Er há­skóla­menntun trygging fyrir hús­næðis­öryggi?

Staða háskólamenntaðs fólks á húsnæðismarkaði er í brennidepli í nýrri rannsókn Félagsvísindastofnunar Háskóla Íslands. Niðurstöðurnar munu veita ómetanlegt veganesti í hagsmunabaráttu háskólamenntaðra og hjálpa stjórnvöldum að móta raunhæfar aðgerðir í húsnæðismálum sem henta þurfa fjölbreyttum hópi fólks.

Í áraraðir hefur háskólamenntun verið talin ein öruggasta leiðin til starfsöryggis og góðra lífskjara. Samt sem áður blasir við okkur nýr veruleiki þar sem ungt fólk, þrátt fyrir langskólanám og ábyrgðarmikil sérfræðistörf, á sífellt erfiðara með að fóta sig á húsnæðismarkaði. Til þess að samtök háskólamenntaðra geti beitt sér af fullum þunga í þessari mikilvægu umræðu þurfa þau á traustum gögnum og staðreyndum að halda.

Af þeirri ástæðu hefur Félagsvísindastofnun Háskóla Íslands verið fengin til að framkvæma, fyrir hönd aðildarfélaga BHM, Byggingafræðingafélags Íslands, Félags íslenskra hjúkrunarfræðinga, Lyfjafræðingafélags Íslands, Læknafélags Íslands, Stéttarfélags tölvunarfræðinga og Verkfræðingafélags Íslands, ítarlega könnun á stöðu háskólamenntaðs fólks.

Raunsönn mynd af flóknum veruleika

Könnunin nær til háskólamenntaðra sem starfa hjá hinu opinbera og á almennum vinnumarkaði. Leitað er eftir svörum frá fólki í fjölbreyttum stéttum, allt frá hjúkrunarfræðingum og læknum sem standa vaktina í heilbrigðiskerfinu, starfsfólki í framlínu velferðarþjónustunnar, til lyfjafræðinga, lögfræðinga, verkfræðinga og annarra sérfræðinga þvert yfir vinnumarkaðinn.

Spurningalistinn er hannaður með það að markmiði að draga fram heildstæða mynd af stöðunni og varpa ljósi á þær ákvarðanir sem fólk stendur frammi fyrir í húsnæðismálum. Í þeim efnum er gagnlegt að horfa til heimsmarkmiða Sameinuðu þjóðanna, sem íslensk stjórnvöld hafa undirgengist, en þar er fullnægjandi og öruggt húsnæði skilgreint sem eitt af markmiðunum.

Niðurstöður könnunarinnar munu gera okkur kleift að greina með skýrum hætti þær hindranir sem mæta félagsfólki á húsnæðismarkaði, hvort sem um er að ræða erfiðleika við fyrstu kaup eða óöryggi á leigumarkaði.

Niðurstöðurnar munu ekki síður skipta máli fyrir stjórnvöld. Á þeim hvílir sú skylda að leggja mat á stöðu húsnæðismála, á grundvelli traustra gagna, hvort styrkja þurfi opinber úrræði fyrir fyrstu kaupendur, endurskoða fjárhæðir og skilyrði húsnæðisbóta eða setja skorður við uppkaupum fjárfesta á markaði þar sem framboð er takmarkað.

Húsnæðisöryggi og atvinna háskólafólks

Aðgangur að húsnæði á viðráðanlegum kjörum er ein af grundvallarforsendum þess að háskólamenntað starfsfólk geti nýtt menntun sína og sérþekkingu til fulls, tekið virkan þátt á vinnumarkaði og lagt sitt af mörkum til samfélagsins. Stjórnvöld vinna nú að mótun atvinnustefnu til ársins 2035, með áherslu á greinar sem byggja á aukinni framleiðni. Slík stefnumörkun hefur þó takmarkað gildi nema fólkið sem ber uppi vinnumarkaðinn búi við samkeppnishæf starfskjör og traustan, aðgengilegan húsnæðismarkað sem tryggir fyrirsjáanleika og stöðugleika.

Öryggi á húsnæðismarkaði er því ekki einkamál einstakra heimila heldur brýnt efnahags- og samfélagslegt hagsmunamál. Það snertir getu íslensks atvinnulífs til að laða að og halda í sérhæft vinnuafl og hefur úrslitaþýðingu fyrir sjálfbæra þróun og verðmætasköpun til lengri tíma.

Áskorun um þátttöku

Við skorum á allt það fólk sem fær boð um þátttöku að gefa sér tíma til að svara könnuninni. Reynslan og viðhorfin sem þar koma fram eru lykillinn að því að bæta kerfið. Með þátttöku hjálpið þið okkur að draga upp skýra mynd af þeirri þróun sem hefur átt sér stað og af þeim kröfum sem gera þarf til framtíðar.

Góð þátttaka er forsenda þess að hægt verði að knýja fram raunverulegar umbætur sem skila sér í auknu húsnæðisöryggi og bættum lífskjörum. Leggjumst öll á eitt við að varpa skýru ljósi á stöðuna, félagsfólki okkar, starfsgreinum þess og komandi kynslóðum háskólamenntaðs fólks til hagsbóta.

Höfundur er formaður BHM.