Auka þurfi að­hald í efna­hags­stjórninni

Sendinefnd Alþjóðagjaldeyrissjóðsins (AGS) hefur verið hér á landi síðustu daga og hitt fjölmarga fulltrúa úr efnahagslífinu til að leggja mat á stöðu efnahagsmála. Niðurstöður vinnu hópsins voru kynntar á fundi í Safnahúsinu í Reykjavík í dag. 

Ójafnvægi hér á landi

Nefndin segir að hér á landi sé ákveðið ójafnvægi, til að mynda vegna hás verð á innflutningi og hás húsnæðisverðs, en þess er vænst að minnkandi vöxtur innlendrar eftirspurnar dragi úr því. 

Til að draga úr ójafnvægi þarf einnig aðhaldssamari og vel samhæfða efnahagsstefnu sem ætti að hafa það að markmiði að beina innlendri eftirspurn á sjálfbært stig og minnka verðbólgu. 

Verðbólgumarkmið Seðlabanka Íslands er 2,5 prósent en að mati nefndarinnar gæti hún komist þangað í lok árs 2025. Til þess að komast þangað þarf þó mögulega að hækka meginvexti enn frekar. Að mati nefndarinnar þarf Seðlabankinn að halda þröngu taumhaldi í þeim málum. 

Aðhald í rekstri hins opinbera

Til þess að draga úr verðbólgu þarf hið opinbera að sjá til þess að rétta af halla sinn. Halli af heildarafkomu hins opinbera á árinu er það sem nemur 1,7 prósenti af landsframleiðslu. 

„Ef tekjur verða minni en samkvæmt fjármálaáætlun, eins og spá AGS bendir til, þarf meira aðhald í opinberum fjármálum þótt gæta verði að því að verja viðkvæma hópa gagnvart áhrifum þess. Eftir 2023 væri varfærið að hraða bata í afkomu hins opinbera frekar með því að ná jafnvægi í afkomu ríkissjóðs og láta fjármálareglur taka aftur gildi árið 2025, einu ári fyrr en stefnt er að. Með því væru send skýr skilaboð um staðfestu stjórnvalda gagnvart ábyrgð í opinberum fjármálum og byggður upp viðnámsþróttur gagnvart áföllum framtíðar,“ segir í niðurstöðum nefndarinnar. 

Nefndin segir að það þurfi aðhald sem nemur einu til tveimur prósentum af vergri landsframleiðslu á næstu tveimur árum. Sú stefna hefur verið boðuð að hluta til með fjármálaáætlun. Leggur nefndin til að dregin verði til baka þrjú til sex prósent raunaukning útgjalda í samanburði við síðustu fjármálaáætlun, flokkum í lægra þrepi virðisaukaskatts yrði fækkað og að aðrir skattstyrkir yrðu endurskoðaðir. 

Tryggja gæði kaupenda í Íslandsbanka

Salan á eftirstandandi eignarhlut ríkisins í Íslandsbanka mun hjálpa til að byggja upp svigrúm í opinberum fjármálum en að mati nefndarinnar þarf að ljúka henni með þeim hætti að gæði eigenda séu virt. 

FSAP-úttekt nefndarinnar gefur til kynna að hægt væri að bæta viðnámsþrótt enn frekar með því að tryggja eftirlitsstofnunum nægileg völd, aðföng og sjálfstæði. Meðal annars ættu starfsmenn fjármála- og efnahagsráðuneytisins að víkja úr fjármálaeftirlitsnefnd.

„Formfesting framsalsheimilda vegna ákvarðana í fjármálaeftirliti innan Seðlabankans myndi tryggja betri ábyrgðarskil og skilvirkni. Einnig þarf að veita starfsfólki Seðlabankans fullnægjandi skaðleysi í störfum sínum,“ segir í álitinu. 

Kjaraviðræðurnar mikilvægar

Kjaraviðræðurnar sem framundan eru séu tækifæri til að tengja betur saman laun og framleiðnivöxt á Íslandi. Nefndin segir að kjarasamningar hér á landi hafi verið árangursríkir hvað varðar að stuðla að þátttöku og draga úr fátækt en síður þegar kemur að því að tryggja að launahækkanir setji ekki þrýsting til aukningar verðbólgu eða dragi úr samkeppnishæfi landsins. 

„Til að ná fram betri tengingu á milli raunlauna og framleiðnivaxtar ætti í kjaraviðræðum síðar á þessu ári að endurskoða framsetningu hagvaxtaraukans sem var innifalinn í samningunum 2019-22, meðal annars með því að tengja hagvaxtaraukann við aukna framleiðni vinnuafls miðað við upphaf samningsins. Einnig ætti að styrkja leiðir til að leysa úr langvarandi deilum meðal annars með því að tryggja að ríkissáttasemjari geti leitt samningsaðila saman og gert tillögur sem miða að því að leysa deilur,“ segir í áliti nefndarinnar.