Hraðtíska kallar á að­gerðir Norður­landa

Á þeim árum sem ég hef starfað á vettvangi Norðurlandaráðs hafa áherslur ráðsins tekið töluverðum breytingum. Á undanförnum árum hafa öryggis- og varnarmál verið ofarlega á baugi, ekki síst í kjölfar innrásar Rússa í Úkraínu. Samstaða Norðurlanda með úkraínsku þjóðinni hefur verið skýr og samstarf landanna á sviði öryggis hefur aldrei verið nánara.

Ég og íslensku þingmennirnir í Norðurlandaráði höfum einnig lagt ríka áherslu á að Grænland og Færeyjar fái sjálfstæða stöðu innan ráðsins. Það er mikilvægt að rödd allra þjóða á Norðurlöndum fái að heyrast og að samstarfið endurspegli betur þá fjölbreytni sem einkennir norræna samfélagið.

Þótt öryggismálin hafi verið fyrirferðarmikil hefur sjálfbærni jafnframt verið eitt af lykilviðfangsefnum Norðurlandaráðs. Nú sit ég í sjálfbærninefnd ráðsins og þar höfum við meðal annars fjallað um hraðtísku, textílúrgang og hvernig draga megi úr þeim umhverfisáhrifum sem fylgja sívaxandi neyslu.

Á hverju ári eru allt að 600 þúsund tonn af textílvörum brennd í Evrópu. Föt eru að meðaltali aðeins notuð sjö til átta sinnum áður en þeim er hent og innan við eitt prósent textíls er endurunnið í nýjar vörur. Á sama tíma heldur hraðtískan áfram að vaxa og sífellt er erfiðara fyrir neytendur að greina á milli raunverulega sjálfbærra vara og þeirra sem markaðssettar eru með grænþvotti og villandi skilaboðum.

Vissulega standa Norðurlönd framarlega í loftslags- og umhverfismálum miðað við mörg önnur svæði heims. En neysla okkar er engu að síður yfir heimsmeðaltali og hér eiga heimkynni sín nokkrar af stærstu tískukeðjum heims. Því fylgir ábyrgð.

Tækifæri í Svansvottun

Ef Norðurlönd ætla að vera leiðandi afl í grænum umskiptum verðum við að sýna það í verki. Það krefst aukins gagnsæis gagnvart neytendum, skýrari krafna til framleiðenda og öflugri aðgerða gegn villandi markaðssetningu og grænþvotti.

Flest okkar þekkja Svaninn, opinbert umhverfismerki Norðurlanda sem hefur verið notað frá árinu 1989. Svansmerkið gerir kröfur til alls lífsferils textílvöru, allt frá hráefnavinnslu til förgunar. Þrátt fyrir mikla þekkingu almennings á merkinu eru enn tiltölulega fáar textílvörur sem uppfylla skilyrði þess.

Kannanir sýna að 97% Norðurlandabúa þekkja Svansmerkið og meira en helmingur er tilbúinn að greiða meira fyrir vörur sem bera það. Þar felast mikil tækifæri fyrir bæði neytendur og framleiðendur.

Þess vegna fagna ég því að Norðurlandaráð hafi nýlega samþykkt einróma tilmæli um vistvænni tískuiðnað. Í þeim er því meðal annars beint til norrænna ríkisstjórna að tryggja neytendum betri upplýsingar, berjast gegn grænþvotti og villandi markaðssetningu og stuðla að góðum starfsskilyrðum í textíliðnaði. Sérstaklega er ánægjulegt að frumkvæðið hafi komið frá Norðurlandaráði æskunnar og síðan unnið áfram í sjálfbærninefnd ráðsins.

En lausnin liggur ekki aðeins hjá stjórnvöldum eða fyrirtækjum. Við sem neytendur getum líka lagt okkar af mörkum.

Sem kona sem hefur alltaf haft gaman af fallegum fötum ætla ég að leyfa mér að enda á einföldu ráði: Förum vel með fötin okkar. Lögum þau þegar þess þarf, gerum við þau, nýtum þau lengur og gefum þau áfram þegar við erum hætt að nota þau. Og svo er fátt betra fyrir bæði budduna og umhverfishjartað en að kaupa notað eða „pre-loved“ ❤️

Eitt er ljóst; Norðurlöndin hafa alla burði til að verða leiðandi í sjálfbærari tískuiðnaði.

Höfundur er þingmaður Sjálfstæðisflokksins.