Að leita langt yfir skammt

Þegar milljörðum af skattfé almennings er varið til læknismeðferða erlendis vaknar einföld en mikilvæg spurning. Var fyrst kannað hvort sambærileg þjónusta væri í boði hér á landi?

Í fjárlögum ársins 2026 er gert ráð fyrir um 3,4 milljörðum króna til læknismeðferða erlendis. Það er veruleg fjárhæð sem kallar á skýrar reglur, faglegt mat og ábyrga stjórnsýslu. Í mörgum tilvikum er meðferð erlendis brýn og nauðsynleg. Ísland er lítið land og það er hvorki raunhæft né skynsamlegt að allar sérhæfðar læknismeðferðir séu veittar innanlands.

Hér er því ekki verið að draga í efa rétt sjúklinga til nauðsynlegrar meðferðar erlendis þegar hún er besta eða eina raunhæfa úrræðið. Spurningin snýst frekar um það hvort við nýtum jafnframt öll tækifæri til að byggja upp og nýta þjónustu hér heima þegar það er mögulegt.

Orð ráðherra

Í umræðum á Alþingi 1. júní sl. tók heilbrigðisráðherra skýrt til orða um þetta mál. Hún sagði að ekki væri hægt að greiða fyrir aðgerðir hérlendis utan samninga og að slíkt myndi kollvarpa núverandi skipulagi heilbrigðisþjónustunnar. Hún lauk máli sínu síðan á þeim orðum að það væri annað hvort merki um vanþekkingu eða popúlisma að halda öðru fram, nema hvoru tveggja væri.

Þetta eru þung orð í umræðu um mikilvægt mál. Ekki síst þegar þau sjónarmið sem hér um ræðir endurspeglast að í umsögnum fagaðila um máli. Það er ekki popúlismi að spyrja hvort ríkið kanni ávallt fyrst hvort hægt sé að veita sjúklingi sambærilega þjónustu hér heima. Það er einfaldlega krafa um vandaða stjórnsýslu.

Áður en einstaklingur er sendur í meðferð erlendis ætti að vera sjálfsagt að ganga úr skugga um hvort sambærileg þjónusta sé í boði hér á landi eða ekki. Slík athugun snýst ekki aðeins um kostnað heldur einnig um hagsmuni sjúklinga, ábyrgð gagnvart skattgreiðendum og það hvernig við viljum byggja upp íslenskt heilbrigðiskerfi til framtíðar.

Breytingartillagan sem var felld

Þetta var kjarninn í breytingartillögu sem ég lagði fram við frumvarp um sjúkratryggingar nú á vorþingi. Tillagan fól í sér að áður en greiðsluþátttaka vegna meðferðar erlendis kæmi til þyrfti að liggja fyrir skráð og sannanlegt mat á því hvort sambærileg þjónusta væri í boði hér á landi. Þar væri meðal annars horft til þjónustu sjálfstætt starfandi sérfræðinga og annarra sem starfa samkvæmt samningum við Sjúkratryggingar Íslands. Vitanlega yrði slíkt mat að taka tillit til heilsufarsástands sjúklings, þróunar sjúkdóms, gæði og biðtíma eftir þjónustu.

Tillögunni var hafnað.

Það vekur spurningar, ekki síst í ljósi þess að þingmenn Viðreisnar höfðu áður lagt fram sambærilegar tillögur þegar flokkurinn var í stjórnarandstöðu. Nú, þegar flokkurinn situr í ríkisstjórn, er tillögu sama efnis hafnað. Það gefur tilefni til að spyrja hvort afstaða til mála ráðist um of af því hvort flokkur sitji í ríkisstjórn eða stjórnarandstöðu.

Íþyngjandi ferðalög og fjarvera

Fyrir marga sjúklinga er meðferð erlendis verulega íþyngjandi. Hún getur kallað á löng ferðalög, fjarveru frá fjölskyldu og aukinn kostnað. Fyrir einstakling sem glímir við alvarleg veikindi skiptir ekki aðeins máli hvaða meðferð er veitt heldur einnig hvar hún fer fram. Að fá meðferð sem næst heimili sínu getur skipt sköpum fyrir lífsgæði fólks.

Á Íslandi starfar fjöldi sérfræðinga sem hefur byggt upp mikilvæga þekkingu og reynslu. Ef sambærileg meðferð er í boði hér heima innan ásættanlegs tíma er eðlilegt að spyrja hvers vegna kerfið nýti ekki þá getu áður en gripið er til þess úrræðis að senda sjúklinga úr landi.

Við getum ekki annars vegar talað um mikilvægi þess að efla innlenda heilbrigðisþjónustu og hins vegar hafnað því að kanna með sannanlegum hætti hvort hún sé fyrir hendi þegar á reynir.

Skyldan til að kanna fyrst innlenda möguleika á meðferð er eðlilegur hluti af ábyrgri stjórnsýslu, þjónustumiðaðri nálgun gagnvart sjúklingum og skynsamlegri nýtingu opinbers fjár. Hún styrkir innlenda þekkingu, getur dregið úr óþarfa ferðalögum og tryggir að ákvarðanir um meðferð erlendis séu teknar á skýrum og faglegum grundvelli.

Erfitt er að skilja hvernig slíkt fyrirkomulag getur verið umdeilt.

Höfundur er þingmaður Framsóknar.