Erlent

Rýnt í stöðuna í Úkraínu: Rekinn vegna við­vörunar um „samfélagskrísu“ í Rúss­landi

Samúel Karl Ólason skrifar
Úkraínskir hermenn undirbúa langdræga sjálsprengidróna af gerðinni FP-1 fyrir árás á skotmörk í Rússlandi. Umfang árása Úkraínumanna hefur aukist töluvert en það sama á við Rússa. Þungamiðja stríðsins virðist færast sífellt meira af víglínunni.
Úkraínskir hermenn undirbúa langdræga sjálsprengidróna af gerðinni FP-1 fyrir árás á skotmörk í Rússlandi. Umfang árása Úkraínumanna hefur aukist töluvert en það sama á við Rússa. Þungamiðja stríðsins virðist færast sífellt meira af víglínunni. AP/Efrem Lukatsky

Rússum hefur ekki vegnað vel á víglínunni í Úkraínu í sumar og hafa lítið sótt fram en þó eitthvað og á nokkrum stöðum. Framsókn þeirra hefur að mestu verið bundin við víglínuna norður af Pokrovsk og í Dónetsk-héraði. Færa má þó rök fyrir því að þungamiðja stríðsins sé ekki lengur víglínan og að staðan þar skipti minna máli en langdrægar árásir Rússa og Úkraínumanna.

Víglínan skiptir auðvitað áfram lykilmáli. Fyrir Úkraínumenn skiptir gífurlegu máli að halda aftur af framsókn Rússa en í senn vernda líf hermanna, þar sem mannekla er enn mikið vandamál og verður enn stærra ef Rússar framkvæma aðra herkvaðningu.

Bæði ríki nota sífellt fleiri langdræga sjálfsprengidróna og stýriflaugar til árása.

Úkraínumenn eru þó sérstaklega viðkvæmir gagnvart langdrægum árásum Rússa vegna skorts á flugskeytum í loftvarnarkerfi sem þeir geta notað til að skjóta niður rússneskar skotflaugar. Þá vinna Úkraínumenn hörðum höndum að því að framleiða eigin skotflaugar, sem er mun erfiðara að skjóta niður en langdræga sjálfsprengidróna og stýriflaugar.

Rússar eru þegar byrjaðir að hóta Úkraínumönnum erfiðum vetri og er útlit fyrir að þeir muni, eins og undanfarna vetur, gera umfangsmiklar árásir á orkuver og innviði Úkraínu, með því markmiði að gera óbreyttum borgurum erfiðara að lifa veturinn af.

Hér að neðan má lesa síðustu rýningu sem skrifuð var í maí. Þá hafði úkraínskur herforingi sagt að næstu sex til níu mánuðir myndu skipta sköpum varðandi framgang stríðsins.

Sjá einnig: Nálgast stríðið vendipunkt?

Meðaldrægar árásir Úkraínumanna á birgðakeðjur Rússa í suðurhluta landsins hafa gert Rússum erfiðara um vik með að styðja við sveitir sínar þar og sækja fram en úkraínskir hermenn gerðu tiltölulega umfangsmikla og, að virðist, vel heppnaða gagnárás í suðvesturhluta landsins. Þar voru nokkur þorp frelsuð úr höndum Rússa.

Þegar kemur að víglínunni leggja Rússar enn mikla áherslu á að ná restinni af Donbas-svæðinu svokallaða. Það er víggirt svæði sem Úkraínumenn kalla „virkisbeltið“.

Til marks um hægagang Rússa á víglínunni áætluðu greinendur Black Bird Group að Rússar hefðu heilt yfir lagt undir sig um 106 ferkílómetra í Úkraínu í júlí. Það var það mesta af landsvæði sem Rússar höfðu lagt undir sig á einum mánuði á þessu ári.

Í júlí í fyrra lögðu Rússar undir sig tæplega fimm sinnum meira af landsvæði. Eins og áður segir gekk Rússum best í Dónetsk-héraði, þar sem Rússar leggja mikið kapp á að taka Donbas-svæðið, sem er myndað af Dónetsk og Lúhansk.

Rússar hafa orðið fyrir miklu mannfalli og vofir möguleg herkvaðning yfir Rússlandi þessa dagana, þar sem sífellt erfiðara er að finna menn sem vilja ganga til liðs við herinn, þótt laun og bónusar hermanna hafi verið hækkaðir gífurlega.

Hér að neðan verður meðal annars farið yfir stöðuna á víglínunni í Úkraínu og það hvernig hún virðist skipta minna máli en langdrægar árásir. Þá verður farið yfir breytingar í yfirstjórn úkraínska hersins, mögulega herkvaðningu í Rússlandi, flugskeytaskort Úkraínumanna og það að þeir eiga enn einn erfiðan vetur í vændum.

Einnig verður fjallað um það að glæpasamtök séu að senda málaliða til Úkraínu til að læra drónahernað, árásir Úkraínumanna á vöruhús Wildberries og þróun Úkraínumanna á skotflaugum.

Þá er farið yfir það að fyrrverandi aðstoðarefnahagsráðherra Rússlands og nú fyrrverandi yfirhagfræðingur næststærsta banka Rússlands, hafi verið rekinn eftir fréttaflutning af ummælum hans, þar sem hann spáði „samfélagskrísu“ í Rússlandi og sagði að Rússar gætu ekki unnið stríðið.

Að endingu er farið yfir árásir Úkraínumanna og Rússa á skip á Svartahafi og við hafið, sem gætu haft miklar afleiðingar á heimsvísu.

