(English version below)

Við í Samtökum kvenna af erlendum uppruna á Íslandi mættum á fund allsherjar- og menntamálanefndar (að þeirra beiðni vorum við kölluð inn til Alþingis) í þeirri trú að farið yrði yfir umsögn okkar um svokallaða brottfararstöð. Sem sjálfboðaliðar lögðum við til hliðar launuð störf í þeirri von að raunverulegt samráð færi fram. Í staðinn mættu okkur þögn, áhugaleysi og augljóst athyglisleysi — þingfólk horfði í síma, tölvuskjái og pappíra. Engin svör, engar spurningar; jafnvel beinum spurningum okkar var mætt með algerri þögninni.

Það var bersýnilegt að tilgangurinn var eingöngu að hakka í kassann „samráð við hagsmunaaðila innflytjenda“, ekki að hlusta á sérfræðiþekkingu okkar eða reynslu af aðstæðum kvenna og barna á flótta.

Við mótmælum því alvarlega að frumvarpið hafi hvorki tekið mið af jafnrétti né verið lagt í jafnréttismat, þrátt fyrir að það hafi veruleg áhrif á konur á flótta undan ofbeldi, mansali, stríði og kynbundinni kúgun.

Hvað við lögðum til – og rauðu fánarnir sem þarf að taka alvarlega

Markmið W.O.M.E.N. er að tryggja jafnrétti og jafna stöðu kvenna af erlendum uppruna á Íslandi, óháð ríkisfangi eða búsetu. Þó að við séum ekki hlynnt þeirri þróun að það teljist nauðsynlegt að hafa brottfarastöðu mættum við ekki fyrir nefndina til að mótmæla heldur til að ræða umbætur sem varðveita mannréttindi fólks á flótta. Við höfum séð fólk með synjunum vera sett út á götu eða vistuð í fangelsum, og við erum meðvituð um að brýnt er að finna mannuðleg úrræði þar sem ríki og sveitarfélög hafa brugðist.

Því bjuggumst við raunverulegu samtali um hvernig slíkt úrræði yrði útfært og hvaða réttindi gætu tapast í ferlinu. Umsögnin okkar er aðgengileg í heild sinni á heimasíðu samtakanna.: Umsögn um Brottfarastöðu Samtök kvenna af erlendum upprna á Íslandi

Við lögðum verulegt álag í að rýna frumvarpið með alþjóðlegar stefnur, lög og dóma Evrópudómstólsins að leiðarljósi. Niðurstaðan var skýr: ýmis ákvæði frumvarpsins stangast á við alþjóðlegar skuldbindingar og þau mannréttindagildi sem Ísland hefur fylgt í áratugi. Þar á meðal:

• Ístanbúl-samningurinn (Samningur Evrópuráðsins um forvarnir og baráttu gegn ofbeldi gegn konum og heimilisofbeldi),
• Barnasáttmáli Sameinuðu þjóðanna,
• Flóttamannasamningur Sameinuðu þjóðanna,
• M.H. and S.B. v. Hungary, ECtHR (Applications nos. 10940/17 and 15977/17),
• A.S. v. the Netherlands, ECtHR (Application no. 20102/13),
• Daraibou v. Croatia, ECtHR (Application no. 84523/17).

Þessi gögn sýna ótvírætt að frumvarpið grefur undan réttindum þeirra sem eru hvað berskjaldaðastir.

Helstu efnisatriði frumvarpsins sem við bjuggumst við að ræða eru sex — sex atriði sem eiga að vekja áhyggjur allra landsmanna. Og það þarf að segja þetta skýrt: hér er um fólk að ræða. Þrátt fyrir þá ímynd sem sumir reyna að ýta undir — að umsækjendur um vernd séu hættulegir, „óæskilegir“ eða á leið hingað til að misnota kerfið eða ógna menningu — þá er þetta rangt. Þetta eru konur, börn, fylgdarlaus ungmenni, eldri borgarar og karlmenn sem vilja einfaldlega lifa, vinna og vera örugg. Staðreyndin er sú að þau leituðu hingað vegna þess að við höfum sjálf boðað Íslandi sem réttláttu, öruggu og manneskjulegu landi þar sem lífsgæði, jafnrétti og tækifæri bíða allra.

