Óútskýrðir rauðir blettir á myndum taldir svarthol Samúel Karl Ólason skrifar 10. júní 2026 15:40 Mynd þessi var í raun tekin af Abell S1063 vetrarbrautinni en fangaði í leiðinni rauðan blett sem hefur verið kallaður GLIMPSE-17775. ESA/James Webb Litlir rauðir blettir á myndum James Webb-geimsjónaukans (JWST) hafa um nokkuð skeið vakið furðu stjörnufræðinga og geimvísindamanna. Nú hefur þessi gáta mögulega verið leyst og rennir lausnin stoðum undir tilvist þess sem kallað er „svartholsstjarna“. Tiltölulega fljótt eftir að JWST var tekinn í notkun fóru áðurnefndir rauðir blettir að vekja furðu. Þeir sáust víða á myndum geimsjónaukans og höfðu margir orðið til um sex hundruð milljónum árum eftir stórahvell. Síðan þá hafa margir vísindamenn skoðað hinar ýmsu kenningar um blettina og þar á meðal kenningu að um svarthol sé að ræða sem umvafin eru rafgasi eða plasma. Fyrsta svartholið var ljósmyndað árið 2019. Áhugasamir geta kynnt sér svarthol frekar hér á Stjörnufræðivefnum. Á vef Geimvísindastofnunar Evrópu (ESA) segir að hópur vísindamanna við Háskóla Texas hefi rýnt í gögn JWST og einbeitt sér að einum tilteknum bletti sem ber nafnið GLIMPSE-17775. Einstaklega mikið af gögnum voru til um þann blett, þar sem hann var í bakgrunni vetrarbrautar sem JWST var notaður til að skoða. Miðað við greiningu á fjarlægð blettsins er útlit fyrir að ljósið sem berst til jarðarinnar um þetta leyti hafi lagt af stað þegar alheimurinn var 1,8 milljarða ára gamall. Alheimurinn er talinn um 13,8 milljarða ára gamall. Jörðin er talin 4,5 milljarða ára gömul. Þar sem bletturinn var á bakvið vetrarbrautina hjálpaði líka til að vetrarbrautir eiga það til að beygja ljósið sem ferðast nærri þeim og getur það leitt til einskonar stækkunarglersáhrifa, sem áttu við í tilfelli GLIMPSE-17775. Skýringarmynd af ljósrofsgreiningu vísindamanna á gögnum frá frá James Webb geimsjónaukanum um GLIMPSE-17775. Niðurstöður þessara vísindamanna benda til þess að þarna sé um að ræða stærðarinnar svarthol sem sé umvafið rafgasi. Þetta er kallað „svartholsstjarna“ en er í rauninni stórt og mögulega hratt stækkandi svarthol sem er þakið þykku lagi af rafgasi. Það gas hefur svo áhrif á það ljós sem berst frá svartholinu svo það lítur út eins og lítill rauður blettur á myndum JWST. Sjá einnig: Langstærsta svartholið í Vetrarbrautinni okkar til þessa James Webb er stærsti og besti geimsjónauki sem hefur verið framleiddur og er honum meðal annars ætlað að varpa ljósi á uppruna alheimsins og taka hágæðamyndir af fjarlægum stjörnuþokum. JWST nemur innrautt ljós og þarf hann að vera gífurlega kaldur til að virka rétt og svo geislun frá honum sjálfum trufli ekki skynjara sjónaukans. Hann á að verða -233 gráðu kaldur (um fjörutíu Kelvin). Skynjarar í sjónaukanum verða einungis -266 gráður eða um sjö kelvin. Núll kelvin eða -273 gráður kallast alkul og er lægsta fræðilega hitastig alheimsins. JWST var skotið á loft um jólin 2021 en fyrsta myndin úr honum var birt í júlí 2022. Geimurinn Vísindi James Webb-geimsjónaukinn Mest lesið Vísað út úr flugvél: „Þetta er bara ömurlegt“ Innlent Opnar sig um gróf ummæli um hjónabandið Innlent Finnur ekki fyrir sársauka Innlent Ólga í Samfylkingu: „Þessi ólög eru ekki í okkar nafni sett“ Innlent Sorglegt hve fáir Kópavogsbúar hafi skrifað undir listann Innlent Rýmdu skrifstofur Hagkaupa vegna hótunar Innlent Sjálftakan „til háborinnar skammar“ Innlent Boðar harðar árásir og hernám Kharg-eyju Erlent Vill ekki ganga svo langt að kalla þetta klofningu flokksins Innlent Árásarmaður Tinnu fær ekki áheyrn: Taldi brotið á mannréttindum minnihlutahópa Innlent Fleiri fréttir Lýsa uppgötvuninni sem gríðarstórum „hvalakirkjugarði“ Vilja lækka sakhæfisaldur um eitt ár í stað tveggja Aflýsir kröftugu árásunum Bretar samþykkja Wegovy pilluna fyrstir í Evrópu Rýmdu hluta Pentagon vegna „loftgæðafráviks“ Saka Ísraela um þjóðernishreinsun á Vesturbakkanum Gera úkraínsk ungmenni að launmorðingjum Boðar harðar árásir og hernám Kharg-eyju Varnarmálaráðherra Breta segir af sér Telja 200.000 hafa látið lífið af völdum hita í Evrópu Hætta við að lækka sakhæfisaldur í þrettán ár Tvær vikur á braut um jörðu og síðan til tunglsins Rússnesk gervitungl trufla GPS-merki í Evrópu Áframhald á árásum og Íranir segja sundið lokað allri umferð Óútskýrðir rauðir blettir á myndum taldir svarthol Ræða „endurskipulagningu“ herstöðva í Sýrlandi Rússar vígbúast við mörk Norðurlanda Rufu hljóðmúrinn í fyrsta sinn en mæla hávaðann seinna Marius sleppur ekki eftir allt saman Ætla að sækja óeirðaseggi í Belfast til saka Ísland friðsælasta land heims nítjánda árið í röð Tólf látnir og níu særðir eftir skotárás í Jóhannesarborg Óeirðir í Belfast eftir hnífstungu Íranir gerðu hefndarárásir á herstöðvar í nágrannaríkjunum Gerir Repúblikönum á þingi enn lífið leitt Bandaríkjamenn ráðast á Íran Segir Írani hafa skotið niður þyrlu Bandaríkjanna Stríðið gegn holdétandi flugunni fær nýtt líf Kristersson í kröppum dansi á kosningaári Virðist bjartsýnn á að gæfan sé að snúast Úkraínumönnum í hag Sjá meira
Tiltölulega fljótt eftir að JWST var tekinn í notkun fóru áðurnefndir rauðir blettir að vekja furðu. Þeir sáust víða á myndum geimsjónaukans og höfðu margir orðið til um sex hundruð milljónum árum eftir stórahvell. Síðan þá hafa margir vísindamenn skoðað hinar ýmsu kenningar um blettina og þar á meðal kenningu að um svarthol sé að ræða sem umvafin eru rafgasi eða plasma. Fyrsta svartholið var ljósmyndað árið 2019. Áhugasamir geta kynnt sér svarthol frekar hér á Stjörnufræðivefnum. Á vef Geimvísindastofnunar Evrópu (ESA) segir að hópur vísindamanna við Háskóla Texas hefi rýnt í gögn JWST og einbeitt sér að einum tilteknum bletti sem ber nafnið GLIMPSE-17775. Einstaklega mikið af gögnum voru til um þann blett, þar sem hann var í bakgrunni vetrarbrautar sem JWST var notaður til að skoða. Miðað við greiningu á fjarlægð blettsins er útlit fyrir að ljósið sem berst til jarðarinnar um þetta leyti hafi lagt af stað þegar alheimurinn var 1,8 milljarða ára gamall. Alheimurinn er talinn um 13,8 milljarða ára gamall. Jörðin er talin 4,5 milljarða ára gömul. Þar sem bletturinn var á bakvið vetrarbrautina hjálpaði líka til að vetrarbrautir eiga það til að beygja ljósið sem ferðast nærri þeim og getur það leitt til einskonar stækkunarglersáhrifa, sem áttu við í tilfelli GLIMPSE-17775. Skýringarmynd af ljósrofsgreiningu vísindamanna á