Leggja enn áherslu á Donbas

Helstu átökin þessa dagana eiga sér stað nærri borgunum Slóvíansk og Kramatorsk í Dónetskhéraði. Rússar hafa lagt mikið kapp á að ná restinni af héraðinu úr höndum Úkraínumanna og þar með öllu Donbassvæðinu.

Ástandið við borgirnar er að mörgu leyti óljóst þar sem víglínan er mjög götótt og einskinsmannslandið svokallaða mjög umfangsmikið. Þá hafa Rússar sótt fram við Lyman, sem er nærri Slóvíansk.

Rússneskir hermenn eru sagðir hafa einnig náð inn í Slóvínansk en útlit er fyrir að þeir séu tiltölulega fáir. Þá hafa borist fregnir af því að Rússar hafi sent fleiri drónasveitir skipaðar vönum flugmönnum á svæðið.

Heilt yfir þykir ástandið þar mjög erfitt fyrir Úkraínumenn enda eru Rússar að leggja áherslu á svæðið og setja mestan sóknarþunga sinn í árásir þar. Það tók Rússa þó meira en tvö ár að leggja borgina Pokrovsk í suðvesturhluta landsins undir sig, þrátt fyrir að mikið púður hafi verið sett í þá sókn.

Þar hafa Rússar haldið áfram að sækja hægt fram.

Að minnsta kosti tíu manns létust í eldflaugarárás á þorpið Pechenihy í Karkívhéraði á þriðjudaginn.EPA/SERGEY KOZLOV

Borgirnar á þessu svæði skipta Úkraínumenn sköpum. Það er auðveldara að verja þær heldur en opin tún eða skóglendi og erfiðara að sækja fram. Þá er aragrúi af skjólum gegn loft- og drónaárásum og gegn náttúruöflunum að vetri til.

Sé hægt að taka mark af undanförnum árum mun það reynast Rússum mjög kostnaðarsamt að taka borgirnar á „virkisbeltinu“ og það mun taka langan tíma.

Úkraínumenn hafa á undanförnum mánuðum átt í gagnsókn í suðurhluta landsins, sem þykir hafa gengið vel. Fyrr í ágúst sögðust Úkraínumenn hafa frelsað þó nokkur þorp í Sapórisjíahéraði og segjast þeir hafa tekið um 745 ferkílómetra af Rússum.

Hér að neðan á kortum frá bandarísku hugveitunni Institute for the Study of War má sjá hvar helst hefur verið barist að undanförnu. Ítarlegra yfirlit yfir stöðuna á víglínunni má finna á vef sem kallast Deepstate en þar má flakka milli daga til að sjá breytingar á víglínunni.

Miklar breytingar hjá Úkraínumönnum

Vlódómír Selenskí, forseti Úkraínu, rak í síðasta mánuði yfirherforingja Úkraínu og skipaði nýjan, mun yngri mann í starfið. Það gerði hann í kjölfar umfangsmikilla mótmæla sem almenningur greip til eftir að forsetinn rak Mykhailo Fedóróv, vinsælan varnarmálaráðherra landsins.

Nýi yfirherforinginn heitir Mykjailo Drapatjí en hann er einungis 43 ára gamall. Þrátt fyrir tiltölulega ungan aldur hefur hann mikla reynslu af hernaði, þar sem hann hefur staðið í átökum við Rússa frá því þeir innlimuðu Krímskaga og studdu aðskilnaðarsinna í austurhluta landsins árið 2014.

Drapatjí þykir vinsæll bæði innan landamæra Úkraínu og utan.

Gamli yfirherforinginn heitir Oleksander Sirskí en hann hafði deilt mjög við Fedóróv í aðdraganda þess að varnarmálaráðherrann var rekinn. Deilurnar milli þeirra urðu eins konar táknmynd átaka milli gamallar kynslóðar úkraínskra hermanna og nýrrar.

Drapatjí hafði áður tekið afstöðu með Fedóróv í deilunum og þykir tilheyra nýju kynslóðinni. Hann sagði meðal annars að breytingar væru nauðsynlegar fyrir úkraínska herinn og þjóðina. Breyta þyrfti menningunni innan hersins.

Fyrir það hafði Drapatjí sagt að andrúmsloftið í yfirstjórn hersins hefði einkennst af ótta, skorti á frumkvæði og aga, auk annarra vandamála. Margar slæmar ákvarðanir hefðu verið teknar.

Yfirherforinginn er þegar byrjaður að grípa til breytinga. Þær felast meðal annars í því að fækka stórfylkjum (Brigade) í hernum og styrkja stórdeildir (Corps), þjappa þeim saman á víglínunni og bæta þannig yfirstjórn úkraínska hersins.

Drapatjí hefur einnig einsett sér að gera breytingar á mjög svo óvinsælu herkvaðningarkerfi í Úkraínu, eins og ítarlega var fjallað um fyrr í sumar.

Í einföldu máli sagt er herafli Úkraínu að miklu leyti byggður upp kringum stórfylki (Brigade), að sovéskum stíl. Í fyrra var sú ákvörðun tekin að taka upp stórdeildakerfi að vestrænum sið og sameina mismunandi stórfylki í stórdeildir (Corps). Sú vinna hefur gengið misvel og mishratt.

Stórdeild er hærri stjórnunareining en stórfylki. Sirskí hafði í mörgum tilfellum dreift stórfylkjum vítt á dreif um víglínuna í stað þess að hver stórdeild sæi um eitt tiltekið svæði á henni.

Drapatjí hefur talað fyrir því að brjóta upp herdeildir sem standa sig illa og senda hermennina þess í stað í aðrar herdeildir sem þykja betri. Þá vill hann veita góðum stjórnendum meira frelsi en Sirskí var þekktur fyrir að vilja stýra vörnum hersveita af mikilli nákvæmni og kenna svo stjórnendum þeirra um ef og þegar illa fór.

