Tón­listar(niður­skurðar)borgin Reykja­vík

Tilefni þessa pistils er aðför Reykjavíkurborgar að tónlistarmenntun barna í höfuðborginni. Í einföldu máli snýr aðförin að því að borgin hefur sett smærri tónlistarskólum borgarinnar stólinn fyrir dyrnar: „Ef færri en 150 nemendur stunda nám við skólann þá ætlum við að hætta að veita ykkur fjármagn.”

Á ennþá meira mannamáli: „Við ætlum að refsa ykkur fyrir að veita einstaklingsmiðað, faglegt nám á heimsmælikvarða vegna þess að þið passið ekki í þann þrönga stakk sem sem við ætlum samt að rembast við að klæða ykkur í”.

Þetta er svo ævintýralega mikið diss á alla þá tónlistarskóla sem standast ekki þessar ómannlegu excel-skjalakröfu um nemendafjölda uppá færri en 150:

„Ef þú getur ekki tikkað í þetta box sem við bjuggum til þá viðurkennum við ekki tilvist þína,” er í raun og veru fokkjú-puttinn, sem Reykjavíkurborg gefur tónlistarskólum borgarinnar, settur í orð.

Einn þeirra skóla sem Reykjavíkurborg hefur ákveðið að refsa fyrir að falla ekki undir þessa manngerðu skilgreiningu að vera ekki viðlitshæfur vegna „fámennis” er Allegro-tónlistarskólinn. Þar hefur, áratugum saman, þrifist blómleg tónlistarkennsla, unnin af heilindum og fagmennsku í fyrrúmi. Margir af fyrrum nemendum Allegro-skólans eru hljóðfæraleikarar á heimsklassa-leveli en allt í einu gefur borgin þau skilaboð út að það skipti í raun og veru engu máli og er þá bara settur út á gaddinn. Computer says no, excel-skjal says yes.

Þessi hótun í formi kröfu er ekki aðeins aðför að tónlistarnámi barna heldur stríðir gegn öllu því frábæra sem Reykjavíkurborg telur sig vera að gera til þess að efla tónlistarlíf borgarinnar.

„Tónlistarborgin Reykjavík”

Reykjavík hefur um árabil stært sig af því að vera „Tónlistarborgin Reykjavík.” Hvað sem það nú þýðir. Ég fór inná heimasíðu „Tónlistarborgarinnar Reykjavíkur” til að reyna að glöggva mig betur á þessu. Þar stendur, orðrétt:

„Tónlistarborgin Reykjavík beitir sér fyrir því að efla Reykjavík sem tónlistarborg með því að skapa hagstæð skilyrði fyrir gróskumikið tónlistarlíf.”

Ókei, hljómar rosa vel á blaði, ekki satt? En hvað þýðir þetta í raun og veru? Ég hélt lestrinum áfram. Setning eins og:

„Markmið Tónlistarborgarinnar er að skapa hagstæð skilyrði og sterkt stuðningsnet fyrir tónlistartengd verkefni til að blómstra í borginni, auk þess að varpa ljósi á reykvíska tónlistarsenu sem laðar að sér ferðafólk og íbúa.”

Þetta heldur áfram að hljóma ótrúlega vel. Jafnframt kemur fram að „Tónlistarborgin Reykjavík” styðji við Iceland Airwaves, Barnamenningarhátíð og List fyrir alla, svo fátt sé nefnt. Geggjað.

En fyrir mér er rosaleg skekkja í þessu dæmi. Hvernig getur Reykjavíkurborg stært sig af „Tónlistarborginni Reykjavík” sem vinnur að því að efla tónlistarlíf borgarinnar með því að styrkja íslenskt tónlistarfólk, alveg frá grasrót og upp úr, en sker síðan aftur og aftur og aftur og aftur niður í tónlistarskólum borgarinnar?

Íslenska þjóðin á ekki svona breiða og fjölbreytta flóru af ótrúlega góðu tónlistarfólki bara af því bara. Oftar en ekki veljum við að monta okkur af okkar gríðarlega öfluga tónlistarfólki út á við, en síðan fara hljóð og mynd að gliðna í sundur þegar litið er á kerfið sjálft og öll excel-skjölin sem því fylgja.

