Ís­land vildi var­nagla í EES-samninginn sem nú er notaður gegn EES-ríkjunum

Í verndarráðstöfunum ESB felst að Ísland fær ársfjórðungslegan kvóta til að flytja kísilmálm tollfrjálst til Evrópu næstu þrjú árin. Kvótinn nemur á bilinu þrettán til fjórtán þúsund tonnum á ársfjórðungi. Fari innflutningurinn yfir kvótann þarf að greiða mismuninn á markaðsverði og viðmiðunarverði. Utanríkisráðherra hefur sagt útspilið ganga gegn EES- samningnum og þá líkti formaður Sjálfstæðisflokksins ESB við glæpamenn vegna málsins.

Dr. Gunnar Þór Pétursson, prófessor við HR og sérfræðingur í Evrópurétti var spurður hvort þetta væri brot á EES-samningnum.

„Mér sýnist að minnsta kosti að það sé frekar ósennilegt að þetta geti uppfyllt þennan alvarleikaþröskuld sem að slíkar verndarráðstafanir þurfa að uppfylla samkvæmt EES-samningnum. Þetta mál sé ekki af þeirri stærðargráðu fyrir EES að það nái þangað.“

Hann sagði þá að gagnaðgerðir væru ekki fýsilegar fyrir lítil og opin hagkerfi eins og Ísland og Noreg. „Þau hefðu lítil áhrif og myndu sennilega hafa mest áhrif á okkur sjálf. Það r auðvitað hægt að nýta sér ýmis lagaleg úrræði, fyrirtækin sem verða fyrir þessu geta sótt mál til ESB dómstólsins í Lúxemborg og íslenska og norska ríkið gæti mögulega komið þar inn til stuðnings.“

Hefur ESB gripið til slíkra ráðstafana áður án þess að undanskilja EES-ríkin?

„Að minnsta kosti eftir að Kola- og stálbandalagið svokallaða rann sitt skeið á enda þá hefur þessu ekki verið beitt og það voru kannski ekki síst EFTA-ríkin á sínum tíma sem sóttu það frekar stíft að hafa þennan „mekanisma“ í EES-samningnum til þess einmitt að geta brugðist við einhvers konar ójafnvægi.“

Landið hafi ekki mátt fyllast af portúgölskum hafnarverkamönnum

Ísland hafi gefið út yfirlýsingu á sínum tíma um nauðsyn þess að hafa varnagla í samningnum til að geta brugðist við því ef hingað kæmi mikill fjöldi erlendra starfsmanna.

„Þetta sýnir kannski hversu mikið hefur breyst á ríflega þrjátíu árum. Það var meðal annars talað um að hér myndi allt fyllast af portúgölskum hafnaverkamönnum en reynslan hefur auðvitað sýnt okkur að erlent vinnuafl hefur haldið uppi hagvexti og atvinnulífinu hér, ekki síst í mikilli uppsveiflu í ferðamannaiðnaði.“

Gunnar segir erfitt að spá fyrir um framtíðina og um hvort fleiri atvinnugreinar innan ESB þrýsti á um sambærilegar aðgerðir.

„Þetta er svona ákveðið áfall. Ég held það sé alveg hægt að lýsa því þannig; að það hafi verið ákveðið að grípa til þessara verndarráðstafana og vísa í EES-samninginn og undanskilja þá EES-ríkin og setja þau út fyrir tollamúrinn. Það hafa áður verið verndarráðstafanir til að mynda í stáldeilu Evrópusambandsins og Bandaríkjanna og þá var sérstaklega tiltekið að Ísland og Noregur ættu ekki að verða fyrir þeim tollum vegna þess hversu mikilvægur hluti af innri markaðnum ríkin væru í gegnum EES-samninginn. Áfall er kannski sterkt orð en að minnsta kosti þá sendir þessi ákvörðun miklu stærri skilaboð inn í framtíðina heldur en kannski efni hennar ber með sér.“

Þess skal getið að í þeirri útgáfu sem birtist í hádegisfréttum Bylgjunnar var ranglega haft eftir Gunnari að fyrirtækin gætu sótt rétt sinn fyrir EFTA-dómstólnum. Hið rétta er að fyrirtækin geta sótt rétt sinn fyrir ESB-dómstólnum í Lúxemborg. Beðist er velvirðingar á þessu.