Úkraínskir stríðsfangar lausir úr haldi Rússa.AP/Francisco Seco

Nýtt spillingarmál og kallað eftir kosningum

Vólódímír Selenskí, forseti Úkraínu, virðist eiga í nokkrum vandræðum eftir að hann rak Fedóróv. Sá síðarnefndi kallaði í vikunni eftir kosningum í Úkraínu og þá var tilkynnt á miðvikudaginn að náinn ráðgjafi forsetans, auk þingmanns og yfirmanns hjá úkraínskum banka væru til rannsóknar vegna meintrar spillingar og tengsla við skipulagða glæpastarfsemi.

Selenskí rak umræddan ráðgjafa sinn í gær, eftir að ásakanirnar litu dagsins ljós.

Sjá einnig: Nýtt spillingarmál skekur Kænugarð

Þær snúa að því að fólkið er sakað um að hafa þvættað um 3,4 milljónir dala gegnum banka í ríkieigu. Peningana ætluðu þau að nota til að greiða tryggingu fyrir Herman Halushchenko, fyrrverandi orkumálaráðherra, sem er í gæsluvarðhaldi eftir að hann var í fyrr ákærður fyrir umfangsmikla spillingu og fjársvik.

Sjá einnig: Lætur ráð­herra fjúka vegna um­fangs­mikils spillingarmáls

Ýmis spillingarmál hafa reynst Selenskí erfið á undanförnum árum.

Fedóróv birti í vikunni myndband þar sem hann gagnrýndi Selenskí harðlega og kallaði eftir forsetakosningum.

Sjá einnig: Fedóróv kallar eftir for­seta­kosningum í Úkraínu

Kosningar eru bannaðar á meðan herlög eru í gildi, samkvæmt stjórnarskrá Úkraínu. Þá yrði erfitt að framkvæma kosningar þar sem stór hluti þjóðarinnar hefur flúið land, annar hluti býr á hernumdum svæðum og fjölmargir hermenn ættu erfitt með að greiða atkvæði, svo eitthvað sé nefnt.

Heimildarmaður blaðmanns Financial Times í Kænugarði segjast nokkuð hneykslaðir á kröfu Fedóróvs um kosningar, á meðan sprengjum rigni yfir Úkraínu.

Einn, sem sagður er hafa stutt Fedóróv sagði að honum lægi á, því hann yrði annars gleymdur eftir ár. Hann bætti þó við að ef reynt yrði að halda kosningar að svo stöddu, myndi það leiða til hörmunga.

Herkvaðning yfirvofandi?

Eins og áður segir hafa Rússar orðið fyrir miklu mannfalli á víglínunni í Úkraínu. Það á ekki bara við þetta sumar heldur frá upphafi. Rússneski útlagamiðillinn Mediazona, í samstarfi við BBC, hefur staðfest að frá því stríðið hófst hafi að minnsta kosti 239.354 rússneskir hermenn fallið í átökunum.

Það er algjört lágmark sem byggir á opinberum gögnum og upplýsingum eins og minningargreinum, færslum á samfélagsmiðlum og fréttaflutningi í Rússlandi. Raunverulegur fjöldi fallinna er líklega töluvert hærri.

Undanfarna mánuði hafa vestrænir greinendur áætlað að um þrjátíu þúsund Rússar falli eða særist í hverjum mánuði, samkvæmt frétt Guardian.

Samhliða þessu mikla mannfalli hefur hægt verulega á framsókn Rússa um nokkuð skeið.

Vegna þessa eru uppi spurningar um að ráðamenn í Rússlandi ætli sér að efna til annarrar herkvaðningar. Þessu hefur meðal annars verið haldið fram af Úkraínumönnum en Rússar hafa einnig áhyggjur af því að þetta standi til.

Vladimír Pútín, forseti Rússlands, greip síðast til herkvaðningar árið 2022, eftir undanhaldið frá Kænugarði og eftir að rússneskar hersveitir hörfuðu í flýti frá Kherson-héraði. Þá voru um þrjú hundruð þúsund menn kvaddir í herinn til að koma jafnvægi á víglínuna.

Síðan þá hafa þær fjárhæðir sem menn fá fyrir að skrá sig í herinn, laun, bónusar og bætur hermanna verið auknar til muna. Menn, og þá sérstaklega frá fátækari héruðum Rússlands, hafa boðið sig fram til herþjónustu í miklum fjölda, þar sem líf fjölskyldna þeirra hefur getað tekið stakkaskiptum vegna peninganna sem þeir fá fyrir þjónustuna, eða fjölskyldur þeirra fá ef þeir falla.

Þetta hefur gert Rússum kleift að fylla upp í raðir sínar í gegnum árin.

Nýta óttann

Í frétt DW er meðal annars vitnað í umfjöllun rússneskra útlagamiðla þar sem meðal annars er fjallað um að ráðamenn í Moskvu hafi um nokkuð skeið talað um nýja herkvaðningu. Er það meðal annars vegna töluverðrar fækkunar sjálfboðaliða.

Heimildarmenn miðilsins Verstka sögðu að nýir sjálfboðaliðar væru ekki hæfir fyrir átök. Margir reyndu að flýja frá víglínunni og einn kvaðmaður sagði rússneskar hersveitir fáliðaðar.

Greinendur segja Pútín hafa lagt grunninn að mögulegri herkvaðningu, ákveði hann að grípa til slíkra aðgerða. Það gæti reynst honum erfitt, þar sem hann og ríkisstjórn hans halda því ítrekað fram að stríðið gegn Úkraínu gangi vel.

