Máls­hraðasögur 2. hluti — For­sjár­mál

Síðustu viku nóvember 2025 fékk sýslumaðurinn á höfuðborgarsvæðinu til meðferðar beiðni um breytingu á forsjá og lögheimili barns. Fáum vikum síðar greip barnavernd inn í, tók barnið úr umsjá hins foreldrisins og kom því fyrir hjá málshefjanda. Líkur á því að sættir náist hjá sýslumanni eru nákvæmlega engar en sáttameðferð er lögboðin, hvernig sem á stendur. Beiðni um flýtimeðferð var hafnað. Málshefjandi fékk loksins boðun til sýslumanns í lok júlí 2026 og var þá sagt að nú yrði málinu vísað í sáttameðferð. Síðan hefur ekkert borið til tíðinda.

Þann 11. september sendi ég fyrirspurn til fjölskyldusviðs sýslumanns um það hvenær stæði til að ljúka málinu. Málinu hafði enn ekki verið úthlutað til sáttamanns, en samkvæmt fjölskyldusviði má búast við að það verði gert í október eða nóvember. Mér var bent á að ég gæti kvartað til dómsmálaráðuneytisins ef mér þætti þetta of langur málsmeðferðartími. Það hljómar kannski eins og gott ráð en.fyrir tveim árum ætlaði dómsmálaráðuneytið sér hálft ár til að afgreiða stjórnsýslukærur og ég skal éta hálfdós af Orabollum í bleikri uppá að ráðuneytið hefur ekki hysjað upp um sig síðan.

Hjá stjórnvöldum merkir svarið "október eða nóvember" að það verður í fyrsta lagi eftir miðjan nóvember sem málinu verður úthlutað til sáttamiðlara. Þá fær hitt foreldrið boðun í viðtal. Viðkomandi þekkir kerfið ágætlega og veit að í slíkum málum verður sýslumaður að reyna tvisvar. Miðað við það sem á undan er gengið er líklegast að foreldrið tefji málið með því að mæta ekki við fyrstu boðun. Þegar næsta boðun kemur mun foreldrið tilkynna veikindi á síðustu stundu, þannig að fundinum verður frestað um viku. Og svo aðra.

Sennilega lýkur sýslumaður ekki málinu fyrr en rétt fyrir jól. Þá er 18 daga réttarhlé hafið þannig að það verður fyrst í janúar sem hægt verður að birta stefnu. Við þingfestingu málsins fær gagnaðili fjögurra vikna frest til að skila greinargerð. Þá þarf að bíða til loka febrúar eftir að málið fari í úthlutun til dómara.

Það er svo allur gangur á því hversu lengi mál er fyrir dómi eftir það. Sem dæmi má nefna að nú er fyrirhuguð aðalmeðferð í máli sem var höfðað rúmum 18 mánuðum fyrir þann dag sem aðalmeðferð fer fram. Áður hafði sýslumaður verið með málið til meðferðar í 13 og hálfan mánuð. Eftir aðalmeðferð þarf að bíða dómsuppkvaðningar, sem má reikna með að verði um 4 vikum síðar.

Þegar ég lýsti óánægju með það í vor að aðalmeðferð kæmist ekki á dagskrá fyrir réttarhlé (sem stendur allan júlí og allan ágúst) hafði dómarinn á orði að hann myndi fylgja málshraðareglu barnalaga, við þyrftum ekki að hafa neinar áhyggjur af öðru. Nei, mér misheyrðist ekki, dómarinn sagði þetta í tölvupósti, um þetta mál sem var þingfest rúmum 18 mánuðum fyrir aðalmeðferð.

Málshraðareglan sem dómari vísar til er í 4. mgr. 38. gr. barnalaga og hljóðar svo:

Flýta skal meðferð máls um forsjá eða lögheimili barns.

Hver sem niðurstaða héraðsdóms verður mun málið fara fyrir Landsrétt, það verða 6-8 mánuðir til viðbótar þar. Þekkir einhver barn sem finnst 40 mánuðir af forsjárdeilum hæfilegur tími?

Þess má geta að hælisleitandinn sem ég sagði frá í síðasta pistli hefur enn ekki heyrt orð frá Útlendingastofnun.

Höfundur er lögmaður.