Ég á´etta – ég má´etta!

Viðbrögð Donalds Trump við þeirri ákvörðun spænskra stjórnvalda að neita Bandaríkjamönnum að nýta herstöðvar sínar á Spáni til árása á Íran eru allrar athygli verð. Forsetinn brást ævareiður við þessari ákvörðun bandalagsþjóðarinnar í Nató og vandaði ekki kveðjurnar frekar en fyrri daginn. Annars vegar tilkynnti hann um allsherjar viðskiptabann Bandaríkjanna á Spán – þótt útfærsla þess sé enn með öllu óljós. Hins vegar lýsti hann því yfir að neitun spænsku stjórnarinnar skipti í raun engu máli. Bandaríkin ættu þessar herstöðvar og gætu í raun nýtt þær á hvern þann veg sem þeim sýndist – enginn gæti stöðvað þau!

Hætt er við að ummæli sem þessi týnist og gleymist í þeim orðavaðli sem gengur upp úr Bandaríkjaforseta í viku hverri. Engu að síður er hér um stóráhugaverða yfirlýsingu að ræða. Yfirlýsingu sem ætti að vekja íslensk stjórnvöld til alvarlegrar umhugsunar.

Ísland og Bandaríkin hafa sín á milli svokallaðan Varnarsamning, sem illu heilli var ekki felldur úr gildi þegar bandarísku herstöðinni í Keflavík var lokað á árinu 2006. Samningur þessi, með seinni viðaukum, veitir Bandaríkjaher ýmis konar aðstöðu á Íslandi. Svo á að heita að eitthvert jafnræði sé milli samningsaðila, þannig þurfi Íslendingar að veita blessun sína varðandi hvers kyns umsvif á íslensku landi. Hernaðarandstæðingar hafa þó alla tíð bent á hversu fráleit sú hugmynd sé að íslenska utanríkisþjónustan muni nokkru sinni gera annað en að kvitta upp á allar óskir risaveldisins. Engu að síður hafa síðustu utanríkisráðherrar Íslands keppst við að kalla Varnarsamninginn hornstein íslenskrar utanríkisstefnu. Yfirlýst markmið þeirra hefur verið að efla fótfestu Bandaríkjahers á Íslandi með aukinni viðveru og mannvirkjagerð.

Hreinskilni Bandaríkjaforseta varðandi herstöðvarnar á Spáni varpar hins vegar ljósi á viðhorf Bandaríkjastjórnar til hernaðarsamninga af þessu tagi. Þeir eru í raun ekki tvíhliða. Bandaríkin áskilja sér rétt til fullra og óheftra afnota af herstöðvum sínum í öðrum löndum. Hafi stjórnvöld þar aðrar skoðanir, eru þær léttvægar fundnar og að auki mega þau vænta þess að sæta refsiaðgerðum. Af atburðum síðustu daga má ljóst vera hvílík gæfa það var fyrir Ísland að bandaríski herinn tók að mestu saman föggur sínar fyrir tveimur áratugum; hversu slæmt það var að hafa ekki nýtt tækifærið þá til að losna undan Varnarsamningnum og hversu fráleit stefna það er að vilja sóa milljörðum í uppbyggingu hernaðarlegra innviða á Íslandi sem augljóslega mun bara færa okkur enn lengra inn á áhrifasvæði Bandaríkjanna og gera okkur enn berskjaldaðri fyrir duttlungum ráðamanna þar.

Höfundur á sæti í miðnefnd Samtaka hernaðarandstæðinga.