stækkum kökuna í stað þess að sneiða hana þynnra Rannveig Grétarsdóttir skrifar Skoðun Er þetta ásættanleg frammistaða íslenskrar stjórnsýslu? Þorsteinn Narfason skrifar Skoðun Forsjálni því þetta reddast ekki Gunnar Hersveinn skrifar Skoðun Flokkur fólksins og fjárlögin Sigurjón Þórðarson skrifar Skoðun Svargrein við grein Hauks Arnþórssonar Jón Sigurgeirsson skrifar Skoðun Sjálfstæðisflokkurinn og Bókun 35. Fullveldi eftir hentugleikum? Júlíus Valsson skrifar Skoðun Hvar er náungakærleikurinn? Steindór J. Erlingsson skrifar Skoðun Það sem gerist þegar við segjum frá Olga Björt Þórðardóttir skrifar Skoðun Brýtur innviðaráðherra lög, aftur? Örvar Marteinsson skrifar Skoðun Ekkert okkar á að ganga þennan veg eitt Hólmfríður Jennýjar Árnadóttir skrifar Sjá meira
Þegar rök eru á þrotum þá grípur maður í þvælu. Þetta er augljóst í grein Jóns Péturs Zimsen þar sem hann hálfpartinn svarar grein minni um evrópskan her. Eitt verð ég þó að hrósa honum fyrir, titillinn “Hermenn Viðreisnar" er bæði fyndinn og sniðugur. Byrjum á því að gera upp mistök mín. Í minni grein kallaði ég Andrius Kubilius “þingmann" en ekki varnarmálastjóra. Mín mistök og ég biðst velvirðingar á þeim. En eftir situr fremur innihaldslaus grein frá háttvirtum þingmann, sem í raun og veru sannar mitt mál frekar en hans. Jón Pétur eyðir stórum hluta greinar sinnar í að telja upp forystumenn sem hafa lýst yfir stuðningi við evrópskan her: von der Leyen, Juncker, Merkel, Macron, Sánchez, Strack Zimmermann, Verhofstadt. Hér liggur samt vandinn, það var aldrei deiluefnið. Ég sagði sjálfur að hugmyndin eigi sér áhrifamikla talsmenn en að hún sé ekki samþykkt stefna sambandsins. Það er einmitt aðgreiningin sem öll grein mín snerist um. Háttvirtur þingmaður hefur því eytt heilli grein í að lengja lista yfir stuðningsmenn hugmyndar. Hann hefur samt ekki fært fram eina einustu samþykkt, eina einustu bindandi ákvörðun né einn einasta sáttmála sem segir að ESB her sé á dagskrá. Það er einföld ástæða fyrir því: það er ekki til nein samþykkt, ákvörðun né sáttmáli. Listi yfir fólk sem vill eitthvað er ekki það sama og ákvörðun um að gera það. Þennan greinarmun þekkjum við vel úr íslenskum stjórnmálum. Sterkasta dæmið um þetta er reyndar að finna í hans eigin grein. Jón Pétur bendir á að ESB hafi þegar viðbragðssveitir undir eigin fána, eins og það sé sönnun þess að sambandsher sé í smíðum. En þessar sveitir hafa verið til frá árinu 2007. Á þeim tæpu tuttugu árum, nánast alla mína ævi, hafa þær aldrei, ekki einu sinni, verið sendar í hernaðaraðgerð. Þrátt fyrir að aðstæður hafi ítrekað kallað eftir hraðri evrópskri viðbragðsaðgerð: Kongó 2006 & 2008, Chad 2007 og í Líbýu 2011, náðist ekki samstaða aðildarríkja, eða þau völdu að setja saman aðrar sérsmíðaðar herdeildir frekar en að nota sveitirnar sem byggðar voru upp einmitt í þessum tilgangi. Þetta er ekki sönnun þess að sambandsher sé á leiðinni, heldur fyrir nákvæmlega þeirri reglu sem ég lýsti: fullveldi ríkjanna stöðvar þetta í reynd, sama hversu mikið einstakir forystumenn vilja annað. Eftir stendur svo það sem Jón Pétur hefur enn ekki svarað. Ég benti á að hann reiðir sig á varnartryggingu Bandaríkjanna sem hann viðurkennir sjálfur í sömu grein að sé að breytast. Hann svarar því til að lega Íslands geri stöðu okkar aðra en annarra Evrópuríkja. Það má vel vera þegar kemur að hernaðarlegum vörnum. En það var aldrei kjarni minn. Kjarni minn var efnahagslegt öryggi og um það þegir hann enn. Í heimi þar sem tollar og viðskiptaþvinganir eru orðin eitt beittasta þvingunartæki samtímans snýst öryggi smáþjóðar ekki bara um hermenn og herskip. Það snýst líka um hvort hægt sé að loka á markaði hennar á einni nóttu. Hér eru svo staðreyndirnar, ekki einungis mín skoðun heldur niðurstöður nýrrar skýrslu sem fjármála- og efnahagsráðuneytið lét gera fyrir komandi þjóðaratkvæðagreiðslu. Skýrslan sýnir svart á hvítu hve berskjaldað íslenska hagkerfið er gagnvart erlendum áföllum: 77% af vöruútflutningi okkar fer til EES ríkja, fjármagnsflæði Íslands hefur síðasta aldarfjórðung verið þrisvar til fjórum sinnum sveiflukenndara en hjá öðrum samanburðarríkjum, og við þurfum að liggja með gjaldeyrisforða upp á 20% af landsframleiðslu, um 10 prósentustigum hærra en evrusvæðisríki að meðaltali. Þetta er verðið sem 400 þúsund manna ríki greiðir fyrir að standa eitt utan stærstu efnahagsblokkar álfunnar. Hér er svarið við spurningu Jóns Péturs, “hverju ætti ESB að bæta við varnir?" - fullur aðgangur að 450 milljóna manna innri markaði, samningsstyrkur sem örríki getur ekki skapað eitt og sér, og vörn gegn því að lenda á milli stórvelda í tollastríði. Það er spurningin sem skiptir Ísland máli, og ég bíð enn eftir svari háttvirts þingmanns við henni. Því spyr ég þingmanninn: hvað er það sem þú ert svona hræddur við í samningaviðræðunum? Íslendingar eiga betra skilið frá forsvarsmönnum okkar á Alþingi, tölum út frá staðreyndum, ekki reyna búa til ótta til að fá þitt á framfæri. Höfundur er formaður Ungra Evrópusinna.
Skoðun Bókun 35, ESA og stjórnarskrá Íslands — hvenær verður EES samningurinn stjórnarskrárlega ólýðræðislegur? Eggert Guðmundsson skrifar