Starf­semi Hvals mögu­lega í upp­nám: Hefur ekki svarað eftir­litinu frá því í maí

Þorsteinn Narfason, framkvæmdastjóri eftirlitsins, segir í samtali við fréttastofu að svo virðist sem mengunin verði til við mjölvinnslu þar sem hluti soðvatns fer í gegnum fitugildru og þaðan út í sjó. Mjölvinnslan fari þannig fram að bein og annað úr hvölum er sett í 54 rúmmetra sjóðara þar sem allt er soðið niður en vatninu sem verður eftir þarf að farga.

Óásættanleg meðhöndlun á vatninu

Samkvæmt upplýsingum frá eftirlitinu er núverandi meðhöndlun á soðvatninu óásættanleg. Vatnið er við 80 stiga hita sem er of hár hiti svo fitugildran virki sem skyldi og fitan streymir því út í sjó. Í starfsleyfi Hvals er sett skilyrði um að soðvatni sé fargað með réttum hætti. Heilbrigðiseftirlitið ítrekaði í bréfi til Kristjáns Loftssonar, forstjóra Hvals, þann 11. maí að bæta þyrfti úr þessu. Ekkert svar hefur borist eftirlitinu.

Sama aðferð var notuð þegar hvalveiði fór fram árið 2024 og hefur Hvalur því haft tvö ár til að bæta úr þessum annmörkum. Svo virðist sem fyrirtækið hafi ekki brugðist við miðað við eftirlitsferð heilbrigðiseftirlitsins í gær. 

Þar fékk eftirlitið eftirfarandi svar frá starfsmanni Hvals:

„Ég fór í verksmiðjuna og fékk útskýringar á þessu. Þetta er soð og soðið verður til þegar við tökum lýsið úr, hluti er notaður aftur en restin fer í gegnum fitugildru og svo úti í sjó. Það er ekkert í þessu engin fita, ekkert lýsi, liturinn á soðinu er svona ljósleitur. Soðið er um 80 gráðu heitt þegar það fer út svo að það stígur hratt upp. Við erum búnir að koma okkur saman um það að þeir haldi dagbók um öll frávik svo að við getum útskýrt okkar þátt í hlutunum ef það þarf.“

Ljóst að ekki hafi verið unnið að lausn

Þorsteinn segir þessa aðferð með öllu óásættanlega í skriflegu svari til fréttastofu:

„Í heildina eru 54 rúmmetrar af soðvatni og þótt aðeins hluti af því fari í gegnum 5 rúmmetra fitugildru við þetta hitastig er ljóst að þessi meðhöndlun á soðvatninu er óásættanleg. Sjá póstinn minn til Kristjáns 11. maí þarf sem jafnframt er vísað í starfsleyfisskilyrði. Ljóst er að þetta bendir til að ekki hafi verið unnið að lausn á meðhöndlun soðvatnsins og því ætti að farga því með öðrum hætti sem starfsleyfisútgefandi samþykkir.“

Í umræddu bréfi til Kristjáns Loftssonar er vísað í grein 1.3.3. í starfsleyfi Hvals sem að Heilbrigðisnefnd Vesturlands gefur út. Þar er ítrekað að soðvatninu skuli fargað með aðferðum sem hlotið hafa samþykki starfsleyfisveitanda.

Í bréfinu spyr Þorsteinn hvort það liggi fyrir hvernig soðvatninu verði ráðstafað á núverandi veiðitímabili. 

„Ef soðvatnið verður leitt í gegnum fitugildru liggur fyrir að það myndi hreinsa út úr henni og virkni væri lítil sem engin,“ segir jafnframt í bréfinu.

Gætu stöðvað starfsemina 

Í grein 1.3.3 í starfsleyfi Hvals segir:

„Soðvatn frá sjóðurum, um 54 rúmmetrar, er eimað og er lýsið skilið frá því í skilvindu. Hluti soðkjarnans er blandaður í mjölpressuköku en restin fer í hreinsibúnað, sbr. grein 1.3.1. Á starfsleyfistímanum skal unnið að ráðstöfun á þessum hluta soðvatnsins þannig að hann verði nýttur eins og leyfi fæst til, en skal að öðrum kosti fargað með aðferðum sem hlotið hafa samþykki starfsleyfisveitanda.“

Málið er því komið til meðferðar hjá eftirlitinu og hefur Hval verið veittur andmælaréttur áður en ákvörðun verður tekin í málinu. Samkvæmt lögum gæti þvingunarúrræðum verið beitt sem varðar áminningu, dagsektum, stöðvun starfseminnar til bráðabirgða eða jafnvel afturköllun starfsleyfis.

Ákvörðun yrði tekin af Heilbrigðisnefnd Vesturlands og myndi einungis snúa að vinnslunni en ekki veiðunum sjálfum. Hvalur hefur nú til 10. júlí til að bregðast við tilkynningu Heilbrigðiseftirlitsins en eftir það verður brugðist við með mögulegum þvingunarúrræðum. Fram að því verður rannsókn eftirlitsins haldið áfram.