Ísland í dag: Dularfullt bréf á Grænlandi skrifað á hlaupum frá nasistum

Dularfullt bréf sem Friðrika Hjördís Geirsdóttir, eða Rikka eins og hún er oft kölluð, sjónvarpskona á Stöð 2, fann í grennd við afskekkt þorp á Grænlandi var skrifað árið 1942 af ævintýragjörnum Dana sem var á hlaupum frá hermönnum nasista. Bréfið fannst í gömlu sígarettuboxi undir steinahrúgu og er nú á leið á Þjóðminjasafnið á Grænlandi.

Rikka sagði stórmerkilega sögu bréfsins í Íslandi í dag og má sjá innleggið í spilaranum hér að ofan.

Bréfið fannst í ryðguðu sígarettuboxi

Rikka rakst á bréfið nú í sumar þegar hún var á siglingu með rafknúnu skonnortunni Opal um Scoresbysund á Austur-Grænlandi.

„Þetta var vikuferð sem hófst við þorpið Ittoqqortoormiit sem er talið eitt afskekktasta þorp í heiminum,“ segir Rikka í samtali við Vísi. „Þar búa um fimm hundruð manns og tvö hundruð hundar. Til þess að átta sig á fjarlægðum frá nágrannaþorpum þá er Bolungarvík í um fimm hundruð kílómetra fjarlægð og Tasilaq á Grænlandi átta hundruð kílómetrum sunnar á Grænlandi.“

Í eitt skipti sem hópurinn fór í land segist Rikka hafa farið aðra leið en hinir og upp á hæð nokkra þar sem hún rakst á steinahrúgu nokkra. Eftir að hafa rótað í henni fann hún gamalt og ryðgað sígarettubox og í því bréf sem maður að nafni Ib Poulsen hafði skrifað undir.

„Á þessari stundu áttaði ég mig ekki á mikilvægi fundarins því á þessu svæði er hvorki net- né símasamband,“ segir Rikka. „Eftir að ég kom heim þá fóru hjólin að snúast og ég fékk sífellt fleiri upplýsingar um það hver maðurinn hefði verið í raun og veru. Ég setti mig í samband við Þjóðminjasafn Danmerkur sem hjálpaði mér að fylla í eyðurnar og koma mér í samband við aðila hjá Þjóðminjasafninu í Grænlandi en þangað fer bréfið að sjálfsögðu.“

Dulkóðaði veðurupplýsingar og flúði hermenn Þjóðverja

Ib Poulsen var ævintýragjarn Dani sem sinnti mikilvægu hlutverki í seinni heimsstyrjöldinni.

„Hann átti að taka við bókaverslun föður sín en sótti þess í stað um stöðu á veðurathugunarstöð á Austur Grænlandi,“ útskýrir Rikka. „Hann vann þar veturlangt og kunni það vel við sig að hann hugðist snúa til baka eftir sumarfrí. Hann fór til Danmerkur í fríinu en um þær mundir réðust Þjóðverjar inn í Danmörku og landinu var lokað. Ib sótti um að fá að snúa aftur til starfa á veðurathugunarstöðinni og fékk leyfi til þess frá Þjóðverjunum. 

Þess verður að geta að veðurathugunarstöðvar á þessum tíma sendu frá sér mikilvægar upplýsingar. Með því að vita hvernig veðrið er í Grænlandi í dag er hægt að spá fyrir hvernig það verður í Evrópu á morgun og það voru mikilvægar upplýsingar í stríði upp á flug og siglingar að gera. Til að mynda var mikið stuðst við upplýsingar frá þessari veðurathugunarstöð við innrásina í Normandy sem sló lokahöggið á heimstyrjöldina.“

Við komu Ib til Grænlands ákvað hann í samstarfi við þáverandi landstjóra, Eske Brun, að dulkoða veðurlýsingar þannig að einungis Bretar og Bandaríkjamenn skildu. Þar sem landstjóranum þótti líklegt að Þjóðverjar kæmu til að setja upp aðra veðurathugunarstöð, og í leiðinni eyðileggja þá sem fyrir, var stofnaði hann fyrsta grænlenska herinn og var Ib Poulsen settur hershöfðingi.

„Hans hlutverk var ásamt sínum mönnum að fylgjast með því hvort Þjóðverjarnir lætu á sér kræla,“ segir Rikka. „Það kom svo upp að þeir mættu á svæðið og í stuttu máli brenndu þeir niður veðurathugunarstöð Ibs og tóku nokkra menn til fanga. Ib komst undan og á flóttanum frá Þjóðverjunum skrifaði hann þetta bréf í þeirri von um að vinir hans finndu það og vissu að það væri í lagi með hann.“

Ib komst undan Þjóðverjunum og í lok stríðsins voru hann sóttur og farið með hann heim. Hann ílengdist í Grænlandi enda búinn að taka ástfóstri við landið. Að lokum snéri hann þó heim til Danmerkur og gerðist lögreglumaður. Hann lést gamall maður og gat af sér fjögur börn.