Bæði DW og Guardian hafa eftir greinendum, sérfræðingum um málefni Rússlands og heimildarmönnum þar í landi að engin ákvörðun um herkvaðningu hafi verið tekin.

Almenningur í Rússlandi hefur þrátt fyrir það áhyggjur. Á samfélagsmiðlum ræða Rússar sín á milli hvernig best sé að komast hjá því að vera kvaddur í herinn og ríkir nokkur ólga vegna þessa í Rússlandi.

Fregnir hafa borist af því að leiguverð í Armeníu hafi hækkað verulega en þangað ferðuðust þúsundir Rússa í upphafi innrásarinnar í Úkraínu og þegar farið var í herkvaðningu seinna árið 2022.

Þennan ótta hafa embættismenn notað til að fá fleiri til að bjóða sig fram til herþjónustu. Það hefur verið gert með skilaboðum um að þeir verði hvort eð er kvaddir í herinn. Það sé betra fyrir þá að bjóða sig fram og fá vel borgað.

51 árs maður þvingaður tvisvar sinnum á víglínuna

Rússneskir lögmenn og aðgerðasinnar hafa í sumar vakið athygli á sífellt auknu harðræði við að þvinga menn í herinn í ýmsum héruðum Rússlands. Menn eru handteknir á götu úti, teknir af vinnustöðum sínum og fluttir þaðan til hersins, þar sem þeir munu vera þvingaðir til að bjóða sig fram.

Guardian hefur eftir Aleksei Tabalov, rússneskum aðgerðasinna, að yfirvöld hafi lagt sérstaka áherslu á jaðarsetta menn sem auðveldara er að þvinga til að bjóða sig fram.

Mediazona sagði nýverið frá Vladimir Podkovyrkin, frá Penza-héraði í Rússlandi. Það er hérað þar sem rússneski herinn er sagður hafa gengið sérstaklega hart fram við að þvinga menn til þjónustu.

Podkovyrkin, sem er 51 árs gamall, var handtekinn nærri heimili sínu síðasta haust, fluttur á skráningarstað og sendur til Úkraínu samdægurs. Hann hafði enga reynslu af hernaði og særðist illa á fæti. Eftir einn og hálfan mánuð á sjúkrahúsi var hann sendur aftur heim.

Þar bað hann yfirvöld um að rannsaka það hvernig honum var rænt og hann þvingaður í herinn, gegn vilja sínum. Honum var sagt að hann hefði skrifað sjálfviljugur undir samning og engin rannsókn var framkvæmd.

Podkovyrkin var handtekinn aftur í síðasta mánuði, á meðan hann gisti hjá vini sínum.

Það var þann 25. júlí en nokkrum dögum síðar kom hann þeim skilaboðum til vinar síns að verið væri að senda hann aftur á víglínuna. Í lok júlí sendi hann vini sínum kveðjubréf þar sem hann sagði að verið væri að senda hann í árás gegn vörnum Úkraínumanna.

Ekki er vitað hvar hann er niðurkominn í dag.

Í bréfinu sem hann skrifaði, sem lesa má hér, sagðist Podkovyrkin ekki vita hvað mennirnir sem þvinguðu hann aftur í herinn hefðu fengið greitt fyrir störf við að senda aldraðan og veikan mann á víglínuna.

Hann sagðist vera einn 27 manna, allir væru veikburða og „brostnir“, sem búið væri að safna saman og senda ætti til að deyja í árás.

Podkovyrkin beindi orðum sínum sérstaklega að yfirmanni lögreglunnar og bæjarstjóra Sursk og sagðist fyrirgefa þeim og sagðist vonast til þess að þau notuðu blóðpeningana til að kaupa sætindi handa börnum sínum.

Rússar hafa einnig verið sakaðir um að plata eða þvinga fólk frá Afríku til að ganga til liðs við rússneska herinn.

Fangaskipti milli Rússlands og Úkraínu áttu sér stað á miðvikudaginn. Þá skiptust ríkin á 103 föngum.

Sameinuðu þjóðirnar sögðu nýverið að verulega illa væri komið fram við úkraínska stríðsfanga í haldi Rússa.

Flugskeytaleysið risastórt vandamál

Eitt stærsta vandamál Úkraínumanna þessa dagana er skortur á skotfærum í loftvarnakerfi þeirra. Það á sérstaklega við flugskeyti í Patriot-loftvarnarkerfi Úkraínu en það eru einu varnirnar sem ríkið hefur gegn skotflaugum Rússa.

Í einföldu máli sagt þá virka skotflaugar á þann hátt að þær fljúga hátt til himins og falla svo á skotmörk sín á miklum hraða. Mjög erfitt er að skjóta þær niður og hafa Rússar gert breytingar á skotflaugum sínum svo þær geta breytt um stefnu á leiðinni til jarðar, sem gerir enn erfiðara að granda þeim.

Úkraínumenn hafa um nokkuð skeið núna varað við miklum skorti á Patriot-flugskeytum en Bandaríkjamenn hafa á sama tíma gengið verulega á birgðir sínar af þeim í stríðinu gegn Íran, þar sem flugskeytin rándýru hafa ítrekað verið notuð til að skjóta niður ódýra sjálfsprengidróna.

PAC-3 flugskeyti, sem eru notuð í Patriot-loftvarnarkerfi, kosta um fjórar milljónir dala stykkið. Íranskur sjálfsprengidróni kostar um það bil þrjátíu þúsund dali, en það getur verið breytilegt eftir tegundum.

Framleiðslan á flugskeytunum í Bandaríkjunum er langt frá því að anna eftirspurn í heiminum um þessar mundir. Fregnir bárust af því fyrr á árinu að allt síðasta ár hefði Lockheed Martin framleitt einungis sex hundruð PAC-3 flugskeyti. Tvö til þrjú slík flugskeyti þarf að jafnaði til að skjóta niður eina skotflaug.

