„Fjöl­skyldur eru margar í al­gjörri spenni­treyju“

Hildur Hildur Björnsdóttir, oddviti Sjálfstæðisflokksins í Reykjavík, og Sólveig Anna Jónsdóttir, formaður Eflingar, voru til viðtals í Bítinu í morgun um Reykjavíkurleiðina svokallaða. Nýjar tillögur voru kynntar og samþykktar í borgarráði og borgarstjórn í vikunni og hefur verið talað um að tillögurnar taki gildi í apríl. Formenn VR og BSRB hafa gagnrýnt tillögurnar, tekjutengingu þeirra og að verið sé að leggja auknar álögur á foreldra.

Hildur segir breytingar á Reykjavíkurleiðinni sem voru kynntar í vikunni „skaplegri“ en þær sem kynntar voru í október. Það sé jákvætt að verið sé að fara í aðgerðir þó svo að samráð hafi ef til vill ekki verið nægilegt. Hún segist þó hafa áhyggjur af áhrifum breytinganna á fjölskyldur. Systkinaforgangur sé jákvæður og aukin íslenskukennsla en gagnrýnir, eins og VR, tekjutengingu í gjaldskrá.

„Gjöldin eru að lækka mjög á lægsta tekjuhópinn og þau eru að hækka á svona millistéttina. Ég hef ekki heyrt að það sé sérstakt ákall úr foreldrasamfélaginu eftir lægri leikskólagjöldum. Leikskólagjöld hafa verið lægst í Reykjavík og meirihlutinn hefur svolítið keppt að því að bjóða lægstu leikskólagjöldin og ég hef svolítið gagnrýnt það. Ég vil frekar að við keppum að því að vera með bestu leikskólana heldur en þá ódýrustu. En þetta er að lenda svona á millistéttarfólki og kannski þyngst á bara ungu fjölskyldufólki,“ segir Hildur.

Gagnrýnir gjaldskrárhækkun á foreldra

Fólki á aldrinum 25 til 40 ára sem sé að hefja barneign og stíga sín fyrstu skref á vinnumarkaði og húsnæðismarkaði.

„Þau eru dugleg í vinnu og safna sér pening og þá eiga gjaldskrár hins opinbera að hækka á fólk. Ég gagnrýni það og ég gagnrýni að foreldrar sitji svolítið eftir og upplifi samviskubit að þurfa hugsanlega að fullnýta sér þjónustu leikskólanna.“

Hildur segist taka viljann fyrir verkið að það sé verið að reyna að gera eitthvað. Staðan sé alvarleg meðal starfsfólks en það verði að finna leið til að hagsmunir starfsfólks, faglærðs og ófaglærðs, og foreldra fari betur saman.

Ekki sérstakt vandamál fyrir foreldra

Sólveig Anna Jónsdóttir formaður Eflingar segist ekki skilja af hverju þessar breytingar, sem hafi mögulega ekki gengið nógu langt til að létta álagi á leikskóla, séu sérstakt vandamál fyrir foreldra.

„Ég myndi einmitt halda að fyrir fólk sem af einhverjum ástæðum þarf að nýta sér þessa, 42 og 42 og hálfa tíma á viku, að það ætti raunverulega að fagna því að tillögur sem að snúa að því einmitt að draga úr fjölda þeirra sem eru með börnin sín svona lengi séu komnar fram. Vegna þess að fyrir barn sem er svona lengi í leikskóla og það eru mörg börn sem eru lengi, mikið álag og erfitt að halda í starfsfólk, þá gefur það augaleið að þessi langa dvöl hlýtur að batna ef það eru færri börn,“ segir Sólveig Anna.

Það er til dæmis eitthvað sem hefur komið fram í máli starfsfólks og stjórnenda leikskóla í Kópavogi. Eftir að Kópavogsmódelið var innleitt og dvalartími barna styttist hefur skapast meiri ró í bæði upphafi og lok dags.

Sólveig Anna segir starfsfólk leikskóla, faglært og ófaglægt, hafa bent á þetta ítrekað. Það sé stór hópur barna með langa vistun, mikil starfsmannavelta og há veikindatíðni. Ástandið sé erfitt við þær aðstæður, fyrir bæði starfsfólk og börn.

„Mér finnst dálítið undarlegt að fólk eins og formaður VR og formaður BSRB, aðrir innan Alþýðusambandsins og BSRB, hagfræðingar þessara stóru heildarsamtaka vinnandi fólks, hafi einhvern veginn látið eins og það sé hægt að líta fram hjá hagsmunum barnanna. Börn á Íslandi eru með langan vistunartíma, það er svokallað þröngbýli inni í leikskólanum, það berast auðvitað stöðugt fregnir af því að húsnæði leikskólanna, sem Reykjavíkurborg hefur ekki borið ábyrgð á að halda við, sé ónýtt, að það þurfi að vera að færa börn á milli staða og svo framvegis og svo framvegis. Auðvitað er þetta mikið álag fyrir lítil börn og ég sakna þess tíma þegar kvenréttindabaráttan var að mörgu leyti samofin baráttu barna,“ segir Sólveig Anna og kallar eftir því að meginstraumsfemínistar rifji upp þá tíma og orðræðu.