Þetta er einfalt: „Tónlistarborgin Reykjavík” er dæmi sem getur aldrei gengið upp ef Reykjavíkurborg sýnir ekki öllum öngum reykvísks tónlistarlífs ást og alúð. Borgin segir að „Tónlistarborgin Reykjavík” annist grasrótina en lætur síðan tónlistarskólana lepja dauðann úr skel. Hvað eru ungu tónlistarnemarnir okkar ef ekki hluti af grasrótinni?

Borgin lifir í einhverjum útópískum draumi um að nóg sé að telja sig vera að hlúa að tónlistarlífi borgarinnar án þess að líta á allar hliðar teningsins. Því ef niðurskurðarstofa borgarinnar leggur ekki niður hnífinn þá eiga Reykvíkingar og Íslendingar allir eftir að vakna upp við vondan draum áður en langt er um liðið. Ef aðförin að reykvískum tónlistarskólum hættir ekki þá verða engir tónlistarmenn eftir til að spila á öllum þessum tónleikastöðum og hátíðum og hvaðeina sem Reykjavíkurborg telur sig vera að sinna svo vel. Já, einmitt: „telur sig” vera að sinna svo vel.

Ég ætla að segja þetta aftur: „Tónlistarborgin Reykjavík” getur ekki virkað ef Reykjavíkurborg lætur eins og tónlistarskólarnir skipta ekki höfuðmáli í öllu dæminu. Ráðamenn segja þá kannski „jú, auðvitað skipta tónlistarskólarnir miklu máli!” Þá segi ég „já ókei, sýndu okkur þá að þeir skipti máli.”

Gera ráðamenn Reykjavíkurborgar sér grein fyrir að tónlist vex ekki bara á greinum streymisveitnanna? Hvaðan koma allir þessir brilljant músíkantar sem við Íslendingar eigum?

Það er ekki nóg að monta sig og vera stolt af Björk, Laufeyju, Ólafi Arnalds og Hildi Guðnadóttur, njóta allra þeirra meistaraverka sem þau bera á borð fyrir heiminn en dissa þá staðreynd að þau eru öll með bakgrunn sem á rætur sínar að rekja til náms í íslenskum tónlistarskólum. Það er ekki nóg að mæta á tónleika með Sinfóníuhljómsveit Íslands í Hörpu og halda að það sé sjálfsagður hlutur í samfélagi sem telur rétt tæplega 400.000 manns. Hvaðan koma allir þessir „snillingar” í Sinfóníuhljómsveit Íslands? Birtist Sinfóníuhljómsveit Íslands bara sí svona á sviðinu í Eldborgarsal Hörpu í hverri viku til að halda tónleika? Og af hverju eigum við tónlistarhúsið Hörpu, svona ef út í það er farið?

Einn af lykilþáttum hins fjölskrúðuga tónlistarlífs sem íslenska þjóðin býr yfir er hið gríðarlega öfluga tónlistarskólakerfi sem upphaflega var sett á laggirnar af miklu hugsjónafólki á fyrri hluta síðustu aldar. Þetta var fólk sem hlúði vel að námsumhverfinu með hag menningarlífsins í huga og allra þeirra stórkostlegu áhrifa sem tónlist hefur á líf okkar sem manneskjur. Sem sagt: mennskan fyrst, excel-skjalið ekki einu sinni í myndinni.

Með nýjasta útspili sínu (færri-en-150-nemenda-hótuninni) hefur Reykjavíkurborg hins vegar ákveðið að snúa þessu algjörlega á hvolf og setja excel-skjalið í fyrsta, annað og þriðja sæti og mennskan látin reka lestina.

Heildræna sýnin sem týndist

Á Google-rúnti mínum sem hverfðist í kringum „Tónlistarborgina Reykjavík” rakst ég reyndar á skjal á vefsíðu Reykjavíkurborgar sem ber heitið „Tónlistarborgin Reykjavík - tillögur starfshóps”. Eins og titillinn ber með sér þá er þetta skýrsla sem inniheldur tillögur starfshóps sem stofnaður var í aðdraganda fæðingu þessa konsepts sem kallast „Tónlistarborgin Reykjavík” og var stofnað 2017.