1. Frumvarpið bregst konum og börnum. Það tryggir ekki að öryggi kvenna og barna sé ófrávíkjanleg forgangsregla—þarf er á skilgreinda sérhæfða vernd frá fyrsta degi.
2. Óháðir sérfræðingar útilokaðir. Engin mannréttinda-, barnaverndar- eða félagsmála-innflytjendasérþekking fær aðkomu að mótun eða eftirliti—ákjósanlegt fyrir vald, en ekki fyrir fólk.
3. Frelsisskerðing í dulargervi. Óljóst „gæslu“-hugtak gefur ríkinu heimild til að loka fólk inni undir formerkjum þjónustu. Úrræðið er hvorki opið né sjálfstæðu eftirliti háð.
4. Valdbeiting án varna. Starfsfólk fær óhuggulegar heimildir til valdbeitingar án raunverulegs eftirlits. Þetta er uppskrift að misnotkun, þöggun og mannréttindabrotum—sérstaklega gagnvart konum og börnum.
5. Engar trúverðugar kvörtunarleiðir. Fólk hefði engin raunhæf úrræði til að kvarta eða verja sig. Kerfið yrði lokað, ógagnsætt og óáreitt.
6. Aðskilnaður barna lögfestur. Heimild til að skilja börn frá fjölskyldu og halda þeim í langvarandi óvissu er bein árás á rétt barnsins og á ekki heima í nokkru réttarríki.

Að læra af Evrópu – ekki falla í sömu gryfju

Reynslan í Evrópu sýnir að þegar eftirlit veikist og gagnsæi hverfur breytast úrræði af þessu tagi hratt í innilokun, langvarandi dvöl og skerðingu réttinda. Rannsóknargreinin The Migrants Detained at the End of the World eftir Catlin L. Chandler bendir á hvernig brottfararúrræði í Evrópu hafa þróast í átt að ómannúðlegum aðstæðum, líkt og í Busmantsi í Búlgaríu þar sem skortur á þjónustu, óháðu eftirliti og öruggri málsmeðferð hefur orðið „eðlilegur“ veruleiki.(greinina má lesa í heild sinni hér).

Við lögðum þetta fyrir nefndina til að tryggja að Ísland falli ekki í sömu gryfju. Þetta eru ekki aukaatriði heldur nauðsynlegar varnir gegn misnotkun, óöryggi og kerfum sem lokast um sig. Þrátt fyrir það fengum við þögn og áhugaleysi. Við minntum nefndina á að hún færi með ábyrgðina: að bregðast við rauðum aðvörunum núna, eða að horfa upp á sömu þróun hér og annars staðar í Evrópu.

Ruth Bader Ginsburg orðaði kjarnann fullkomlega:

“Detaining migrants is not a neutral act; it is a deprivation of liberty that must be viewed with the utmost suspicion, especially when it affects women and children.”

Við viljum ekki sjá Ísland rata í alþjóðlega fjölmiðla fyrir mannréttindabrot eftir tíu ár. Markmiðið hér á landi má aldrei vera að ná lágmarksviðmiðum annarra ríkja. Okkar mottó hér í jafnréttisparadís ætti að vera skýrt: Að á Íslandi gerum við alltaf betur — fyrir mannréttindi, fyrir jafnrétti, og fyrir fólkið sem treystir okkur.

Höfundar eru fulltrúar samtaka kvenna af erlendum uppruna á Íslandi sem sitja í ráðgjafanefnd Mannréttindastofnunar Íslands og í Mannréttindaráði Reykjavíkurborgar og eru með raddir og reynslu sem á skilið alvöru áheyrn

English version

Silence is not Consultation: W.O.M.E.N. Answer for the Deportation Center

We, at the Association of W.O.M.E.N. in Iceland, attended a meeting of the Justice and Education Committee (at their request, we were summoned to Parliament) in the belief that our comments on the so-called departure (detention) center would be reviewed. As volunteers, we set aside paid work in the hope that real consultation would take place. Instead, we were met with silence, disinterest, and obvious inattention — members of parliament looked at their phones, computer screens, and papers. No answers, no questions; even our direct questions were met with absolute silence.

It was obvious that the purpose was only to tick the box “consultation with migrant stakeholders”, not to listen to our expertise or experience about the situations of refugee women and children.

We strongly object that the bill has neither reviewed through the lens of equality nor subject to an equality assessment, despite the significant impact it has on women fleeing violence, human trafficking, war, and gender-based oppression.

