„Heiðurstengt of­beldi er ekki okkar stærsta vanda­mál“

„Ég get talið það á fingrum annarrar handar hversu mörg svona mál hafa ratað á okkar borð,“ segir Linda Dröfn í samtali við fréttastofu. Fram kemur í ákæru málsins að konan leitaði til Kvennaathvarfsins. 

Faðir konunnar greindi lögreglu frá því að ef fjölskyldan byggi í „einhverju arabalandi“ væri hann búinn að „slátra“ dóttur sinni. Þá kemur fram í ákæru að konan hafi óttast að hún eða dætur hennar yrðu fórnarlömb heiðursmorða.

Fá mál en margslungin

Samkvæmt heimildum fréttastofu er um fjölskyldu frá Palestínu að ræða. Þá hefur fréttastofa heimildir fyrir því að málið tengist sambandsslitum konunnar við barnsföður hennar og sambandi hennar við nýjan kærasta, sem fjölskyldumeðlimir hafi tekið óstinnt upp.

„Við erum með mörg stór fjölskyldumál þar sem ofbeldið hríslast um alla fjölskylduna. En þar sem við erum með beint heiðurstengt ofbeldi. Þar sem fjölskyldumeðlimir sitja um konuna og hóta henni og hún er talin í hættu, þá eru málin mjög fá. En þau eru margslungin,“ segir Linda Dröfn og heldur áfram:

„Auðvitað er heiðurstengt ofbeldi alltaf þung, erfið og flókin mál. Þetta er eitthvað nýtt sem við erum að eiga við í okkar samfélagi. En það er mikilvægt að það komi fram að þetta eru afskaplega fá mál og að ofbeldi í nánu sambandi og innan fjölskyldna er alltaf þungt, og ekkert minna þungt en þegar um er að ræða heiðurstengda glæpi.“

Mikill fjöldi gerenda 

Linda segir muninn á þessum málum aðallega þann fjölda sem kemur að málunum er kemur að gerendum og þolendum. Í heiðurstengdum glæpum sé yfirleitt fjöldi gerenda sem tengist þolandi fjölskylduböndum.

Í öðrum málum þar sem um er að ræða ofbeldi í nánum samböndum sé oftast einn gerandi og einn eða fleiri þolandi.

„Það er mikilvægt að muna að langflest málin sem koma upp hér á landi eru ofbeldi í nánu sambandi. Langoftast af hendi maka þar sem allir í fjölskyldunni eru undir. Sama hvort það eru börnin sem eru vitni að ofbeldinu eða verða fyrir því eða makinn. Þetta eru ofboðslega flókin og þung mál sem hafa keðjuverkandi áhrif innan fjölskyldna, alveg jafnt og þessi heiðurstengdu mál.“

Hún bendir á að svona mál komi líka upp á Íslandi. Þar sem þolandi stígur ekki fram vegna andlegs ofbeldis af hendi fjölskyldu geranda. Sem hafi jafnvel í hótunum.

„Við sjáum þetta í litlum samfélögum á Íslandi þar sem kona ætlar að stíga fram en helmingur samfélagsins snýst gegn henni og hún þarf að flýja samfélagið. Þetta eru alíslensk dæmi. Það er ekkert annað en samfélagslegt ofbeldi.“

Megi ekki vanmeta málin

Linda Dröfn segist hrædd við ofuráherslu á heiðurstengt ofbeldi tengt þessu máli. Málin séu fá en það megi á sama tíma ekki vanmeta þau. Áríðandi sé að þjálfa fagfólk í að bera kennsl á og nálgast slík mál. Þau séu margslungin og tengist oft öðrum menningarheimi.

„En í grunninn er þetta allt ofbeldi í nánum samböndum og það er faraldur sem er að grassera á Íslandi. Við megum ekki gleyma því. Gerendur og þolendur eru af öllum stéttum samfélagsins, með allan bakgrunn og algjörlega í takt við almennt þýði Hagstofunnar. En gerendur eru langoftast karlmenn og þetta er kynbundið ofbeldi.“

Hún segir meira valdaójafnvægi í ofbeldismálum sem tengjast konum af erlendum uppruna. Félagslegu tengslin og netið sé oftast ekkert eða lítil og því verði málin oft stærri og þyngri. Í langflestum tilfellum séu málin sem til þeirra koma samt þannig að um er að ræða íslenska karlmenn sem eru að misnota sér neyð erlendra kvenna sem koma hingað í leit að betra lífi.

„Þessir menn sitja um þessar konur,“ segir Linda og að mörg slík dæmi hafi til dæmis komið upp er varðar úkraínskar konur sem hafi komið hingað einar og séu í húsnæðis- og atvinnuleit.

„Gerendur nýta sér bága stöðu þeirra. Á Íslandi er faraldur í ofbeldi í nánum samböndum og heiðurstengt ofbeldi er ekki okkar stærsta vandamál. Maður er hræddur við að fréttum af svona málum fylgi alhæfingar en við skulum muna að við Íslendingar erum ansi vel iðin við þetta sjálf,“ segir Linda og að ofbeldi hafi ekki aukist vegna fjölgunar erlendra ríkisborgara.

Tveir ásar sem upplifa mikla skömm

Hún segir heiðurstengt ofbeldi í mikilli umræðu meðal fagfólks á öllum Norðurlöndunum.  Það þekki flestir einkennin og geti brugðist við. Hún telur þessi mál ekki fá að grassera lengur en önnur mál áður en brugðist er við.

„Ofbeldi í nánum samböndum fær bara oftast að viðgangast lengi áður en það bullar upp á yfirborðið. Skömmin er mikil og því hærra sem þú ferð. Þetta eru eiginlega svona tvær öfgar. Konurnar sem eiga ekkert félagslegt net og þekkja ekki úrræði, sem eru þá oftast konur af erlendum uppruna,“ segir Linda og þá séu gerendur oft Íslendingar sem geti hótað að taka börnin eða hafa áhrif á dvalarleyfi.

„Svo erum við með konur í efri stigum samfélagsins, framkvæmdastjórana. Þá er skömmin svo mikil því þegar þær koma heim hafa þær engin völd og eru beittar ofbeldi. Við erum með þessa tvo ása af skömm og bullandi ofbeldi.“

Til Kvennaathvarfsins komu í fyrra alls 214 konur og börn. Ráðgjafar samtakanna veittu um 1.400 viðtöl vegna ofbeldis. 122 konur dvöldu í atvarfinu í Reykjavík í fyrra og 77 börn. 70 prósent þeirra sem leituðu til Kvennaathvarfsins voru af íslenskum uppruna.