Læsi er grunnur alls náms, við getum gert betur

Of margir nemendur ljúka grunnskóla á Íslandi án þess að geta tekist á við texta á viðunandi stigi. Í lok fyrsta bekks í grunnskóla er viðmiðið að geta lesið 55 orð á mínútu en 69 % nemenda náðu því viðmiði ekki árið 2024. Það er alvarlegt vandamál ekki aðeins fyrir viðkomandi börn heldur fyrir samfélagið allt. Í aðdraganda komandi sveitarstjórnarkosninga langar mig að bæta við umræðuna um menntamálin. Því það er mikilvægt að ræða hvernig við ætlum að bregðast við.

Undanfarið hefur staða læsis meðal barna í grunnskólum landsins verið til umræðu. Niðurstöður kannana bera ótvírætt með sér að of margir nemendur ljúka grunnskóla án þess að geta tekist á við texta á viðunandi stigi. Þetta er ekki ásættanlegt. Þetta er kerfislæg áskorun sem þjóðkjörnir fulltrúar bera skyldu til að takast á við.

En við foreldrar og forráðamenn berum hér líka ábyrgð. Við þurfum að finna börnunum lesefni sem kveikir áhuga, lesa með þeim og stuðla að heilbrigðum svefni og mataræði, því vel hvíldir og vel nærðir hugar læra best.

Læsi er undirstaðan sem allar aðrar námsgreinar byggja á, hvort sem um er að ræða stærðfræði, náttúruvísindi eða félagsfræði. Barn sem á í lestrarerfiðleikum á yngri stigum á á hættu að dragast aftur úr á öllum sviðum. Afleiðingar þess geta fylgt einstaklingnum alla ævi, bæði í menntun og á vinnumarkaði.

Hvað þarf að gera?

Í fyrsta lagi þurfum við að styrkja snemmtæka íhlutun. Rannsóknir sýna að þegar lestrarvandi er greindur snemma, í fyrsta eða öðrum bekk, og gripið er til markvissrar stuðningskennslu, tekst langflestum börnum að ná góðum tökum á lestri. Reykjavíkurborg hefur bæði tæki og tækifæri til að vera í fararbroddi þessarar vinnu.

Í öðru lagi þarf að fjölga sérkennurum og talmeinafræðingum í leik- og grunnskólum. Of margir skólar glíma í dag við biðlista eftir mati á sérþörfum. Við getum ekki látið börnin bíða, sérstaklega þegar um læsi er að ræða, þar sem snemmtæk íhlutun skiptir öllu máli.

Í þriðja lagi þarf að efla samstarf skóla og heimilis. Foreldrar og forráðamenn eru ómetanlegir samstarfsaðilar. Þar sem skólar og heimili vinna saman að lestri, hvort sem það er með markvissum heimalestrarleiðbeiningum eða reglulegum samræðum um framfarir nemenda, eru niðurstöðurnar marktækt betri.

Læsi er líka jafnréttismál

Það er engin tilviljun að börn úr lægri tekjuhópum og börn sem hafa annað móðurmál en íslensku lenda oftar í lestrarerfiðleikum. Kerfið okkar þarf að vera meðvitað um þetta og bregðast við í samræmi við það. Jafnrétti í menntun þýðir ekki að bjóða öllum það sama, það þýðir að gefa hverjum og einum þann stuðning sem hann þarf til að dafna.

Norðurlöndin hafa brugðist við – ætlum við að vera eftirbátar?

PIRLS-könnunin (Progress in International Reading Literacy Study) mælir lestrarfærni tíu ára barna á fimm ára fresti og ber saman læsisfærni þjóða um allan heim. Niðurstöður hennar frá 2021 sýndu að lestrargeta tíu ára barna dróst saman á Norðurlöndunum á tímabilinu 2016–2021. Noregur, Danmörk og Svíþjóð hafa brugðist við með kröftugum fjárfestingum í úrbótum. Ætlum við Íslendingar að vera eftirlegukindur frænda okkar eða forystusauðir?

Í komandi sveitarstjórnarkosningum skora ég á alla flokka að setja þetta mál í forgang líkt og við í Vor til vinstri gerum. Reykjavík á að vera borg þar sem öll börn fá tækifæri til að blómstra – og það byrjar á því að tryggja að öll börn geti lesið sér til gagns og haft að því gaman.

Höfundur er félagi í Vor til vinstri og foreldri barns í grunnskóla.