Ég renndi í gegnum skýrsluna og ég verð að segja að ég varð bara sorgmædd við lesninguna. Eins og svo oft áður þegar kemur að Reykjavíkurborg þá fara orð og gjörðir ekki saman. Undanfarnar og núverandi aðfarir sveitarfélagsins að tónlistarskólaumhverfinu eru í sláandi ósamræmi við það sem starfshópurinn um „Tónlistarborgina Reykjavík” lagði upp með fyrir tæpum 10 árum síðan. Hér er ein málsgrein tekin af handahófi úr skýrslunni:

„Aðstandendur tónlistarborgar móta og skipuleggja öflugt stuðningskerfi sem skapar hagstæð skilyrði fyrir gróskumikla tónlistarstarfsemi um alla Reykjavíkurborg. Lögð er áhersla á heildræna sýn þar sem grunnurinn er treystur með öflugri og aðgengilegri

tónlistarmenntun, ræktun grasrótar , og uppbyggingu tónlistariðnaðar sem skapar

möguleika til þess að njóta hæfileika sinna og láta drauma rætast.”

Ég lýsi hér með eftir þessari „heildrænu sýn” sem starfshópur um „Tónlistarborgina Reykjavík” lagði áherslu á í upphafi þessa verkefnis. Einnig legg ég til að ráðamenn í Reykjavík hringi sig kannski bara upp í sófa og lesi umrædda skýrslu, hún hefur nefnilega margt til síns brúks. Því ef ekki er farið eftir tillögum starfshópsins og hlustað á það sem hann hefur að segja þá er skýrslan og öll vinnan ekki nema einskis nýtur pappír með áföstu orðasalati og gæti alveg eins nýst sem munnþurrka.

Hlustun

Tónlist er eitthvað sem maður heyrir en ekki sér. Því segi ég oft við mína nemendur að það mikilvægasta í tónlistarnámi sé að hlusta. Því þegar maður leggur við hlustir þá kveiknar á forvitninni og nýjar dyr opnast.

Að því sögðu eru sveitastjórnarkosningar nýyfirstaðnar þar sem núverandi borgarstjóri, Hildur Björnsdóttir, lagði mikla áherslu á að nú þyrfti að snúa ýmsu við í borginni: einfaldlega hlusta á fólkið og gera það sem fólkið vill.

Því bið ég ykkur, ráðamenn Reykjavíkurborgar: Hlustið. Hlustið á það sem við, tónlistarfólkið, erum að segja. Hlustið á okkur sem sinnum tónlistarkennarastarfinu af heilum hug og hjarta á hverjum einasta degi.

Ég veit ekki alveg hvernig ég get sagt þetta öðruvísi: Tónlistarskólar þessa lands eru rótin og límið sem heldur saman öllu sem heitir tónlistar-eitthvað á þessu landi. Tónlistin sem þið njótið á hverjum degi flæðir ekki bara sí svona út úr airpodsunum ykkar.

—---------------

Bara svo það komi skýrt fram þá felur þessi pistill ekki í sér gagnrýni á starfsmenn batterýsins sem kallast „Tónlistarborgin Reykjavík”. Ég trúi því statt og stöðugt að það fólk sé að vinna af heilindum með hagsmuni blómlegs tónlistarlífs í Reykjavík að leiðarljósi með þeim tækjum og tólum sem þau fá í hendurnar frá borgaryfirvöldum. Hins vegar er pistill þessi gagnrýni á þunglamalegt, ómannlegt excel-skjalakerfi og óskiljanlegar gjörðir borgaryfirvalda sem eru í hrópandi mótsögn við stefnu „Tónlistarborgarinnar Reykjavíkur”.

Höfundur er fyrrum nemandi og kennari í tónlistarskólum Reykjavíkurborgar, er sjálfstætt starfandi tónlistarkona og tónlistarkennari við Tónlistarskóla Ísafjarðar.