„Þó staðan sé ekki góð, þá hefur hún fram að þessu verið enn­þá verri“

Skýrsla Gæða- og eftirlitsstofnunar velferðarmála (GEV) var birt í gær þar sem gert var grein fyrir niðurstöðum frumkvæðisathugunar stofnunarinnar á eftirliti barnaverndarþjónusta með börnum í fóstri. 

Meðal þess sem kemur fram í skýrslunni er að tæplega helmingur aðila sem eru með fósturbörn í sinni umsjón eru ekki með fósturleyfi frá GEV.

Þá gefi yfirferð gagnanna tilefni til að ætla að barnaverndarþjónustum sé ekki að öllu leyti ljóst hvað teljist til eftirlitsheimsókna á fósturheimili í skilningi barnaverndarlaga og hvaða kröfur séu gerðar til framkvæmdar þeirra.

Barnaverndarstarfsfólk þekki ekki réttindi fósturbarna

Formaður Félags fósturforeldra segir niðurstöðurnar ríma við tilfinningu forsvarsmanna félagsins um hvernig staðan hefur verið.

„Þarna afhjúpast hversu víða er illa á þessum málaflokki haldið og niðurstaðan segir okkur auðvitað að eftirlitsheimsóknirnar hafa ekki verið framkvæmdar alls staðar og skort á að gera þær á réttan hátt,“ segir Guðlaugur Kristmundsson formaður Félags fósturforeldra.

Það sem ekki komi fram í skýrslunni sé brotalöm hvað varðar stuðning við fósturbörn og foreldra.

„Öll börn í fóstri eru að takast á við áfall að einhverju leyti. Fósturforeldrar eru bara foreldrar þessarar barna og  hjálpa til við þessi áföll og vinna með það með alls konar meðferðaraðilum.“

„Við höfum oft verið í þeirri stöðu, forsvarsfólk í félaginu, að leiðbeina barnaverndarstarfsmönnum víða um land um réttindi þessara barna og fósturforeldra til að ná því fram að börn geti unnið úr þessum áföllum,“ bætir Guðlaugur við.

Staðan verri en skýrslan segi því barnavernd hafi vitað af skýrslunni

Umfjöllun um Bakkakotsmálið og fleiri álíka mál hafi vakið athygli á eftirliti með fósturheimilum. Skýrsla GEV sýni punktstöðu þann 1. apríl, barnaverndarþjónustur hafi í aðdragandanum fengið tækifæri til að herða á heimsóknum og staðan sé í raun verri en skýrslan sýni.

„Og við vitum það af samtölum við félagsmenn að barnaverndarþjónusturnar hafa gefið í í aðdraganda 1. apríl við að reyna að ljúka sem mest af eftirlitsheimóknum. Þannig að þó staðan sé ekki góð, þá hefur hún fram að þessu verið ennþá verri. Vegna þess að barnaverndarþjónsturnar vissu af þessari punktstöðu sem yrði tekin í þessari skýrslu.“

Í könnun sem Félag fósturforeldra gerði á meðal félagsmanna þar sem niðurstöðurnar hafi verið svipaðar að mörgu leyti. Í kjölfarið var haldið málþing sem Guðlaugur segir hafa verið vel sótt af barnaverndarstarfsmönnum og starfsmönnum eftirlitstofnana.

Það hafi hins vegar verið niðurstöður könnunar en ekki almenn úttekt líkt og nú. Draga þurfi lærdóm af skýrslunni.

„Við erum sem samfélag rosalega dugleg að draga fram tölur um atvinnuleysi, hver var verðbólgan og annað slíkt. Þessi börn eru ekki mörg börn í hlutfalli við börn á Íslandi en þetta er rosalega viðkvæmur hópur. Að við getum ekki sem samfélag haldið þannig utan um þennan hóp og gefið út mánaðarlegar tölur eða ársfjórðungslegar skýrslur, heldur þurfi svona mikið átak til.“

Betra utanumhald geti sparað peninga

Þessi hópur fái ekki þá athygli sem þarf og málaflokkurinn ekki þau úrræði eða fjármagn sem þurfi til að gera hlutina vel. Þá þurfi að skilgreina vel hvaða aðgerðir þarf að ráðast í og barnaverndarstarfsfólk eigi með einföldum hætti að geta séð hvenær verkefnum sé lokið og stöðuna á heildstæðan hátt.

„Af því að ég held að ef við gerum þetta vel þá getum við sparað pening og um leið tryggt að við séum að veita börnum réttu aðstoðina og nógu tímanlega.“

Guðlaugur segist engu að síður ánægður með samtal sem nú sé í gangi við hið opinbera og segir stjórnvöldum til hróss að Félag fósturforeldra hafi aldrei verið dregin jafn oft að borðinu í samtölum um málaflokkinn og nú.

„Ég held að eftirlitsaðilar hafi áttað sig á því að það erum við sem höfum verið í samskiptum við þessar barnaverndarnefndir og oft að fræða barnaverndarstarfsmenn víða um land um þennan málaflokk.“

„Skýrslan segir að það sé fullt af barnaverndarþjónhstum sem hafa engin börn í fóstri og aðrar tvö eða þrjú börn. Það segir sig sjálft að þegar kemur til þess að senda þarf börn í fóstur til þessara barnaverndarþjónusta að þá er þekkingin ekki til staðar, hver sé lagalega skyldan og hvernig ber að framfylgja henni,“ segir Guðlaugur.

„Þessir starfsmenn eru auðvitað í góðum ásetningi að bregðast við aðstæðum en þekkingin er kannski ekki til staðar.“

Félagið orðið faglegra en áður

Þá vill Guðlaugur koma því sérstaklega á framfæri að Félag fósturforeldra hafi fyrir tilstuðlan og velvildar fyrirtækja og sjóða í landinu getað unnið að þessum málum á faglegri hátt án áður.

„Við höfum getað verið með starfsmann í hálfu starfi þannig að við, sem erum í forystuhlutverki fyrir þetta félag, höfum getað nýtt krafta okkar betur en í það að sinna skrifstofumálum.“

„Það hefur gert það að verkum að Félag fósturforeldra og fóstuforeldrarnir erum öflugra samfélag og erum faglegri þegar leitað er til okkar um afstöðu og stuðning.“