Hug­myndir Þor­gríms séu litaðar van­þekkingu og for­dómum

Þorgrímur Þráinsson, rithöfundur og fyrirlesari, hefur síðustu fimmtán ár heimsótt alla grunnskóla landsins og flutt fyrirlesturinn „Vertu ástfanginn af lífinu“ fyrir börn í 10. bekk. Hann ræddi við Óðinn Svan í Kastljósi á Rúv á þriðjudag þar sem hann sagðist finna fyrir því að börnum liði verr í dag en á árum áður. 

„Mér finnst orðið kvíði í dag vera orðið samheiti yfir feimni, áhyggjur, ótta, stress, óöryggi og eitthvað slíkt,“ sagði Þorgrímur Þráinsson í viðtalinu. 

Kjarnann í fyrirlestrinum sagði Þorgrímur vera einfaldan: „Hættu þessu væli, leggðu þig fram, berðu virðingu fyrir fólki, gerðu góðverk, settu þér markmið. Það eru fullt af fórnarlömbum á Íslandi. Ekki þú vera þar.“

„Það eru allir bara: ,Heyrðu, ert þú kvíðinn? Taktu bara pillu við því,' ,Getur þú ekki sofið? Taktu pillu við því',“ segir Þorgrímur í klippu úr viðtalinu sem Rúv hefur deilt á öllum miðlum sínum. Klippan hefur fengið rúmlega 200 þúsund áhorf samanlagt á TikTok, Facebook og Instagram og vakið töluverðar umræður um málið.

Fjöldi fólks hefur lýst yfir ánægju með orð Þorgríms meðan aðrir gagnrýna hann fyrir gamaldags hugarfar. Má segja að fólk skiptist í tvær fylkingar.

„Lífsskoðanir og forneskjulegar hugmyndir miðaldra rithöfundar“

Hjónin Hulda Tölgyes sálfræðingur og Þorsteinn V. Einarsson, kynjafræðingur sem hélt úti Karlmennskunni, gagnrýna Þorgrím allharkalega í pistlinum „Forréttindafirrt forneskja og eitruð jákvæðni“ á patreon-síðu hlaðvarps síns, Hjónvarpsins.

Þar segja þau Þorgrím heimsækja grunnskólabörn og miðla til þeirra „einhverskonar eitraðr[i] jákvæðni og einstaklingshyggju lífsgildi sem eru beinlínis skaðleg.“ 

Lausnina við auknum kvíða, óöryggi og krefjandi aðstæðum barna í dag sæki Þorgrímur beint til ársins 1960. Hún sé engir snjallsímar undir fjórtán ára, engir samfélagsmiðlar undir sextán, símalausir grunnskólar og aukin hreyfing og útivera barna og ungmenna. „Hvað gæti klikkað með þessari töfralausn?“ spyrja þau í pistlinum.

Þau reifa síðan menntun og reynslu Þorgríms, stúdentspróf og eins árs nám í frönsku auk fjölda bókaskrifa. Þá velta þau því fyrir sér hvort þetta sé raunverulega það sem börn eigi að þurfa að hlusta á: „Lífsskoðanir og forneskjulegar hugmyndir miðaldra rithöfundar með enga haldbæra menntun á sviðinu sem hann er að tjá sig um.“

Sennilega sé engin kona fædd 1959 með stúdentspróf sem fái að tjá sig jafnmikið um málefni sem þær eru ekki sérfræðingur í og fái til þess stórt „platform“. 

„Þetta er ábyrgðarlaust, forréttindafirrt, eitruð jákvæðni, elur á einstaklingshyggju og yfir höfuð skaðlegt. Skaðleg karlmennska ef þið viljið,“ skrifa þau í pistlinum.

Risaeðlu með forneskjuleg viðhorf hleypt inn í skólana

Loks taka þau fyrir málflutning Þorgríms lið fyrir lið og reyna að hrekja hann. Í fyrsta lagi spyrja þau sig hvaða forsendur Þorgímur hafi til að fullyrða sig um málið aðrar en eigin reynslu og skoðanir sem hann er sannfærður um að séu sannar. 

Síðan spyrja þau hvernig hann fái aðgengi að grunnskólakrökkum. „Hvernig er hægt að réttlæta að hleypa einhverri risaeðlu með forneskjuleg viðhorf inn í skólana?“ spyrja þau svo.

Krakkar sem séu kvíðnir líði illa, það sé vitað. „Ætli þeim líði ekki miklu betur eftir að hlusta á forréttindafirrtan karl benda þeim á að hætta að væla og vera fórnarlamb og setja sér markmið?“

Þá segja þau að krakkar sem hafi fundið létti og lausn við kvíða og svefnleysi með aðstoð lyfja upplifi vafalaust mikinn stuðning í því að vera kallaðir aumingjar. „Foreldrar þeirra hafa vafalaust reynt ansi margt áður en lyfin urðu lausn. Enginn og ekkert foreldri leikur sér að því að lyfja börnin sín,“ skrifa þau.

Ef kvíði er eðlilegur partur af þroskaferli sem ekki eigi að „fórnarlambsvæða“ spyrja þau hvort rétta leiðin sé að skauta yfir tilfinningarnar og hætta að væla. 

„Á krakki sem er sannarlega fórnarlamb eða þolandi ofbeldis, vanrækslu eða annars bara að hætta því? Setja sér markmið og hætta að væla? Eða heldur Sérfræðingur Þráinsson að þau börn hristi áföllin af sér við töfraþuluna um að setja sér markmið?“ spyrja þau síðan.

„Guð minn góður hvað þetta er skelfilega skaðlegt. Forréttindafirrt, óábyrgt, litað vanþekkingu og fordómafullt! Eitruð jákvæðni hjálpar engum nema í besta falli einum manni, sem hefur af því tekjur,“ skrifa þau að lokum.

Skipti máli að fræðsla byggi á rannsóknum og fagþekkingu

Auk þessa lokaða pistils skrifaði Hulda skoðanagreinina „Harka af sér og halda á­fram“ á Vísi fyrr í dag. Þar skrifar hún um það hvernig viðtalið við Þorgrím horfi við henni sem fagaðila.

Þar tekur hún fyrir og gagnrýnir orð hans um kvíða, neiðkvæðar tilfinningar, lyfjanotkun barna og þroskaþjófa.

Undir lok greinarinnar segir hún að réttast væri að menn sem hafi ekki til þess menntun ættu að fara varlega í að fullyrða um vandamál og lausnir við þeim. Það sé ekki vegna þess að hún vilji að fólk hlusti bara á hana eða kollegar hennar heldur „vegna þess að ég veit að leitandi fólk eða fólk í neyð er oft tilbúið að hlusta á allskonar ráð frá sjálfskipuðum sérfræðingum með skoðanir.“

Stundum virki slík ráð þegar lífið er einfalt og fólki líði vel. Hins vegar spyr hún sig hvaða stefnu grunnskólar landsins hafi varðandi það að veita fræðslu fagaðila þegar kemur að því að læra um tilfinningar og hvernig börn geta tekist á við þær.

„Við getum öll alveg hjálpast að en það skiptir máli að fræðslan sé byggð á rannsóknum, fagþekkingu og sé ekki að mestu byggð á persónulegum skoðunum,“ skrifar hún.