gögnum frá frá James Webb geimsjónaukanum um GLIMPSE-17775. Niðurstöður þessara vísindamanna benda til þess að þarna sé um að ræða stærðarinnar svarthol sem sé umvafið rafgasi. Þetta er kallað „svartholsstjarna“ en er í rauninni stórt og mögulega hratt stækkandi svarthol sem er þakið þykku lagi af rafgasi. Það gas hefur svo áhrif á það ljós sem berst frá svartholinu svo það lítur út eins og lítill rauður blettur á myndum JWST. Sjá einnig: Langstærsta svartholið í Vetrarbrautinni okkar til þessa James Webb er stærsti og besti geimsjónauki sem hefur verið framleiddur og er honum meðal annars ætlað að varpa ljósi á uppruna alheimsins og taka hágæðamyndir af fjarlægum stjörnuþokum. JWST nemur innrautt ljós og þarf hann að vera gífurlega kaldur til að virka rétt og svo geislun frá honum sjálfum trufli ekki skynjara sjónaukans. Hann á að verða -233 gráðu kaldur (um fjörutíu Kelvin). Skynjarar í sjónaukanum verða einungis -266 gráður eða um sjö kelvin. Núll kelvin eða -273 gráður kallast alkul og er lægsta fræðilega hitastig alheimsins. JWST var skotið á loft um jólin 2021 en fyrsta myndin úr honum var birt í júlí 2022.
Geimurinn Vísindi James Webb-geimsjónaukinn Mest lesið Vísað út úr flugvél: „Þetta er bara ömurlegt“ Innlent Opnar sig um gróf ummæli um hjónabandið Innlent Finnur ekki fyrir sársauka Innlent Ólga í Samfylkingu: „Þessi ólög eru ekki í okkar nafni sett“ Innlent Sorglegt hve fáir Kópavogsbúar hafi skrifað undir listann Innlent Rýmdu skrifstofur Hagkaupa vegna hótunar Innlent Sjálftakan „til háborinnar skammar“ Innlent Boðar harðar árásir og hernám Kharg-eyju Erlent Vill ekki ganga svo langt að kalla þetta klofningu flokksins Innlent Árásarmaður Tinnu fær ekki áheyrn: Taldi brotið á mannréttindum minnihlutahópa Innlent Fleiri fréttir Lýsa uppgötvuninni sem gríðarstórum „hvalakirkjugarði“ Vilja lækka sakhæfisaldur um eitt ár í stað tveggja Aflýsir kröftugu árásunum Bretar samþykkja Wegovy pilluna fyrstir í Evrópu Rýmdu hluta Pentagon vegna „loftgæðafráviks“ Saka Ísraela um þjóðernishreinsun á Vesturbakkanum Gera úkraínsk ungmenni að launmorðingjum Boðar harðar árásir og hernám Kharg-eyju Varnarmálaráðherra Breta segir af sér Telja 200.000 hafa látið lífið af völdum hita í Evrópu Hætta við að lækka sakhæfisaldur í þrettán ár Tvær vikur á braut um jörðu og síðan til tunglsins Rússnesk gervitungl trufla GPS-merki í Evrópu Áframhald á árásum og Íranir segja sundið lokað allri umferð Óútskýrðir rauðir blettir á myndum taldir svarthol Ræða „endurskipulagningu“ herstöðva í Sýrlandi Rússar vígbúast við mörk Norðurlanda Rufu hljóðmúrinn í fyrsta sinn en mæla hávaðann seinna Marius sleppur ekki eftir allt saman Ætla að sækja óeirðaseggi í Belfast til saka Ísland friðsælasta land heims nítjánda árið í röð Tólf látnir og níu særðir eftir skotárás í Jóhannesarborg Óeirðir í Belfast eftir hnífstungu Íranir gerðu hefndarárásir á herstöðvar í nágrannaríkjunum Gerir Repúblikönum á þingi enn lífið leitt Bandaríkjamenn ráðast á Íran Segir Írani hafa skotið niður þyrlu Bandaríkjanna Stríðið gegn holdétandi flugunni fær nýtt líf Kristersson í kröppum dansi á kosningaári Virðist bjartsýnn á að gæfan sé að snúast Úkraínumönnum í hag Sjá meira