Fréttaskýring: Bankabandalag þvert á landamæri

Í síðustu viku samþykktu leiðtogar Evrópusambandsríkja að koma á fót eftirliti með fjármálastarfsemi þvert á landamæri, og hefur heildarumgjörð þessa eftirlits verið nefnd bankabandalag (Banking union). Tvennt vegur þyngst þegar að þessu yfirþjóðlega eftirliti með fjármálakerfinu kemur.

Seðlabankinn með þræðina í hendi sér

Í fyrsta lagi verður eftirlitið á hendi Seðlabanka Evrópu að mestu leyti, og færir þar með enn meiri völd í hans hendur. Endanleg útfærsla á því hvernig eftirlitinu verður sinnt, nákvæmlega, liggur ekki fyrir en Seðlabanki Evrópu mun þurfa að fjölga starfsfólki um nærri þúsund til þess að gegna þessu nýja hlutverki. Einkum er horft til þess að bankinn muni þurfa að fjölga fólki með sérhæfða menntun á sviði kerfislægra þátta, svo sem áhættustýringu, lausafjárstýringu og útlánagreiningu. Þetta fólk er ekki svo auðveldlega á lausu, og talið að Seðlabankinn verði töluvert lengi að byggja upp starfsemi sína á þessu sviði, eða allt að tvö ár.

Bara stóru bankarnir

Í öðru lagi miðast eftirlitið við það, öðru fremur, að ná utan um vandamál stórra banka. Það er gert með því að eftirlit á grunni bankabandalagsins er aðeins sinnt gagnvart bönkum sem eru með efnahagsreikning sem er stærri en sem nemur 20 prósent af landsframleiðslu heimaríkisins. Með þessum hætti er dregin lína í sandinn um hvaða eftirlitsskyldur hvíla á fjarmálaeftirliti ríkjanna sjálfra, og síðan hvenær Seðlabanki Evrópu er með málin í sínum höndum. Til dæmis verður eftirlit með sparisjóðum og héraðsbönkum, sem víða starfa í Evrópu, á hendi eftirlits heimaríkjanna en eftirlit með stórum bönkum sem eru með alþjóðlega starfsemi, á hendi eftirlits Seðlabanka Evrópu á grunni bankabandalagsins.

Læra af því sem aflaga fór

Sérfræðingar sem blaðamaður ræddi við, í stuttri heimsókn til Brussel 16. til 18. desember sl., þar sem höfuðstöðvar flestra stofnanna Evrópusambandsins eru, segja bankabandalagið og stofnsetning hins sameiginlega fjármálaeftirlits fyrir innri markað Evrópu, vera eina stærstu og umfangsmestu ákvörðun sem tekin hefur verið í sögu sambandsins. Með þessari ákvörðun sé enn fremur staðfest sú sýn leiðtoga Evrópusambandsríkjanna 27, með Angelu Merkel kanslara Þýskalands fremsta í flokki, að leiðin út úr efnahagserfiðleikum álfunnar sé nánari og meiri samvinna fremur en að einstök ríki séu að reyna að ná utan um sín eigin vandamál, án aðstoðar frá Evrópusambandinu.

Ennþá of stórir til að falla

Þrátt fyrir auknar valdheimildir Seðlabanka Evrópu og aukið eftirlit verða einstök ríki ekki laus við vandamál sem felast í því að bankar séu of stórir til að falla, þ.e. að stærð banka geti ógnað efnahagslegum styrk ríkja komi upp miklir erfiðleikar í rekstri þeirra. Í sjálfu sér breytist sú staða ekki með auknu eftirliti, en auknum kröfum um meira eiginfjárhlutfall banka, hugsanlega á bilinu 12 til 16 prósent í stað 8 prósent nú, og kröfum um betri áhættustýringu, er ætlað að vinna gegn því að bankar ógni fjármálastöðugleika einstakra ríkja vegna rangra ákvarðana stjórnenda þeirra.