Úkraínumenn hafa farið fram á að fá að framleiða PAC-3 flugskeyti sjálfir og á fundi Selenskís og Donalds Trump, forseta Bandaríkjanna, samþykkti Trump að heimila það. Hann dró það þó fljótt til baka en erindrekar ríkjanna hafa haldið áfram að ræða málið.

Meðal annars hefur verið talað um að Úkraínumenn framleiði íhluti í flugskeytin og þau séu sett saman í Þýskalandi. Þjóðverjar framleiða fyrir eldri útgáfu af Patriot-flugskeytum (PAC-2) og stefna á að hefja framleiðslu á nýjustu útgáfunni.

Erfiðasti veturinn í vændum

Samhliða þessu flugskeytaleysi hafa Rússar aukið umfangs skotflaugaárása sinna í vetur og virðist sem þeir hafi einnig verið að safna birgðum af sjálfsprengidrónum fyrir veturinn.

Varnarmálaráðuneyti Rússlands birti á dögunum færslu sem virðist hafa átt að vera einskonar svar við uppástungum Úkraínumanna um vopnahlé, eða að víglínan yrði „fryst“.

Textinn við færsluna var á þá leið að það yrðu Úkraínumenn sem myndu frjósa í vetur og fylgdi henni mynd sem á stóð að drónar myndu falla á þá eins og snjókorn.

Úkraínumenn svöruðu með eigin færslu um að þeir myndu ylja sér við logann af rússneskum olíuvinnslum.

Undanfarin ár hafa Rússar gert ítrekaðar árásir á orkuinnviði Úkraínu, svo stór hluti úkraínsku þjóðarinnar hefur ekki haft aðgang að rafmagni eða hitaveitu. Vatnsveitur hafa einnig verið vinsæl skotmörk Rússa og er fátt sem bendir til að það muni breytast á þessu ári, ef marka má færsluna hér að ofan og reynslu undanfarinna ára.

Einn yfirmanna GUR, leyniþjónustu úkraínska hersins, sagði í nýlegu viðtali að Rússar hefðu þróað sérstaka dróna til að granda spennustöðvum og rafmagnslínum. Það hefði verið gert í undirbúningi fyrir veturinn.

Úkraínumenn segja Rússa hafa safnað langdrægum árásardrónum í undirbúningi fyrir umfangsmiklar árásir í vetur.

Á dögunum bárust fregnir af því að Rússar hefðu reist að minnsta kosti tíu herstöðvar með nýjum skotpöllum fyrir dróna í vestanverðu Rússlandi. Sumar þeirra eru þegar notaðar til árása í Úkraínu en þær eru einnig taldar geta ógnað fleiri ríkjum Evrópu í framtíðinni.

Sjá einnig: Geta skotið drónum langt inn fyrir land­svæði NATO-ríkja

Hver stöð er sögð geta hýst að minnsta kosti þúsund dróna og benda skotpallarnir nýju til þess að Rússar nota þá til að skjóta á loft nýrri tegundum af Geran-sjálfsprengidrónun, sem þeir fengu upprunalega frá Íran.

Nýju gerðirnar eru búnar þotuhreyflum, í stað hefðbundna hreyfla, og fljúga því mun hraðar. Auk þess sem þeir drífa lengra er mun erfiðara að skjóta þá niður.

Eftir því hvaða gerð dróna um er að ræða geta þeir drifið allt að þúsund kílómetra.

Net eru víða notuð til að verja umferð á mikilvægum vegum gegn drónaárásum. Vegir sem liggja að víglínunni eru iðulega mjög hættulegir, þar sem bæði Rússar og Úkraínumenn nota dróna til árása gegn birgðaflutningum á þeim.EPA/TOMMASO FUMAGALLI

Samkvæmt greiningur ISW er hluti ástæðunnar fyrir því að Rússar eru að reisa skotpalla í Rússlandi að það hefur reynst Rússum erfiðara að verja skotpalla sína á hernumdum svæðum Úkraínu.

Úkraínumenn nota ýmsar leiðir til að skjóta niður rússneska sjálfsprengidróna. Meðal annars er notast við svokölluð MANPADS-kerfi. Það eru flugskeyti sem maður getur borið á öxlinni og skotið af stað einn. Frægasta vopnið í þeim klasa er hið bandaríska Stinger.

Úkraínumenn hafa einnig notast við smærri og hraðskreiða sjálfsprengidróna og með góðum árangri.

Rússar hafa þó á undanförnum vikum byrjað að útbúa langdræga dróna sína með sérstökum búnaði sem truflar aðra dróna og veldur því að flugmenn þeirra missa sambandið við drónana.

Glæpamenn vilja læra af reynslu Úkraínumanna

Þróunin á drónahernaði í Úkraínu hefur frá upphafi stríðsins verið gríðarlega hröð. Hernaður þessi hefur tekið gífurlegum breytingum frá því Úkraínumenn byrjuðu að nota litla dróna keypta út í búð til að varpa litlum sprengjum á rússneska hermenn norður af Kænugarði.

Engir í heiminum búa yfir álíka reynslu af drónahernaði og Rússar og Úkraínumenn gera, eins og hermenn NATO-ríkja hafa verið að uppgötva á æfingum með Úkraínumönnum.

Sjá einnig: Úkraínu­menn gáfu Kananum á baukinn

Aðrir vilja þó læra af reynslu Rússa og Úkraínumanna.

Financial Times sagði frá því í byrjun ágúst að kólumbískur málaliði sem barist hefur með Úkraínumönnum hefði nýverið komist að því að aðrir málaliðar frá Kólumbíu, og þeir eru margir, hefðu tengingar við skipulagða glæpastarfsemi í heimalandi þeirra.

