Hræðsluáróður og stað­reyndir um orku­auðlindir

Þessa dagana er rekin vel fjármögnuð auglýsingaherferð þar sem reynt er að telja fólki trú um að við missum forræði yfir auðlindum okkar ef teknar verða upp aðildarviðræður við Evrópusambandið.

Það er eðlilegt að tekist sé hraustlega á í aðdraganda þjóðaratkvæðagreiðslu og að stór orð séu látin falla í hita leiksins. En það slær mann illa þegar fjársterk öfl virðast ala skipulega á ótta með málflutningi sem ekki á sér stoð í raunveruleikanum.

Sem ráðherra orkumála finnst mér rétt að koma eftirfarandi staðreyndum á framfæri:

• Það er viðurkennd grundvallarregla í þjóðarétti að ríki fara sjálf með varanlegt forræði yfir náttúruauðlindum sínum. Í þessu felst að ákvörðunarvald um eignarhald og nýtingu auðlinda liggur hjá hverju ríki fyrir sig.
• Yfirráð yfir orkuauðlindum í aðildarríkjum Evrópusambandsins eru í höndum aðildarríkjanna sjálfra samkvæmt grunnreglum sambandsins.
• Í 194. gr. sáttmálans um starfshætti Evrópusambandsins stendur skýrum stöfum að ákvarðanir um skilyrði fyrir nýtingu orkuauðlinda, val milli mismunandi orkugjafa og almenna uppbyggingu orkuframboðs liggi hjá aðildarríkjunum sjálfum, ekki hjá stofnunum Evrópusambandsins.
• Í 192. gr. sama sáttmála er að finna sérstaka varúðarreglu um að ráðstafanir sem hafa veruleg áhrif á val ríkis milli orkugjafa eða almenna uppbyggingu orkuframboðs þurfi almennt einróma samþykki ríkja í ráðherraráði Evrópusambandsins.
• Þá segir í 345. gr. sáttmálans að reglur um skipan eignaréttar liggi hjá aðildarríkjunum sjálfum, sem þýðir að þeim er í sjálfsvald sett hvort auðlindir og fyrirtæki sem nýta auðlindir séu í opinberri eigu, einkaeigu eða blönduðu eignarhaldi.
• Ísland hefur þegar tekið upp meginhluta orkulöggjafar Evrópusambandsins í gegnum EES-samninginn og reglur ESB um fjórfrelsið, samkeppni og ríkisstyrki gilda nú þegar um íslenskan raforkumarkað á grundvelli EES-samningsins. Innganga Íslands í ESB hefði því óveruleg áhrif á umgjörð orkumála hér á landi.
• Evrópusambandið hefur engar heimildir til þess að knýja á um lagningu sæstrengs milli aðildarríkja. Ekkert í lögum eða dómaframkvæmd gefur tilefni til að draga slíka ályktun. Þetta var skoðað rækilega í umræðunni um þriðja orkupakkann fyrir nokkrum árum, fjöldi sérfræðinga kallaður til og niðurstaðan var afgerandi: sama hvort horft er til EES-samningsins eða reglna Evrópusambandsins, þá liggur valdið hjá okkur sjálfum.
• Með því að hefja viðræður við Evrópusambandið er ekkert vald framselt og engar ákvarðanir teknar um forræði yfir auðlindum. Tilgangur viðræðna er að leiða í ljós hvernig samningur stendur Íslandi til boða, hvaða undanþágur eða sérlausnir koma til greina og hvort full aðild að Evrópusambandinu þjóni heildarhagsmunum Íslands. Enginn aðildarsamningur tekur gildi nema að hann verði samþykktur af þjóðinni í annarri þjóðaratkvæðagreiðslu.

Íslendingar eru stolt fullvalda þjóð og forræði Íslands yfir orkuauðlindum er óumsemjanlegt. Leyfum engum að telja okkur trú um annað.

Höfundur er umhverfis-, orku- og loftslagsráðherra.