Lágmarka áhrifin með auknum heimildum til rafrænnar stjórnsýslu

Áslaug Arna Sigurbjörnsdóttir dómsmálaráðherra hefur lagt fram frumvarp um breytingar á ýmsum lögum til að bregðast við vandamálum sem geta komið upp vegna kórónuveirufaraldursins. Flestar tillögurnar miða að því að liðka fyrir í stjórnsýslunni og heimila rafrænar lausnir í þeim efnum.

Í greinargerð með frumvarpinu segir að fyrirmæli um samkomubann og fjarlægðartakmarkanir muni hafa áhrif á framkvæmd og málsmeðferð stofnana sem heyra undir dómsmálaráðuneytið. Því sé nauðsynlegt að lágmarka áhrifin á meðan ástandið er og sjá til þess að stofnanir geti sinnt lögbundnum verkefnum sínum.

Breytingarnar snúa meðal annars að starfsemi dómstóla, sýslumanna og annarra stjórnvalda og auka heimildir til notkunar á fjarfundabúnaði og rafrænni málsmeðferð. Breytingarnar gilda til 1. október næstkomandi.

Á meðal breytinganna sem lagðar eru til er að lögreglu sé heimilt að ákveða að skýrslugjöf sakbornings og lykilvitna skuli fara fram í gegnum fjarfundabúnað í hljóði og mynd. Þá getur dómari ákveðið að aðalmeðferð og önnur þinghöld fari fram í gegnum fjarfundabúnað, „enda verði þinghaldi háttað þannig að allir heyri þau orðaskipti sem fara fram“.

Tillögurnar flestar á málefnasviðum sem heyra undir dómsmálaráðuneytið og eru lagðar til breytingar á lagagreinum í tólf lagabálkum. Líkt og fyrr sagði gera breytingarnar það kleift að hægt sé að afgreiða mál með rafrænum hætti og slaka á kröfum til undirskrifta, viðveru eða afhendingu gagna í pappírsformi. Rafrænt úrræði sé því jafngildur möguleiki.

Mun ekki hafa áhrif á útgjöld

Við mat á áhrifum frumvarpsins segir að breytt verklag eigi að tryggja að opinberar stofnanir geti sinnt lögbundnum verkefnum og að aðilar verði ekki fyrir réttarspjöllum við það að lögbundnir frestir renni út á meðan ástandið varir. Sem dæmi um það má nefna breytingartillögu á áfengislögum, þar sem segir að gildistími leyfa sem renna út 1. október framlengist til 1. desember ef ekki reynist unnt að framlengja leyfin.

Ekki er gert ráð fyrir því að frumvarpið hafi áhrif á útgjöld sveitarfélaganna og þá þykir ekki líklegt að sveitarfélög þurfi langan aðlögunartíma fyrir breytt verklag. Þá er ekki heldur gert ráð fyrir kostnaðarauka fyrir ríkissjóð.

„Ekki verður séð að frumvarpið geti haft neikvæð eða íþyngjandi áhrif fyrir almenning, stjórnvöld eða dómstóla, enda felur það fyrst og fremst í sér heimildir fyrir notkun tæknilausna við framkvæmd verkefna svo hægt sé að mæta ákalli almennings um bætta þjónustu stjórnvalda og dómstóla meðan áhrifa gætir af kórónuveirufaraldrinum,“ segir í greinargerð frumvarpsins sem er á dagskrá þingfundar í dag sem hefst klukkan 15.

Í síðustu viku tók gildi breyting á lögum um framboð og kjör forseta Íslands og með breytingunum var frambjóðendum heimilt að safna undirskriftum með rafrænum hætti.

Áslaug Arna Sigurbjörnsdóttir dómsmálaráðherra segir aukna rafræna stjórnsýslu vera mikilvægt framfaraskref, en hún sé jafnframt nauðsynleg á þessum tímum vegna tilmæla yfirvalda um fjarlægðartakmarkanir og samkomubann. Sumar breytingarnar sem nú eru lagðar fram eru varanlegar, en þær miði allar að því að auðvelda málsmeðferð og framkvæmd ýmissa mála.