Já-sjá leiðir til Já-já

Nú hrannast upp rök þeirra sem vara við Já-til-að-sjá. Þeir benda á að með já-i fari af stað ferli sem erfitt geti reynst að stöðva og endi að lokum með fullri aðild að ESB. Já-sjá verði þannig í reynd Já-já, en ekki Já-nei eða Já-kannski. Skoðum rökin.

Fyrst ber að nefna að já í lok ágúst þýðir að þjóðin hefur formlega óskað eftir inngöngu í Evrópusambandið. Samkvæmt gögnum sambandsins tekur þá við umfangsmikið ferli þar sem íslenskt stjórnkerfi og löggjöf eru löguð að 170 þúsund blaðsíðna regluverki ESB. Að laga stjórnkerfi heils ríkis að regluverki 27 ríkja og 450 milljóna manna er ekkert smáverk. Þegar slík aðlögun er komin vel á veg yrði afar erfitt að vinda ofan af henni ef þjóðin vildi síðan bakka út í seinni þjóðaratkvæðagreiðslunni.

Dr. Carl Baudenbacher, sérfræðingur í Evrópurétti og fyrrverandi forseti EFTA-dómstólsins, hefur nýlega bent á að þær laga- og kerfisbreytingar sem ráðist yrði í eftir fyrra jáið myndu skapa nýja hagsmuni og væntingar, bæði innan stjórnkerfisins og í stjórnmálunum. Ferlið fengi þannig sinn eigin skriðþunga. Pólitískur þrýstingur, bæði frá íslenskum stjórnvöldum og ESB, gæti orðið slíkur að fólki yrði smám saman gert ljóst að nei í seinni kosningunum væri ekki raunhæfur kostur.

Evrópa ræður ferðinni

Ólafur Ragnar Grímsson, fyrrverandi forseti Íslands, hefur einnig bent á að Evrópusambandið vilji forðast að þjóð hafni lokasamningi, enda væri það álitshnekkir fyrir sambandið. Því telur hann líklegt að ESB myndi frekar draga viðræðurnar á langinn þar til nægar líkur væru á já-i í seinni þjóðaratkvæðagreiðslunni. Að öðrum kosti myndi Evrópudambandið láta viðræðurnar smám saman fjara út. Þar sem ESB ræður að miklu leyti ferðinni í aðildarferlinu gæti þetta tekið mörg ár.

Segi þjóðin já við aðildarumsókn í lok mánaðarins er því veruleg hætta á að hún komist inn á braut sem erfitt verður að snúa af. Þar kemur óneitanlega upp í hugann Hotel California með Eagles og hin fræga lína: „You can check out any time you like, but you can never leave.“

Höfundur er framhaldsskólakennari