Úkraínumenn segja að málaliðarnir sem taldir voru tengjast glæpasamtökum í Suður-Ameríku hafi verið sendir úr landi.

Leiðtogar glæpasamtaka í Suður-Ameríku eru þó taldir hafa um nokkuð skeið verið að senda menn til Úkraínu, svo þeir geti lært af reynslu Úkraínumanna af drónahernaði og kennt öðrum. Meðal annars vilja þeir læra hvernig drónar eru smíðaðir og hvernig best sé að fljúga þeim.

Þá vilja þeir einnig læra hvernig hægt sé að dulkóða sendingarnar milli drónanna og flugmannanna og nota örþunnar netsnúrur svo ekki sé hægt að stöðva drónanna með rafrænum truflunum.

Þessum hæfileikum er svo beitt gegn kólumbíska hernum og löggæslumönnum.

Það er ekki nóg að kunna að fljúga dróna. Tæknibúnaðurinn á bakvið þá og reynsla af notkun þeirra í hernaði skiptir sköpum.Getty/Carlo Bravo

Eins og segir í grein FT hefur kólumbíski herinn alltaf getað treyst á það að hafa yfirráð í loftunum í baráttunni gegn uppreisnarhópum og fíkniefnaframleiðendum í frumskógum Kólumbíu. Það er nú að breytast, að hluta til vegna áðurnefndra málaliða.

Drónar eru þegar byrjaðir að valda mannfalli meðal kólumbískra hermanna og í öðrum ríkjum Suður-Ameríku.

Drónahernaður hefur einnig teygt anga sinna til átaka í Afríku, Asíu og til skipulagðra glæpasamtaka víða um heim, án þess að menn þaðan hafi verið sendir til Úkraínu eða Rússlands.

Beita sér frekar gegn rússneska hagkerfinu

Úkraínumenn hafa aukið nokkuð á langdrægar árásir sínar í Rússlandi. Notast er sérstaklega við úkraínska langdrægna sjálfsprengidróna og stýriflaugar til þessara árása.

Þær beinast enn að miklu leyti að innviðum tengdum olíuframleiðslu, olíuvinnslum og dælustöðvum, og einnig að hergagnaframleiðslu í Rússlandi. Árásirnar eru þó einnig byrjaðar að beinast að almennu hagkerfi Rússlands og þá sérstaklega að fyrirtækinu Wildberries.

Rússnesk kona og stúlka virða fyrir sér eld í vöruhúi Wildberries nærri Moskvu í vikunni.EPA

Fyrirtækið er gjarnan kallað „Amazon Rússlands“ en það selur Rússum alls konar varning á netinu og sendir heim til þeirra. Fyrirtækið selur einnig alls konar búnað eins og dróna, skotheld vesti og sjónauka til rússneskra hermanna, samkvæmt Úkraínumönnum.

Úkraínumenn hafa gert fjölmargar árásir á um tuttugu vöruhús fyrirtækisins víðsvegar um Rússland, allt frá Pétursborg til Úralfjalla. Gífurlega mikið af vörum hafa brunnið í þessum árásum.

Þetta hefur haft umfangsmikil áhrif víða í rússneska hagkerfinu, þar sem fjölmörg fyrirtæki hafa geymt varning sinn í vöruhúsum Wildberries.

Tatiana Kim, eigandi Wildberries, hefur heitið þessum fyrirtækjum stuðningi en það er þó eingöngu dropi í hafið.

PBS hefur eftir ráðgjafa Vólódímírs Selenskí, forseta Úkraínu, að með árásunum vilji Úkraínumenn bæði valda skemmdum á birgðakeðjum rússneska hersins, ýta undir óánægju almennings í Rússlandi með stríðið og valda efnahagslegum skaða með því að auka álagið á stóra ríkisrekna banka sem hafa lánað Wildberries fúlgur fjár.

Í lok síðasta árs var áætlað fyrirtækið skuldaði um fimmtán milljarða dala.

Seðlabanki Rússlands hefur beðið banka ríkisins um að aðstoða fyrirtækjaeigendur sem hafa orðið fyrir skaða í árásunum við að endurfjármagna lán. Samkvæmt PBS er útlit fyrir að þúsundir smárra fyrirtækja geti farið orðið gjaldþrota en margir hafa kallað eftir ríkisstuðningi vegna árásanna.

Notuðu breska dróna í fyrsta sinn, svo vitað sé

Úkraínumenn fóru nýverið að nota dróna sem framleiddir eru í Bretlandi til árása í Rússlandi og þá gegn vöruhúsi Wildberries. Drónarnir kallast Nyan eru framleiddir af Callen-Lenz, sem er dótturfyrirtæki BAE Systems og eru þotuknúnir.

The Times sagði nýverið frá því að drónarnir hefðu í fyrsta sinn verið notaðir til árása í Rússlandi en þar kom fram að auk Nyan hefði annarskonar dróni framleiddur í Bretlandi einnig verið notaður.

Rússar hafa brugðist reiðir við þessum fregnum en í yfirlýsingu frá sendiráði Rússlands í Lundúnum segir að Bretar hafi gerst meðsekir úkraínskum nýnasistum í blóðugum hryðjuverkaárásum þeirra. Bretar séu að reyna að halda aftur af Rússlandi með því að beita Úkraínumönnum sem leppum og að þetta muni óhjákvæmilega hafa afleiðingar.

Bretar muni þurfa að svara fyrir aðstoðina við Úkraínu.

