Spá verð­bólgu undir fjórum prósentum á næsta ári

Þetta kemur fram í nýrri greiningu bankans á efnahagshorfum til ársins 2027. Þar segir að hjöðnun verðbólgu hafi gengið hægar en vonir stóðu til um í vor. Sökudólgarnir séu góðkunnugir verðbólgugreinendum; grunnþarfir neytandans, hús og matur. Matvörur hafi hækkað umtalsvert í verði í sumar en aukin samkeppni á matvörumarkaði hafi breytt horfunum til hins betra.

Ný aðferð auki verðbólgu en dragi úr sveiflum

Ný aðferðafræði Hagstofunnar til að meta kostnað við að búa í eigin húsnæði hafi ýtt undir verðbólgu, líkt og bankinn hafi gert ráð fyrir, þrátt fyrir að dregið hafi úr sveiflum.

 Í stað þess að reikna búsetukostnað út frá íbúðaverði auk vaxtakostnaðar og afskrifta áætlar Hagstofan hann nú út frá leiguverði á sambærilegum íbúðum á sama svæði. Miklar hækkanir hafa verið á íbúðaverði sem koma skýrar fram í gömlu mælingunni og hafa þannig meiri áhrif á verðbólgumælinguna.

„Spenna á húsnæðismarkaði hefur smitast meira inn á leigumarkað en við gerðum ráð fyrir og áhrifin á verðbólgu því verið meiri. Horfurnar fyrir árið í ár eru því verri en í síðustu spá,“ segir greiningadeildin.

Erfitt að spá fyrir um Hagstofuna

Þá segir að um næstu áramót muni opinber gjöld sem greidd eru af eldsneyti lækka verulega þar sem þau verða afnumin að hluta, en í staðinn verði sett á kílómetragjald fyrir alla bíla.

Mikil óvissa ríki um áhrifin á verðbólgu þar sem óljóst sé hvernig Hagstofan muni meðhöndla breytingarnar. Áhrif þeirra séu háð því hvort kílómetragjaldið verði flokkað sem þjónustugjald eða skattur. Í fyrra tilfellinu myndi kílómetragjaldið vega á móti eldsneytisverðslækkuninni og lítil breyting verða á vísitölu neysluverðs en í seinna tilfellinu myndi verðbólga vera um prósentustigi minni en ella árið 2025.

Kílómetragjaldið er ekki eyrnamerkt til vegaframkvæmda eins og eldsneytisgjöldin gömlu voru. Því eru talsverðar líkur á að Hagstofan muni ekki telja þau til neyslu og því ekki taka þau með í vísitölu neysluverðs. 

Skiptir peningastefnunefnd engu máli

Greiningadeildin segir sérstaklega mikla óvissu ríkja um verðbólguhorfur á spátímanum. 

„Verðbólgugreinendur þurfa ekki aðeins að spá fyrir um verðbólguþrýsting heldur líka um það hvernig Hagstofan mun skilgreina kílómetragjaldið. Þrátt fyrir að vera mjög áhættufælin setjum við okkar pening á svartan.“

Hvort sem heldur muni peningastefnunefnd gagngert horfa fram hjá þessum breytingum þar sem þetta hafi ekki áhrif á undirliggjandi verðbólgu.

Bankinn spáir því að verðbólga verði 5,3 prósent í árslok, 3,6 prósent í lok næsta árs en aukist á ný þegar áhrif eldsneytisverðslækkunarinnar fjara út í byrjun árs 2026. Í lok spátímans verði verðbólga 3,1 prósent samkvæmt spá.