Hag(ó)stjórnin

Annan mánuðinn í röð mælist verðbólgan 5,2%, umfram spár og væntingar helstu greinenda. Í síðasta mánuði kenndi forsætisráðherra einskiptisliðum og fyrirtækjum út í bæ um verðbólgumælinguna, og sagði ekkert tilefni til að breyta um kúrs, planið margumtalaða stæði óhaggað. Gott og vel, vissulega höfðu skattahækkanir ríkisstjórnarinnar sem tóku gildi um áramót áhrif á mælingu janúarmánaðar en það gera þær ekki að þessu sinni. Og vonandi hyggst ráðherrann ekki endurtaka leikinn og skella skuldinni á fyrirtæki út í bæ, það er enginn sómi af því. Hagstjórnin er á hennar ábyrgð, Seðlabankans og aðila vinnumarkaðarins, en ekki einstaka leikenda út í bæ.

Úr því sem komið er má raunar draga margítrekaðar viljayfirlýsingarnar forsvarsmanna Samfylkingar, Viðreisnar og Flokks fólksins um að tryggja verðstöðugleika og áframhald vaxtalækkunarferlisins sem hófst hjá síðustu ríkisstjórn í umtalsverðan efa. Það dugar nefnilega ekki að tala um aðhald og hallalaus fjárlög lon og don og vænta þess að það eitt skili tilætluðum árangri. Nýjustu verðbólgumælingar sýna það svart á hvítu að meira þarf að koma til en orðin ein.

Í þessum efnum hefur ríkisstjórnin lítið gert annað en að róa í öfuga átt við yfirlýst markmið. Það að auka ríkisútgjöld um 143 milljarða króna milli fjárlaga kallast hið minnsta ekki að sýna ábyrgð í rekstri né er það skýrt merki um aðhald sem styður við Seðlabankann í baráttunni við verðbólguna. Það að rekja megi obbann af aukningunni til launa- og verðlagsbreytinga ýtir enn frekar undir nauðsyn þess að ná tökum á verðbólgunni. Og eins og verðbólga og háir vextir séu ekki þegar að þyngja róður heimila og fyrirtækja um of bætir ríkisstjórnin um betur og hækkar skatta um 30 milljarða króna og með meira í pípunum þar sem frekari skattahækkanir hafa verið boðaðar á grunnatvinnuvegi þjóðarinnar.

Ábyrgð víkur fyrir pólitískum áherslum

Segja má að ríkisstjórnin hafi lofað upp í ermina á sér löngu áður en hún tók við völdum. Kosningaloforð flokkanna þriggja voru ekki ódýr, einkum og sérílagi loforð Flokks fólksins, og vandinn sá að það að auka útgjöld ríkisins samræmist bersýnilega illa markmiðum um að ná niður verðbólgu og vöxtum, sem einnig var lofað. Sannast enn á ný hið fornkveðna að ekki er hægt að gera allt fyrir alla og fá allt sem maður vill á sama tíma.

Til að drepa þessari umræðu á dreif einblínir ríkisstjórnin hvað mest á þær aðgerðir sem, að eigin sögn, eiga að styðja tekjulægstu hópana í samfélaginu. Auðvitað er erfitt að tala gegn slíkum aðgerðum, það er að sjálfsögðu gott og gilt markmið að styðja við okkar minnstu bræður og systur en þá er eins gott að gera það almennilega og vanda til verka svo tryggt sé að afraksturinn skili sér til þeirra sem það raunverulega þurfa. Það er einmitt gallinn við boðaðar aðgerðir ríkisstjórnarinnar að undanförnu, þær eru bæði ómarkvissar og rándýrar fyrir ríkissjóð, því miður.

Tökum dæmi; eitt stærsta áherslumál ríkisstjórnarinnar fyrir áramót var að lögfesta árlega eingreiðslu til lífeyrisþega almannatrygginga. Að því tilefni vakti m.a. ASÍ athygli á því að aðgerðin væri bæði almenn og umfangsmikil og óljóst væri hvort um nægilega markvissa ráðstöfun almannafjár væri að ræða. Nú eftir áramót er sérstök áhersla lögð á að lögfesta tengingu almannatrygginga við launavísitölu og sama gagnrýni viðhöfð, þ.e. að um sé að ræða kostnaðarsama og ómarkvissa aðgerð sem geti aukið verðbólguþrýsting og ógnað sjálfbærni ríkisfjármála. Þótt varnaðarorð komi víða að nú sem þá, frá hagsmunasamtökum, fræðimönnum og öðrum faglegum og mikilsmetum aðilum, gefur ríkisstjórnin lítið fyrir þær aðvaranir og svarar því einu til að um pólitískar áherslur að ræða.

Þegar verðbólgan er á uppleið, vaxtalækkanir hafa verið settar á ís og atvinnuleysi er að aukast þarf ríkisstjórnin að líta í eigin barm og axla sína ábyrgð. Slík þróun bitnar á landsmönnum öllum, ekki síst þeim sem ríkisstjórnin segist vilja verja, þeim sem minnst hafa milli handanna og standa höllustum fæti í samfélaginu. Aðgerðirnar og pólitísku áherslurnar sem hljóma kannski ágætlega á blaði ganga hreint út sagt illa upp í raunveruleikanum og eru til þess fallnar að auka enn frekar á þann vanda sem blasir við okkur í dag.

Að ná niður verðbólgunni er ekki einfalt verkefni sem leyst verður með einu pennastriki hér eða þar en ávinningurinn er gífurlegur fyrir samfélagið í heild sinni. Sterkt velferðarkerfi sem hægt er að treysta á þegar á bjátar byggir enda á stöðugleika, verðmætasköpun og ábyrgri fjármálastjórn ríkisins. Ef ein stoð brestur veikist kerfið allt. Hagstjórn snýst ekki um að eyða meira og skattleggja meira. Hún snýst um að skapa skilyrði fyrir atvinnu, fjárfestingu og vöxt svo við höfum efni á öflugri velferð til framtíðar. Í dag virðist stefnan vera þver öfug.

Hvert er raunverulega planið?

En það er ekki bara eitt, það er nokkurn veginn allt. Áðurnefndar aðgerðir eru ekki aðeins óábyrgar, ómarkvissar og ógna stöðugleika, þær eru auk þess fjármagnaðar með skattahækkunum á fólk og fyrirtæki og aðgerðarleysi í öðrum mikilvægum málaflokkum. Í heilbrigðiskerfinu er ástandið grafalvarlegt og Landspítalinn í meiri vanda en á tímum heimsfaraldurs. Ekkert er að frétta í menntamálum, nema tíð ráðherraskipti í ráðuneytinu sjálfu. Þegar lofuðum samgönguumbótum hefur verið slegið á frest og Samgönguáætlun tekið breytingum með sérstaka áherslu á kjördæmi ráðherrans. Helstu fréttirnar eru líklega frá utanríkisráðherra sem hefur sett í fluggír og vill koma Íslandi inn í ESB sem allra fyrst.

Forgangsröðun ríkisstjórnarinnar mótast augljóslega af kosningaloforðum en ekki af ábyrgð og skynsemi. Flokkur fólksins hefur hingað til notið einstaklega góðs af og tæmist sennilega hratt af þeirra tékklista. Viðreisn virðist næst í röðinni með ESB aðildina á takteinum. Markvissar ákvarðanir í átt að stöðugleika, öllum til heilla, bíða greinilega betri tíma og víkja um stund fyrir hugðarefnum hvers ráðherra fyrir sig.

Höfundur er þingmaður Sjálfstæðisflokksins.