Aukin gjöld geti leitt til taps frekar en boðaðs stór­gróða

Talsvert hefur verið fjallað um fyrirhugað innviðagjald á skemmtiferðaskip, sem boðað var í tíð fyrri ríkisstjórnar. Fulltrúar ríkisstjórnar Kristrúnar Frostadóttur hafa boðað að innviðagjaldið yrði endurskoðað.

Upphaflega stóð til að rukka 2.500 krónur fyrir hverja gistinótt hvers farþega skemmtiferðaskipa. Sú aðgerð átti að skila ríkissjóði 1,5 milljörðum króna. Í fjárlagafrumvarpi Daða Más Kristóferssonar, fjármála- og efnahagsráðherra, kemur endurskoðunin fram en þar segir að innviðagjaldið verði tímabundið lækkað niður í 2.000 krónur fyrir árið 2026.

Ekki eina gjaldið

Minna hefur hins vegar verið fjallað um aðrar breytingar sem hafa verið gerðar á skattaumhverfi skemmtiferðaskipa á stuttum tíma. Gunnar Tryggvason, hafnarstjóri Faxaflóahafna, bendir í samtali við Vísi á afnám tollfrelsis hringsiglingaskipa og virðisaukaskattsskyldu sömu skipa.

Hann segir að áhrifa breytinganna hafi mögulega þegar orðið vart í formi færri bókana hringsiglingaskipa. Erfitt sé að fullyrða um það hvers vegna hringsiglingaskip boði nú síður komur sínar til hafna landsins. Þó megi leiða líkur að því að stjórnendur þeirra ákveði að koma frekar við í Færeyjum eða á Grænlandi og flokkast þannig undir alþjóðasiglingaskip. Siglingar slíkra skipa beri hvorki toll né virðisaukaskattsskyldu.

Brot á skyldu til að meta áhrif

Gunnar segir að í samræmi við lög um opinber fjármál hefðu mögulegar afleiðingar átt að vera metnar af fjármálaráðuneytinu þegar innviðagjaldið var lagt á við síðustu fjárlagagerð. Það hafi ekki verið gert heldur látið nægja að margfalda saman óbreytta komutíðni og nýja gjaldið til að áætla tekjuauka ríkissjóðs. Ekkert mat hafi verið gert á áhrifum breyttrar eftirspurnar.

Nú þegar sé áhrifanna farið að gæta í bókunarstöðu og ljóst sé að þeir 1,9 milljarðar króna í auknar opinberar tekjur sem ráðuneytið lagði á borð þingmanna muni ekki skila sér. Meiri líkur séu á að heildartekjur hins opinbera dragist saman vegna þessa.

Hafi þingmenn talið að þeir væru að stoppa í gat opinberra fjármála, þá sá það ekki svo, heldur hafi þeir að öllum líkindum verið að stækka það.

„Því voru vonbrigði að sjá fjármálafrumvarp fyrir næsta ár og mér sýnist á öllu að ráðherra sé að vinna öfugu megin á hinni frægu Laffer-kúrfu,“ segir hann.

Þar vísar hann til kenningar hagfræðingsins Arthur Laffer um teygni milli skatttekna og skattprósenta. Samkvæmt henni fæst hámarksskattheimta með ákveðinni skattprósentu en skattheimta umfram hana stuðli frekar að minni skatttekjum en meiri.

Allt að 1,7 milljörðum minni tekjur

Gunnar segir að ráðgjafafyrirtækið Reykjavík Economics hafi unnið skýrslu fyrir Hafnasamband Íslands þar sem áhrif innviðagjaldsins eru metin.

Þar kemur fram að heildartekjur hins opinbera af skemmtiferðaskipum hafi numið um tíu milljörðum króna á síðasta ári. Miðað við 2.500 króna innviðagjald hefðu að óbreyttu fengist 1,9 milljarðar aukalega í ríkissjóð.

Aftur á móti teiknar Reykjavík Economics upp sviðsmyndir miðað við samdrátt í eftirspurn, sem myndi draga úr tekjum hafna af skemmtiferðaskipum, tekjuskatti einstaklinga og lögaðila, virðisaukaskatti og kolefnisgjaldi.

Miðað við tíu prósenta samdrátt væru heildartekjur með inniviðagjaldi um 10,8 milljarðar króna, meiri en án innviðagjalds. Miðað við tuttugu prósenta samdrátt væru væru heildartekjur um 9,6 milljarðar, hálfum milljarði minni, og miðað við þrjátíu prósenta samdrátt væru heildartekjur um 8,4 milljarðar, 1,7 milljörðum minni.

Ekki mótfallinn aukinni skattheimtu

Gunnar segir eðlilegt að horft sé til aukinnar skattheimtu af skemmtiferðaskipun. En af því Ísland er í alþjóðlegri samkeppni um að laða til sín skemmtiferðaskip sé nauðsynlegt að hún verði innleidd í skrefum og að fylgst verði náið með áhrifunum.

„En það er ekkert slíkt sem fólki datt í hug að gera. Heldur var ráðist í allar breytingarnar og enginn að velta því fyrir sér hver áhrifin verða.“

Hann segir að úr því sem komið er myndi hann vilja fá ársfrestun á afnámi tollfrelsis hringsiglingaskipa, á meðan kannað verður hvort hægt sé að fá varanlega undanþágu frá ESA, og að innviðagjaldið yrði lækkað og það fest til nokkurra ára. Á vettvangi Hafnasambandsins hafi verið talað um helmingslækkun.

Þá hafi sú hugmynd verið nefnd að gjaldið yrði lagt af á axlarmánuðunum svokölluðu, apríl og september, þegar eftirspurn er minnst, til þess að dreifa álaginu.