Bæjar­stjórinn í Vogum hneykslaður og svarar Lands­neti fullum hálsi

Lagning Suður­ne­sja­línu 2 hefur verið á teikniborðinu í fjölda ára en sveitar­fé­lagið Vogar hefur ekki viljað veita Lands­neti fram­kvæmda­leyfi fyrir loft­línu. Vogar vilja jarð­streng en hin sveitar­fé­lögin á Suður­nesjum hafa þegar veitt Lands­neti framkvæmdaleyfi fyrir loft­línu.

Skipulagsnefnd Voga frestaði nú í desember afgreiðslu umsóknar um framkvæmdaleyfi fram í janúar 2023.

Framganga Voga sé ólíðandi

„Fyrri afgreiðsla Sveitarfélagsins Voga um höfnun á framkvæmdaleyfi var dæmd ólögleg af Úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála í október 2021. Þrátt fyrir það hefur lítið sem ekkert gerst í málinu og biðin eftir auknu raforkuöryggi á Suðurnesjum lengist því enn frekar og svæðið býr áfram við ófullnægjandi afhendingaröryggi rafmagns og takmarkanir á atvinnuþróun,“ segir á vef Landsnets.

„Suðurnesjalína 2 í lofti er í skipulagsáætlunum Voga og hefur sveitarfélagið samið við Landsnet um bætur vegna línunnar þar sem hún fer yfir land í eigu sveitarfélagsins og tekið við greiðslu. Einnig er búið að semja við og greiða bætur til mikils meirihluta landeigenda á línuleiðinni.“

Tafirnar á framkvæmdinni veki upp spurningar um rétt hinna sveitarfélaganna sem nú þegar hafa samþykkt framkvæmdina. Sverrir Jan Norðfjörð framkvæmdastjóri Þróunar- og tæknisviðs hjá Landsneti segir þetta ólíðandi, aðföng hafi hækkað og kostnaður við undirbúning hleypur á hundruðum milljóna króna.

„Um fjórðungur fyrirspurna sem Landsnet hefur fengið um orkuafhendingu síðastliðin ár hafa verið vegna nýrra atvinnutækifæra á Suðurnesjum. Í öllum tilvikum var óskum um tengingu hafnað þar sem aðgengi að orku er takmarkað á svæðinu. Þetta ástand leiðir til tapaðra tækifæra fyrir sveitarfélögin til að þróa og byggja upp fjölbreyttara atvinnulíf. Við höfum áður bent á hversu mikil verðmæti tapast. Í skýrslu Frontier Economics frá því í vor var sýnt fram á að samfélagslegt tap vegna tapaðra tækifæra hleypur mjög fljótlega á milljörðum. Í greiningunni kom líka fram að virði eins nýsköpunarfyrirtækis á Suðurnesjum gæti verið á bilinu 4-5 milljarðar króna. Þá er ótalinn kostnaður okkar hjá Landsneti við undirbúning sem hleypur á hundruðum milljóna króna“ segir Sverrir Jan.

Grafi undan faglegri stjórnsýslu

Óhætt er að segja að þessi tilkynning á vef Landsnets og orð Sverris Jans hafi hleypt illu blóði í Gunnar Axel Axelsson, bæjarstjóra í Vogum.

„Fyrir það fyrsta er auðvitað fráleitt að þurfa að sitja undir því að fyrirtæki í almannaeigu skuli halda úti heilli herdeild af almannatengslafólki sem virðist hafa það meginhlutverk að grafa undan faglegri og lögbundinni stjórnsýslu sveitarfélaga í landinu. Stjórnendur Landsnets vita fullvel að umrædd beiðni er í eðlilegum farvegi þar sem unnið er að því að tryggja vandaða og lögmæta málsmeðferð og ákvarðanatöku,“ segir Gunnar Axel.

Skipulagsnefnd sé einfaldlega að sinna hlutverki sínu, sannreyna upplýsingar og tryggja vandaða ákvarðanatöku.

„Það tel ég nú bara til vitnis um að það sé vilji til að vanda til verka og málshraðinn í samræmi við efni máls, umfang þess og mikilvægi. Miðað við stöðu málsins þá reikna ég með að nefndin og í kjölfarið bæjarstjórn ljúki við afreiðslu þess fljótlega á nýju ári.“

Engum sé gerði greiður með því að kasta til höndunum í málinu sem komi svo til með að stranda á seini stigum.

„Ef aðilar ættu að hafa lært eitthvað af reynslunni í þessu máli þá er það einmitt það að ákvarðanir verða að standast fyrirsjáanlega skoðun.“

Landsnet hafi sjálft klúðrað málunum

Hann rifjar upp að allar sveitarstjórnir sem komi að málinu hafi árið 2015 veitt Landsneti framkvæmdaleyfi. Þar með talið Vogar.

„Fyrirtækið var hinsvegar rekið til baka með málið með dómi hæstaréttar árið 2017 þar sem dómstólar bæði í héraði og hæstarétti komust að þeirri niðurstöðu að fyrirtækið hefði ekki sinnt skyldum sínum og undirbúið málið með þeim hætti sem lög kveða á um. Í stuttu máli komust dómstólar að þeirri niðurstöðu að Landsneti væri ekki heimilt að leggja eingöngu mat á þá kosti sem fyrirtækinu hugnuðust best, þ.e. lagningu nýrrar línu samsíða þeirri eldri en taka ekki aðra augljósa kosti til sambærilegrar skoðunar.“

Þá hafi aðrar leyfisveitingar tengdar þessu sama máli ítrekað verið úrskurðaðar ólögmætar, sbr. leyfisveitingar annarra sveitarfélaga sem eiga beina aðild að málinu.

„Að ætla að skrifa langvarandi tafir á lagningu nýrrar Suðurnesjalínu á Sveitarfélagið Voga er því hvorki sanngjarnt né í samræmi við staðreyndir málsins. Ef Landsnet hefði staðið rétt að málum vær ólíklegt að við værum yfirhöfuð að ræða þetta mál í dag enda líklegt að framkvæmdinni væri þá löngu lokið.“

Hann leyfir sér að efast um að fullyrðingar um meint milljarða tap standist skoðun óháðra aðila. Þá setur hann spurningamerki við að Landsnet beiti sér með þessum hætti og skattgreiðendur séu látnir borga „fyrir það áróðursstríð sem fyrirtækið er stöðugt í gagnvart lýðræðislega kjörnum sveitarstjórnum hér á landi“.

Þá telur hann ekki lengur standast skoðun að lagning jarðstrengs sé margfaldur á við að leggja háspennulínur. Raunar telur hann að kostnaðarauki vegna lagningu Suðurnesjalínu 2 í jörð frekar en með loflínu sé metinn óverulegur í dag.