Smitáhrif af skotárásum: „Margir þeirra þrá þessa athygli og þessa frægð“

Smitáhrif vegna umfjallana um sjálfsvíg eru vel þekkt en geðlæknar hafa bent á að í kjölfar umfjöllunar um sjálfsvíg aukist jafnan tíðni sjálfsvíga. Blaðamenn hafa öðlast meiri meðvitund um þetta á síðustu árum og hafa nú gjarnan þann háttinn á upplýsingar um aðstoð fylgja með umfjöllunum um sjálfsvíg.

Kaupmannahöfn er í sárum eftir að ungur maður skaut á hóp fólks í verslunarmiðstöðinni Fields á Amager á sunnudagseftirmiðdag. Árásin kostaði þrjár manneskjur lífið.

Skotárásin í Kaupmannahöfn varð skömmu eftir skotárásina í Osló sem beindist gegn hinseginfólki. Síðdegis í gær bárust síðan fréttir af skotárás í úthverfi Chicago þar sem sex létu lífið.

„Núna eru að birtast nýlegar rannsóknir sem benda til þess að svona skotárásir, eins og við höfum verið að sjá undanfarið, þar sem árásarmaðurinn er einn að verki og talað er um sem „lone wolf“ geti mögulega líka haft smitáhrif,“ segir Margrét.

„Afbrotafræðingar sem hafa rannsakað menn sem eru ábyrgir fyrir svona fjöldaárásum hafa greint frá því að þeir eigi margt sameiginlegt með fólki í sjálfsvígshugleiðingum og að þeir hafi verið í sjálfsvígshugleiðingum sjálfir nema auk andlegra erfiðleika þá var líka mikil reiði. Einhverjir árásarmenn þrá einfaldlega athyglina sem skotárásir fá og þess vegna kannski vilja þeir leika eftir árás sem nýlega hefur fengið mikla umfjöllun.“

Margrét vill þó taka það skýrt fram að langflestir sem glíma við geðræn vandamál beita ekki ofbeldi af neinu tagi.

Margrét segir að það sé jákvæð áherslubreyting sem hún greini á umfjöllun um fjöldaárásir. Fjölmiðlar geri mun meira af því í dag að birta upplýsingar um fórnarlömbin og þá hafi gerandinn minna vægi. 

„Ég held að það sé ágætt því svo margir þeirra þrá þessa athygli og þessa frægð.“

Bæta þurfi aðgengi að sálfræðiþjónustu

Í skugga árásarinnar reyna Danir nú að draga lærdóm af skotárásinni til að fyrirbyggja frekari harmleik. Geðlæknar hafa í dag bent á mikilvægi þess að rannsaka tildrög árásarinnar til fulls sem og bakgrunn árásarmannsins rétt eins og gert er með samgönguslys. Gitte Ahle, réttargeðlæknir og fyrrverandi formaður danska Geðlæknafélagsins, segir að skoða þurfi sögu árásarmannsins; hvort hann hafi fengið þá aðstoð sem hann hefði þurft. Þetta er líka mat Margrétar.

„Nú skilst mér að þessi maður hafi hringt í hjálparlínu og leitað sérstaklega eftir aðstoð og án þess að það hafi borið árangur. Hann fékk sem sagt ekki aðstoð þannig að einn af lærdómunum er að þjónusta fyrir fólk sem á við einhvers konar andleg veikindi að stríða sé aðgengileg,“ segir Margrét.

Skotvopnaeign mest í Finnlandi og á Íslandi

Margrét segir að auka þurfi aðgengi að sálfræðiþjónustu og þá sé vert að skoða hvort herða þurfi enn frekar skotvopnalöggjöf á Íslandi. Skotvopnaeign er mest í Finnlandi og á Íslandi af hinum Norðurlöndunum. RÚV greindi frá því í gærkvöldi að yfir 70 þúsund skotvopn séu skráð hér á landi.

„Við fáum auðvitað svo mikið af fréttum frá Bandaríkjunum og í samanburði við Bandaríkin þá erum við á Norðurlöndunum bara í góðum málum. Það er ekki auðvelt að fá leyfi fyrir skotvopn en við þurfum ekkert endilega að bera okkur saman við Bandaríkin. Svo er auðvitað eitt í þessu líka er að það koma byssur til landanna sem engin leyfi eru fyrir. Það þarf að skoða þetta allt, til dæmis að reyna að draga úr möguleikanum á smygli til landsins og skoða hvort herða þurfi byssulöggjöf enn frekar þrátt fyrir að hún sé frekar ströng bæði í Danmörku og Íslandi.“

Það sé hennar mat að það eigi að vera töluvert erfitt að fá leyfi til að eignast skotvopn.

„En sjálfvirk eða hálfsjálfvirk skotvopn, það á í rauninni enginn almennur borgari að eiga þannig,“ segir Margrét.

Fólk með sjálfsvígshugsanir er minnt á Hjálparsíma Rauða krossins, 1717, og netspjallið. Þjálfaðir og reynslumiklir sjálfboðaliðar á öllum aldri svara þeim símtölum og spjöllum sem berast. Fullum trúnaði er heitið. Nánari upplýsingar hér.