Tekjutenging skarpari og gjöld hærri í Kópavogi

Sólveig Anna segir Reykjavíkurleiðina ólíka Kópavogsmódelinu að því leyti að tekjutengingin í Kópavogi sé skarpari og gjöldin miklu hærri. Á sama tíma hafi starfsaðstæður batnað verulega, fáliðun hafi varla komið til og þannig sé meiri fyrirsjáanleiki fyrir foreldra og þau sjaldan þurft að heimsækja börn vegna veikinda eða fáliðunar.

„Veikindahlutfallið hefur minnkað í Kópavogi og það helst betur á starfsfólki og það er bara staðreynd að fagmenntað fólk er að fara úr leikskólum Reykjavíkur yfir í Kópavog,“ segir Sólveig Anna.

Hún segir Reykjavíkurleiðina koma ágætlega út fyrir tekjulága hópa, vel fyrir þau sem geta minnkað vistunartíma og það sé mikill fjöldi sem er með styttingu á vinnumarkaði og ætti þannig að geta stytt vistunartíma barna sinna.

„Ég hef sagt það, sagt það áður og ætla að segja það aftur hér, þetta eru ekki geimvísindi, þetta snýst um að fækka börnum sem eru með langan vistunartíma til þess að geta minnkað álagið á starfsfólkið, á aðra sem eru þarna til þess að geta haldið úti betra faglegu starfi, til þess að geta þá líka haldið betur í gott starfsfólk, minnkað veikindatíðni og svo framvegis. Ég trúi því að séu slíkar leiðir farnar, þá muni ástandið byrja að batna.“

Leikskólastjórnendur lýstu því yfir fyrr í mánuðinum að ef ekki yrði brugðist við vanda leikskólanna í borginni yrðu þeir að grípa til aðgerða. Félag leikskólakennara sagði í ályktun í gær að tillögurnar væru skref í rétta átt að mati bæði stjórnar og samninganefndar félagsins.

„Það er gott markmið í sjálfu sér og getur einnig reynst mikilvægt púsl í að bæta starfsaðstæður með auknum fyrirsjáanleika og betra jafnvægi milli mönnunar og dvalartíma barna. Það er bæði gott fyrir börn, kennara og annað starfsfólk leikskóla,“ sagði í ályktuninni.

Sólveig Anna segist deila áhyggjum þeirra um að ekki sé verið að ganga nægilega langt en fagnar því að það sé verið að stíga einhver skref.

Margar leiðir færar

Hvað varðar samanburð við Kópavogsmódelið segir Hildur að Sjálfstæðismenn hafi einnig kynnt breytingar í Hafnarfirði og Garðabæ og það séu allt ólíkar leiðir. Kópavogsleiðin hafi vakið mesta athygli. Hún segir að í Reykjavík hafi verið stigin mörg skref síðasta áratuginn til að bæta starfsaðstæður til að reyna að laða að meira fagfólk. Börnum á hvern starfsmann hafi verið fækkað árið 2017 og fækkaði plássum um 500. Á síðasta kjörtímabili hafi opnunartími verið styttur og stytting vinnuvikunnar svo verið innleidd en það hafi ekki skilað tilætluðum árangri. Hildur kallar eftir því að þegar svona skref eru stigin séu áhrifin mæld á bæði starfsfólk og foreldra.

Hún telur það hafa verið mistök að lengja leikskólanámið í fimm ár. Það hafi skapað hindranir í að fólk fari í þetta nám og svo skipti húsnæði miklu máli fyrir starfsánægju.

Spurð hvað hún hefði gert við þessu ákalli leikskólastjóra segir Hildur að hún hafi aldrei haldið því fram að málið væri einfalt og lausnin þar með. Hún hefði samt kosið að sleppa tekjutengingu og telji hana letjandi fyrir fólk á vinnumarkaði. Hún trúi því að þeir sem noti eigi að borga. Þá gagnrýnir hún einnig aukafrídag í vetrarfríi í febrúar.

„Ég á þrjú yngri systkini sem eru að hefja sínar barneignir og eru undrandi á að vetrarleyfin séu skráningardagar í leikskólanum, því þau eiga engin grunnskólabörn og vita bara varla hvað vetrarleyfi er. Þannig að það eru ekkert allir með leikskólabarn og grunnskólabarn á sama tíma,“ segir Hildur.

Núna loki leikskólar aukadag á ári og frídagar grunn- og leikskólabarna nálgist 70 á ári á meðan fólk eigi einungis 24 til 30 frídaga á ári.