What we suggested – and the red flags that need to be taken seriously

W.O.M.E.N. in Iceland aims to ensure equal rights and status for women of foreign origin in Iceland, regardless of their citizenship or residence. While we do not support the developments that deem it necessary to have a deportation (detention) center, we did not appear before the committee in protest but to discuss reforms that will preserve the human rights of displaced people. We have seen people with refusals being put out on the streets or kept in prisons, and we are aware of the urgent need to find humane solutions where the government and municipalities have failed.

Therefore, we expected a genuine conversation about how such a center should be implemented and what rights could be lost in the process. Our review of the bill is available in full on our organization’s website (in Icelandic): (A link to our website and the referral)

We put significant effort into reviewing the bill, guided by international policies, laws, and judgments of the European Court of Justice. Our conclusions were clear: various provisions of the bill contradict international obligations and the human rights values that Iceland has adhered to for decades. These include:

• Istanbul Convention (Council of Europe Convention on preventing and combating violence against women and domestic violence)
• United Nations Convention on the Rights of the Child
• United Nations Refugee Convention
• M.H. and S.B. v. Hungary, ECtHR (Applications nos. 10940/17 and 15977/17)
• A.S. v. the Netherlands, ECtHR (Application no. 20102/13)
• Daraibou v. Croatia, ECtHR (Application no. 84523/17)

The evidence we found through comparing these important rulings and policies clearly demonstrates that the bill undermines the rights of the most vulnerable.

The main points of the bill tha twe expected to discuss are six – six issues that should raise concerns for everyone who lives in Iceland. And it must be stated clearly: these are people. Despite the image that some try to promote – that asylum seekers are dangerous, “undesirable,” or coming here to abuse the system or threaten our culture – this is wrong. These are women, children, unaccompanied youth, senior citizens, and men who simply want to live, work, and be safe. The fact is that they come here because we ourselves have proclaimed Iceland is a just, safe, and humane country where quality of life, equality, and opportunity await all.

1. The bill fails women and children. It does not ensure that the safety of women and children is an absolute priority – defined specialized protection is needed from day one.
2. Independent experts excluded. No human rights, child protection, or social migration expertise is involved in shaping or monitoring – preferable for power, but not for people.
3. Detention Centre in disguise. The vague term “custody” gives the state the authority to lock people up under the guise of service. The center is neither open nor subject to independent oversight.
4. Use of force without safeguards. Staff are given unsettling authorization to use force without real oversight. This is a recipe for abuse, silencing, and human rights violations – especially against women and children.
5. No credible channels of complaint. People would have no real means to complain or defend themselves. The center (system) would be closed, opaque, and untouchable.
6. Child separation legalized. The authority to separate children from their families and keep them in prolonged uncertainty is a direct attack on the rights of the child and has no place in any state governed by the rule of law.

Learning from Europe – Don’t Fall into the Same Ruse

The European experience illustrates that when controls weaken and transparency disappears, such facilities quickly devolve into confinement, prolonged detention, and the curtailment of rights. The research article The Migrants Detained at the End of the World by Catlin L. Chandler points out how European deportation (detention) centers have evolved into inhumane conditions, such as in Busmantsi, Bulgaria, where the lack of services, independent monitoring, and safe procedures has become a “normal” reality. (Article in full can be read here).

We put this before the committee to ensure that Iceland does not fall into the same ruse. These are not optional but necessary safeguards against abuse, insecurity, and systems that close in on themselves. Despite this, we received silence and indifference. We reminded the committee that it bears responsibility: to respond to red flags now, or face the same developments here as elsewhere in Europe.

Ruth Bader Ginsburg expressed the essence perfectly: “Detaining migrants is not a neutral act; it is a deprivation of liberty that must be viewed with the utmost suspicion, especially when it affects women and children.”

We do not want to see Iceland in the international media for human rights violations in ten years. The goal in this country must never be to reach the minimum standards of other countries. Our motto here in the equality paradise should be clear: That in Iceland we always to do better – for human rights, for equality, and for the people who trust us.

The authors are representatives of W.O.M.E.N in Iceland who sit in the Advisory Committee for the Icelandic Institute of Human Rights and on the Reykjavik City Human Rights Council, and have voices and experiences that deserve to be heard.