Bretar, sem hafa frá upphafi staðið við bak Úkraínumanna og útvegað þeim ýmis vopn og hergögn á undanförnum árum, svöruðu fljótt en í yfirlýsingu frá varnarmálaráðuneytinu sagði að Rússar ættu ekki að efast um að ríkisstjórn Bretlands myndi standa með Úkraínumönnum og öðrum bandamönnum gegn innrásarstríði Rússa.

Þá hefur BBC eftir Andy Burnham, forsætisráðherra Bretlands, að Bretar muni ekki láta af stuðningnum.

Kvarta einnig yfir aðstoð Bandaríkjamanna

Rússar hafa einnig kvartað við Bandaríkjamenn yfir árásunum. Sergei Lavrov, utanríkisráðherra, sagði nýlega að ráðamenn í Rússlandi teldu að Bandaríkjamenn væru að aðstoða Úkraínumenn við árásir í Rússlandi. Lavrov sagði Rússa hafa beðið um útskýringar á því.

Bandaríkjamenn hafa um langt skeið séð Úkraínumönnum fyrir upplýsingum um möguleg skotmörk, hreyfingar rússneskra hermanna og flugferðir sprengjuflugvéla, svo eitthvað sé nefnt.

Lavrov sagði við blaðamenn að Rússar bæðu eftir svörum frá Bandaríkjunum um mögulega aðstoð þeirra við árásir Úkraínumanna á borgaraleg skotmörk.

Þróa eigin skotflaugar

Úkraínumenn hafa lagt mikið púður í að auka á árásir sínar í Rússlandi, með sífellt meiri framleiðslu á langdrægum sjálfsprengidrónum og stýriflaugum. Þeir hafa einnig unnið hörðum höndum að því að þróa og framleiða eigin skotflaugar.

Drónar og stýriflaugar fljúga tiltölulega lágt með jörðu á leið til skotmarka sinna og er hægt að granda þeim með ýmsum leiðum. Skotflaugar fljúga hins vegar hátt til himins eða upp í gufuhvolfið og falla til jarðar á gífurlegum hraða, þar sem þær lenda á skotmörkum sínum.

Rússar myndu eiga mun erfiðara með að verjast skotflaugaárásum Úkraínumanna en þær gætu einnig borið stærri sprengjuodda en drónar og stýriflaugar ráða við.

Mykhailo Fedóróv, fyrrverandi varnarmálaráðherra, sagði nýverið í viðtali að fyrsta skotflaugaárásin á Rússland gæti átt sér stað á næstu þremur til sex mánuðum.

Fyrr á árinu sögðu ráðmenn í Bretlandi frá því að Úkraína og Bretland hefðu gert samkomulag um þróun og framleiðslu skammdrægra skotflauga í Bretlandi.

Sjá einnig: Bretar ætla að fram­leiða skotflaugar fyrir Úkraínu

Samkvæmt yfirlýsingunni eiga skotflaugarnar að geta borið tvö hundruð kíló af sprengiefnum og hæft skotmörk í rúmlega fimm hundruð kílómetra fjarlægð. Verkefninu er einnig ætlað að bæta hergagnaframleiðslu í Bretlandi.

Spáði „samfélagskrísu“ í Rússlandi

Ráðamenn í Rússlandi segja hagkerfi landsins standa á sterkum stoðum, þrátt fyrir „fordæmalausan þrýsting“ erlendis frá, eins og haft er eftir embættismönnum í frétt CNBC.

Þrátt fyrir það var Andrei Klepach, fyrrverandi aðstoðarefnahagsráðherra Rússlands og nú fyrrverandi yfirhagfræðingur næststærsta banka Rússlands, nýverið rekinn úr starfi, eftir að fregnir bárust af ummælum hans um slæma stöðu rússneska hagkerfisins.

Moscow Times sagði frá því að á fundi hagfræðinga í Rússlandi í maí hefði Klepach sagt að staðan í Rússlandi væri slæm og það vegna stríðsins gegn Úkraínu. Hann sagði að Rússar myndu og væru þegar byrjaðir að dragast aftur úr öðrum ríkjum eins og Kína og Bandaríkjunum og nefndi hann einnig Úkraínu.

Hann sagði Rússland ekki geta sigrað Úkraínu á meðan ríkið nyti stuðnings Vesturlanda. Klepach sagði einnig að ástandið færi versnandi vegna refsiaðgerða, árása Úkraínumanna á innviði eins og hafnir og sömuleiðis vegna árása á olíuvinnslur og olíuinnviði.

„Við erum að dragast aftur úr,“ hefur Moscow Times eftir Klepach.

„Við erum að tapa bæði tæknilegri og efnahagslegri samkeppni á heimsvísu. Og, eins og ég hef áður sagt, erum við ekki bara að tapa fyrir Kína og Bandaríkjunum, heldur einnig Úkraínu, að einhverju leyti.“

Hann sagði að hagkerfi Úkraínu væri auðvitað í molum en það skrölti áfram með stuðningi bakhjarla. Hann sagði ekkert útlit fyrir að Úkraína myndi á endanum hrynja.

„Við erum haldnir þeirri tálsýn að allt muni hrynja. Það hefur ekki gert það og mun ekki gera það. Kostnaður okkar er að aukast.“

Klepach vísaði einnig til þess að stríðið hefði þegar staðið yfir lengur en fyrri heimsstyrjöldin og ekkert útlit væri fyrir að það yrði stöðvað á næstunni. Báðar fylkingar væru að fjölga árásum sínum á hagkerfi hins og auka umfang þeirra.

Sjá einnig: Stríðið í Úkraínu orðið lengra en fyrri heims­styrj­öldin

Hagfræðingurinn sagði svo að refsiaðgerðir hefðu haft slæm áhrif og vísaði sérstaklega til þess að Indverjar og Kínverjar hefðu dregið úr olíukaupum sínum frá Rússlandi. Allt myndi þetta koma verulega niður á hagvexti í Rússlandi og á endanum leiða til „samfélagskrísu“.

