„Mér persónu­lega fannst þetta gríðar­lega gaman“

Fangavörður á Litla-Hrauni fékk hugmyndina að bókinni fyrir fimm árum þegar hún var verslunarstjóri í fangelsinu. 

„Mér fannst fangar oft vera að kaupa svolítið skemmtileg hráefni til að útbúa sér mat og þetta vakti forvitni hjá mér. Þeir  fóru að segja mér frá ýmsum réttum og þeir gáfu mér uppskriftir og kenndu mér aðferðir, mér fannst þetta vera eitthvað jákvætt sem var að eiga sér stað,“ sagði Margrét Birgitta Davíðsdóttir sem nú starfar á Litla-Hrauni sem fangavörður.

„Það er fullt af hæfileikabúntum hérna inni“

Hugmyndin fór á ís vegna kórónuveirufaraldursins. Þegar Jói Fel hóf störf í eldhúsinu í sumar fór boltinn að rúlla á ný.

„Hann fer í framkvæmdina, honum leist vel á og hann fer í framkvæmdina með föngunum í fangelsum landsins. Hjálpar þeim að betrumbæta uppskriftir og skrá niður. Ég veit að þessi vinna var ómetanleg fyrir hann og fangarnir ánægðir með hans framlag.“

Niðurstaðan er bókin vatn og brauð sem er seld á vefnum Fangaverk. Uppskriftirnar eru með fjölþjóðlegum blæ og segir Margrét hæfileikaríka matreiðslumenn hafa leynst í hópi fanganna.

„Alveg 200%. Það er fullt af hæfileikabúntum hérna inni sem eiga mjög flottar uppskriftir og myndu nýtast vel úti í samfélaginu á veitingastöðum og mötuneytum og annað,“ bætir Margrét við og segist sjálf vera búin að prófa uppskriftina „Vandræðalaxinn“ sem finna má í bókinni.

„Mikilvægt að taka þátt í einhverju sem skiptir máli“

Í bókinni eru fimmtíu uppskriftir frá þrjátíu og fimm föngum. Nöfn rétta í bókinni hafa vakið athygli en þar má til dæmis finna "Ólöglega innfluttan baunarétt", "Jailhouse rock" og "Hæstarétt". 

Fangi sem á þrjár uppskriftir í bókinni segir verkefnið hafa gefið honum mikið.

„Fyrir okkur er þetta mjög mikilvægt og það er mikilvægt að fá að taka þátt í einhverju sem skiptir máli. Mér persónulega fannst þetta gríðarlega gaman,“ sagði hann í viðtali við fréttamann á Litla-Hrauni í dag.

Snýst um hvernig einstaklingar koma út í samfélagið

Hann segir fangana elda sjálfir ofan í sig, stundum tveir og tveir saman í hópum. Hann segir þá hafa mikinn metnað fyrir útgáfu bókarinnar.

„Fyrir mér snýst þetta um það, þegar öllu er á botninn hvolft, hvernig einstaklinga við viljum fá aftur út í samfélagið. Afplánun getur alveg verið tækifæri fyrir marga og mér finnst við þurfa að nýta þetta tækifæri í að efla færni og getu fanga svo þeir eigi frekar séns í að komast aftur út í samfélagið.“

Eins og áður segir á hann sjálfur þrjár uppskriftir í bókinni, meðal annars Jailhouse rock en viðurkennir að hann þurfi að vera duglegur að prófa aðrar en hans sjálfar.

„Ég er búinn að heyra að þetta hefur vakið athygli og það er mjög gaman, gleður mig mikið.“

Það besta við betrunarferlið

Í vélsmiðjunni fer fram ýmis konar sérhæfð vinna. Framleiddir eru kertastjakar og bakkar auk glæsilegrar sandkassagröfu. Guðmundur Friðmar Birigsson hefur starfað með föngunum í vélsmiðjunni.

„Þetta eru kannski á bilinu þrír til fimm eða sex sem eru að vinna hér, það fer mikið eftir stöðu á verkefnum,“ segir Guðmundur og bætir við að verkefni sem þetta sé gríðarlega mikilvægt.

„Ég held að þetta sé eitthvað það besta þegar maður talar um betrunarferli.“

Hann segir nóg að gera á vikunum fyrir jól. Vinnan er sérhæfð, einhverjir séu með bakgrunn og því þurfi að velja eftir getu og hæfni.

„Auðvitað læra margir og maður kennir. Það eru margir sem hafa farið mjög metnaðarfullir héðan og tilbúnir að læra meira,“ bætir Guðmundur við.

„Við erum að reyna að þoka þeim upp í áttur, níur og tíur

Í trésmiðjunni er svo búið til handverk með sál eins og verkstjórinn Jón Ingi Jónsson kemst að orði. Þar eru framleiddir vinsælir pizzabakkar og glæsilegir takkóbakkar sem myndu sóma sér vel á hverju heimili.

„Hér á Litla-Hrauni er kennd trésmíði einu sinni í viku og við erum í frábæru samstarfi við Fjölbrautaskóla Suðurlands og erum með ofsalega góða kennara þar.

„Svo tek ég við, ég er smiður og ég er að reyna að kenna þeim allt sem ég kann, reyna að hækka spilin hjá strákunum. Þeir eru kannski með tvista og þrista en við erum að reyna að þoka þeim upp í áttur níur og tíur.“

Þarf stundum að eiga „flauelsklætt kurteist nei“ í pokahorninu

Hann segir afraksturinn vera til sölu á síðunni Fangaverk. Viðtökur fanganna við þessum verkefnum hafa verið jákvæð, öll rútína fyrir þá sé jákvæð þar sem þeir geta jafnvel gleymt því í smástund að þeir séu í fangelsi.

„Í gegnum trésmíðina eru tveir strákar búnir með sveinspróf, byrjuðu hér og fengu áhuga og héldu áfram. Fóru í raunfærnimat og í sveinspróf.“

Samstarfið við fangana hefur gengið vel að sögn Jóns Inga.

„Þetta er handverk með sál sem er unnið af strákum í bata. Þeir eru allir með smá athyglisbrest en það er allt í lagi því ég er með það líka. Svo þarf maður að eiga flauelsklætt kurteist nei stundum en þetta gengur vel og mér finnst þeim líða vel og mér líður vel yfir því.“

Hægt er að fylgjast með framleiðslu Fangaverks inni á samfélagsmiðlum, bæði Instagram og Facebook.