Hinn háskalegi hugsunar­háttur

Eins og margoft hefur verið bent á ríkir sú sérstaða meðal íslensku þjóðarinnar, að fólk þar metur allt sem tengist fjármálum á jafnvægisvog verðtryggingar. Öll útgjöld, allur rekstur, öll töp og allur fjárhagslegur gróði er metinn á þessa sömu og einföldu vog. Nú er verðtryggingamælistikan sögð vera 5,4% - þ.e. mælikvarði yfirstandandi verðbólgu á Íslandi. Bankavextir munu víst vera orðnir 8%. Svo hljóða þeir vextir, sem bankar taka af viðskiptavinum sínum sem eru lánsþurfi. Gróði bankanna af lánastarfsemi sinni er svo talinn samsvara röskum fjórðungi af 8% heildarvaxtaálögum þeirra. Á þann gróða leggur ríkisvaldið nú bankaskatt.

Að skattleggja gróða og tap.

Og hvaðan kemur það fé, sem bankarnir hafa til ráðstöfunar til þess að veita öll sín lán? Að hluta til kemur það frá eigin fé bankanna – þeim fjármunum, sem þeir hafa hagnast á frá því bankarnir hrundu og töpuðu öllu sínu ásamt stórum hluta af fjármunum sinnar þjóðar í bankahruninu, sem svokallaðir útrásarvíkingar ollu en þeir voru tignaðir af stjórnvöldum fyrir hrunið (fyrirgefið mér - líka af forsetanum). Allur þorri fjármunanna, sem bankarnir lána viðskiptavinum sínum, kemur nú frá fólkinu í landinu, sem leggur fjármuni sína inn á bankareikninga fyrir bankana til þess að versla með. Fyrir þá greiðasemi borga bankarnir vexti þeim, sem lána þeim fé sitt, Vexti, sem munu vera talsvert lægri en sú verðbólgan, sem í skjóli bankanna þrífst. Út frá þjóðþekktum mælikvarða verðtryggingarinnar merkir það, að lánveitendur bankanna, fólkið í landinu, viðheldur ekki einu sinni óbreyttu verðgildi þess fjár, sem það felur bönkunum til varðveislu. Lánveitendur bankann, fólkið í landinu, tapar þar peningum. Fær ekki einu sinni á mælikvarða verðtryggingar óbreytt verðmæti þess,. sem inn var lagt á bankareikningana. Fólkið í landinu uppsker tap á fjármunum með því að afhenda fé sitt bönkum til varðveislu. Og svo kemur næsta vers. Ríkisvaldið leggur svo skatt á þá vexti, sem bankarnir greiða fólkinu í landinu fyrir afnot af fjármunum þess, sem bankarnir svo græða á. Þannig skattleggur ríkisvaldið bæði gróða og tap. Bæði gróði og tap eru skattstofnar ríkisins. Gróða bankanna – sem nemur röskum fjórðungi af 8% vaxtatekjum þeirra. Og tap eigenda bankareikninga, sem nemur álíka hárri prósentu af vaxtagreiðslum bankanna til þeissa – vaxtagreiðslum, sem leiða beint til tekjutaps.

Hættulegur hugsunarháttur.

Það er von, að reyndir fjármálamenn hafi lítið álit á verðtryggingahugsunarhætti íslensku þjóðarinnar. En svo lengi hefi ég verið undir þeim áhrifum minn langa lífsaldur að ég get varla hugsað utanvert við verðtryggingahugsunarháttinn – jafnvel þó hann leiði til þess, að ég komist að þeirri skelfilegu niðurstöðu, að bankarnir græði á að lána fólki annara manna fé, greiði lánveitendum sínum ekki jafnvirði þeirra fjármuna sem lánveitendur bankanna lánuðu þeim – og að ríkisvaldið noti sem skattstofn bæði gróðann – hjá bönkunum, og tapið – hjá fólkinu, sem lánar bönkunu fé. En svona fer hjá þeim öldruðu manneskjum, sem stunduðu nám undir aðgreiningu þar sem námsefni var veitt og numið eftir námsgetu, samræmd próf voru reglan í samanburði milli nemenda og skóla, börnin – meira að segja strákar - gátu lesið og lásu bækur . Sá tími er nú senn á enda runninn – og líklega verðtryggingahugsunarhátturin líka, Þá verður nú auðvelt að lifa. Og auðvelt að skattleggja. Þegar sömu skattlagningaraugum má líta bæði tap og gróða.

Höfundur er fyrrverandi alþingismaður.