„Þetta er bara rosalega snúinn veruleiki fyrir fólk, þetta gengur ekki upp. Fjölskyldur eru margar í algjörri spennitreyju,“ segir hún.

Hildur segir ekki gagnlegt að tala um að börn séu svona lengi í leikskólanum. Það eigi frekar að tala um að leikskólinn sé góður staður til að vera á. Sólveig Anna tekur undir það.

„Fókusinn á þá einmitt ekki að vera sá að reyna að hafa sem flest börn með sem lengstan og sem ódýrastan vistunartíma vegna þess að afleiðingin hlýtur þá einmitt að verða sú að ástandið inni á leikskólanum er einmitt ekki til fyrirmyndar eins og það sannarlega ætti að vera.“

Borgin fari þessa leið í stað þess að fjármagna kerfið

Sólveig Anna segir að þó svo að borgin hafi reynt að grípa til aðgerða síðasta áratuginn hafi verið farið í mikinn niðurskurð á leikskólakerfinu eftir hrun 2008 og að sú nálgun hafi í raun og veru aldrei verið löguð. Kerfið sé vanfjármagnað og á sama tíma sé það nálgun borgarinnar að vera með lægstu gjöldin. Það sé mikil mannfjöldaaukning í borginni og þar með mikil ásókn í kerfið og þannig gangi dæmið ekki upp.

„Það er auðvitað ömurlegt að hugsa til þess að borgin hafi, frekar en að vilja fjármagna þetta kerfi með eðlilegum hætti og útskýra þá bara fyrir borgurunum og skattgreiðendum að það þurfi þá að færa til peninga innan kerfisins í þetta, hafi bara einhvern veginn ekki axlað þá ábyrgð með einmitt þeim fáránlegu afleiðingum sem við sjáum núna,“ segir Sólveig Anna.

Hún segir ekkert að því að tekjutengja gjöldin að einhverju leyti og áhrifin séu milduð. Það sé engin tölfræði sem bendi til þess að allt ungt fólk eða ungir foreldrar búi við rýr kjör. Tölfræði bendi til þess að um 70 prósent launafólks hafi það gott og sé með ágætar tekjur og hafi líklega svigrúm til að borga meira fyrir slíka þjónustu. Þurfi fólk að hafa barn sitt lengi og sé með lágar tekjur sé komið til móts við þau með afsláttarkerfi í nýrri Reykjavíkurleið.

„En ef þú ert með par sem báðir aðilarnir þéna ágætlega en þurfa samt af einhverjum ástæðum að hafa barnið sitt svona lengi, að sjálfsögðu getur þetta fólk fundið eitthvað pláss hjá sér til þess að borga örlítið meira,“ segir Sólveig Anna.

Ekki kosningamál

Þess vegna skilji hún ekki málflutning forystu ASÍ og BSRB hafi málað upp svo dökka mynd í stað þess að hlusta á kröfur starfsfólks. ASÍ hafi ekki leitað til Eflingar um málið og Sólveig Anna segir það „hneykslanlegt“ og „ekki gott“ að gera þetta alvarlega mál að svo stóru kosningamáli.

„Þetta er miklu stærra og alvarlegra mál en svo að við getum einhvern veginn gert þetta að einhverju hversdagslegu rifrildi á kosningavetri.“

Hildur segist sammála um að þetta sé stórt og alvarlegt mál en segist ekki geta tekið undir að fjölskyldur séu ekki undir álagi.

„Þær eru sannarlega undir álagi og það kemur ekkert bara staða leikskólamála inn í myndina, það er líka fólk fast í umferðinni, það þarf að fara með barn til dæmis á leikskóla utan hverfis, eins og ég.“

Vill ekki eignast börn

Hildur segir að þó svo að það hafi orðið fjölgun íbúa í borginni fari fæðingartíðni lækkandi og þannig séu til dæmis jafn mörg börn í Reykjavík í dag og voru árið 1998. Leikskólabörnum hafi fækkað í Reykjavík og fjölgað í nágrannasveitarfélögunum.

„Fólk er að setja það fyrir sig að eignast börn. Það er bara þjóðhagslega mikilvægt að við hvetjum fólk til barneigna, við viljum fjölga okkur, en þá þurfum við að búa betur að fólki og þetta er bara mjög skýr vísbending um að það er álag á fólki og því finnst erfitt og flókið að eignast börn og við þurfum að standa betur með þeim.“

Sólveig Anna segir að þó svo að börnum hafi fækkað hafi kerfið augljóslega ekki náð að halda í við þann fjölda sem er í borginni. Hún haldi því ekki fram að það sé ekki álag á fólki heldur telji hún nokkuð víst að það sé hópur sem geti tekið á sig auknar álögur án þess að finna verulega fyrir því.

Hægt er að hlusta á viðtalið í heild sinni að ofan.