„Það bjóst enginn við febrúarbyltingunni, minni ég ykkur á,“ sagði Klepach. Hann benti á að Lenín hefði sjálfur skrifað í desember 1916 að ekki væri von á byltingu í Rússlandi á hans ævi en síðan skall hún á nokkrum mánuðum síðar. Hann vísaði einnig til falls Sovétríkjanna árið 1991.

„Ég hef ekki trú á því að Rússland muni falla, en við munum án efa enda í samfélagskrísu. Við munum ekki hrynja efnahagslega en við munum dragast aftur úr, með öllum tilheyrandi afleiðingum.“

Rekinn eftir fréttaflutning

Þetta sagði Klepach í maí en fréttir af ummælum hans bárust ekki fyrr en um miðjan ágúst. Nokkrum dögum síðar hafði hann verið rekinn sem yfirhagfræðingur VEB-þróunarbankans, sem er í eigu rússneska ríkisins. Klepach hafði sinnt starfinu frá 2014.

Í frétt Guardian segir að engar ástæður hafi verið gefnar fyrir uppsögninni, opinberlega. Hins vegar hefur rússneskur viðskiptafréttamiðill eftir kunningja hans að hann hafi verið rekinn vegna ummæla sinna um efnahag Rússlands. Ummælin hafi verið gegn afstöðu bankans.

Rússneski útlagamiðillinn The Bell hefur eftir heimildarmönnum sínum að skipun hafi borist frá Kreml um að reka ætti Klepach, eftir að fréttirnar bárust af ummælum hans frá því í maí.

Sjá einng: Ellefu ára fangelsi fyrir að mót­mæla stríði Pútíns

Guardian hefur eftir Alexöndru Prokopenko, fyrrverandi ráðgjafa hjá Seðlabanka Rússlands og núverandi starfsmanni Carnegie Russia Eurasia Center, að Klepach væri einn af bestu hagfræðingum Rússlands og að brottrekstur hans væri ekki líklegur til að hægja á þeirri krísu sem hann hefði varað við.

Hún sagði að spár hans væru byggðar á raunverulegu mati hans en ekki tilhneigingu til að þóknast einhverjum og þær væru oft svartsýnni en opinberar spár.

Mikhail Khodorkovsky er rússneskur auðjöfur í útlegð og andstæðingur Pútíns. Hann stýrði eitt sinn stærsta olíufélagi Rússlands og skrifaði á dögunum um það hvaða áhrif ítrekaðar árásir Úkraínumanna á olíuvinnslustöðvar og aðra innviði í Rússlandi hefðu.

Meðal annars sagði hann að Rússar væru ekki að lagfæra skemmdirnar til lengri tíma og beittu þess í stað skammtímalausnum sem myndu reynast dýrkeyptari til lengri tíma litið.

Dómsdagsspár hafa ekki ræst, hingað til

Fréttir hafa lengi borist af slæmu ástandi hagkerfis Rússlands og dómsdagsspár margra hafa ekki raungerst. Ástandið nú virðist þó verulega slæmt, þar sem Rússar verja gífurlegum fjárhæðum til varnarmála og í hergagnaframleiðslu.

Guardian segir að nánustu ráðgjafar Pútíns hafi varað hann við því að þessi fjárútlát séu ósjálfbær og geti ekki varað til lengdar.

Fyrr í sumar var sagt frá því að rússneska ríkinu hefði gengið illa að selja skuldabréf á opnum markaði og að rúmlega sex billjóna rúbla (tólf núll) halli hefði verið á rekstri rússneska ríkisins á fyrri hluta ársins.

Til að fjármagna þessi útgjöld stendur til að skera niður í velferðarmálum og ríkið var sagt undirbúa lántöku hjá ríkisreknum bönkum í Rússlandi.

Haft var eftir sérfræðingum að kaup ríkisrekinna banka Rússlands á skuldabréfum væru í raun fjármögnuð af rússneska Seðlabankanum. Ríkið væri að lána bönkunum svo bankarnir gætu lánað ríkinu, í einföldu máli sagt.

Fæðuöryggi margra í hættu

Á undanförnum árum er útlit fyrir að á milli Rússa og Úkraínumanna hafi ákveðið þegjandi samkomulag ríkt, þar sem báðir aðilar hafa haldið að sér höndum þegar kemur að árásum á flutningaskip og innviði á og við Svartahaf.

Það hefur nú breyst. Úkraínumenn hafa gert ítrekaðar árásir á olíu- og kornflutningaskip Rússa og innviði Rússa á svæðinu. Þá hafa Rússar gert umfangsmiklar árásir á kornskip Úkraínumanna og hafnir Úkraínumanna við Svartahaf.

Umfangsmiklar árásir hafa átt sér stað á undanförnum dögum.

 Fyrir vikið hefur dregið verulega úr útflutningi korns frá báðum ríkjum, sem mörg önnur ríki heims reiða sig á. Ríkin tvö eru á bakvið stóran hluta alls útflutnings hveitis í heiminum og meirihluti þess er fluttur um Svartahaf og að miklu leyti til Mið-Austurlanda og Afríku.

Úkraínumenn hafa lagt til að ríkin semji um einskonar vopnahlé á Svartahafi en samkvæmt Reuters hafa Rússar hafnað því.

Rýnt í stöðuna í Úkraínu Fréttaskýringar Úkraína Innrás Rússa í Úkraínu Rússland Hernaður

Mest lesið


Fleiri fréttir

Sjá meira


×

Mest lesið