Svandís Svavars segir framkvæmd beiðna um uppreist æru vera of vélræna

Endurskoða þarf framkvæmd og ferli beiðna um uppreist æru þar sem framkvæmdir þeirra séu of vélrænar. Þetta var niðurstaða fundar stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar sem Svandís Svavarsdóttir, þingflokksformaður Vinstri grænna, óskaði sérstaklega eftir og fór fram í dag. Endurskoðun löggjafarinnar um uppreist æru er einnig til umræðu. Fundur nefndarinnar kemur í kjölfar þess að mikið hefur verið rætt um þá ákvörðun að veita Robert Downey, sem dæmdur var fyrir kynferðisbrot árið 2008, uppreist æru.

Telur vélræna afgreiðslu mála ótæka

Svandís var sátt með fundinn og segir hann hafa verið afar gagnlegan.

„Við óskuðum eftir því að fá upplýsingar um framkvæmd þessara laga. Það er að segja hvaða ferli þetta er í ráðuneytinu. Þar kom fram að ferlið virðist vera mjög vélrænt að mati ráðuneytisins. Ráðuneytið hefur þann skilning að það sé erfitt fyrir ráðherra að gera annað heldur en að fara eftir þessum beiðnum. Sjálfri finnst mér þetta virkilega ótækt að svona stór mál séu afgreidd með svona vélrænum hætti,“ segir Svandís í samtali við Vísi. Meðal annars var óskað eftir því að fá upplýsingar um hverjir vottuðu meðmæli og hvað meðmælin fólu í sér.

„Það kom fram að ráðherra er að skoða framkvæmd málsins og mögulega löggjöfina. Ég lýsti þeirri skoðun minni að ég tel að það þurfi að koma þverpólitísk nefnd að breytingum á þessum lögum þar sem það er mjög mikilvægt að það sé samfélagsleg sátt um hvernig að þessu máli er búið,“ segir Svandís.

Fátt um svör

Svandís segir mikilvægt að Alþingi hafi eftirlit með valdi ráðherra og skoði forsendur að baki ákvörðunum.

Ráðuneytið ætlar að birta nefndinni gögnin þegar þau liggja fyrir og þá komi í ljós hvernig brugðist verði við. Svandís sagðist hafa óskað eftir upplýsingum um hvað liggi fyrir í gögnunum en þar hafi verið fátt um svör. Það komi þó líklega fram hvort viðkomandi hafi sýnt viðleitni til að skapa sátt við brotaþola og hvað hann hafi gert til að sýna yfirbót.

„Við sjáum það þegar að þar að kemur hvort að þetta sé bara rútína. Ég óttast það svona miðað við hvernig dómsmálaráðuneytið segir frá að þetta sé nánast formsatriði. Því að það virðist vera sem að það séu engin dæmi um það að óski maður eftir uppreist æru og uppfylli þessi formleg skilyrði, um tímafrest og annað, að honum sé synjað um það. Það virðist vera sem þessi meðmæli sé bara spurning um að merkja í einhver box. Það er náttúrulega ekki ásættanlegt í réttarríki að svo sé því að stjórnvald á alltaf að byggja sína ákvörðun á málefnalegum sjónarmiðum,“ segir Svandís.

Víða pottur brotinn

Fulltrúi lögmannafélagsins kom einnig fram fyrir nefndina og fjallað var sérstaklega um það sem lítur að lögmannaréttindum. Svandís segir það sértækt mál og varðar þá lagaumgjörð lögmanna.

„Enda eru lögmannsréttindi ekki samkvæmt skilgreiningu mannréttindi heldur sértækt réttindi og við fórum yfir það hvernig þessu er háttað í löndum í kringum okkur og hvort að það sé sambærilegt því sem hér er. Það kemur í ljós að þetta er þrengra, afmarkaðra og strangara í einhverjum löndum í kringum okkur. Það er eitthvað sem þar að skoða líka.

Svandís nefnir að henni finnist mikilvægt að halda því til haga að víða sér pottur brotinn í öllu þessu kerfi og nefnir þar sérstaklega dómsmálaráðuneytið, réttarvörslukerfið og hæstarétt, hvað varðar skilning á afleiðingum kynferðisbrota og ekki síst kynferðisbrotum gegn börnum. Svandís segir að úreltar hugsanir séu greinilega enn við líði.