Bækur bjarga manns­lífum

Bækur og innihald þeirra hafa beinni og óhindraðri aðgang að tilfinningum okkar og vitsmunum en nokkuð annað, jafnvel tónlist sem flestir telja drottningu listanna, er skilyrtari og þarf oftast meiri viðbúnað, hljóðfæri, hljómburð, eða að minnsta kosti góða rödd ef vel á að vera. En bókin, pappír og blek er allt sem þarf til að koma hugsun og tilfinningu frá sér svo að aðrir geti notið. Listirnar bjarga mannslífum, alla daga, um allan heim. Ekki bara lífi þeirra sem þær stunda, menn syngja frá sér hamingju, dansa frá sér hömlur og menn skrifa frá sér þyngstu sorgir, vonbrigði og áföll. Og við sem móttakendur eignumst líka betra líf við að njóta listanna. Hversu margir skyldu hafa bjargað sálarheill sinni líkt og Egill Skallagrímsson þegar hann orti Höfuðlausn og kom þannig frá sér sínum dýpsta harmi, og komst að lokum fram úr rekkju sinni til móts við sitt daglega líf að nýju? Hver þekkir ekki líknina sem er fólgin í að skrifa niður það sem þyngst hvílir á hjartanu?

Það má því með sanni segja að bækur bjargi mannslífum. Þannig hefur mannkyn í gegnum aldirnar miðlað sinni sögu, sögu einstaklinga og sögu þjóða. Og sögurnar eru alla vega, þær eru auðskiljanlegar og þær eru óskiljanlegar. Að segja sögu, skýra eða óskýra, einfalda eða flókna, skemmtilega eða leiðinlega, það er inntak listarinnar. Stundum er þetta voðaleg glíma. Listin ruglar þá stilltu og stillir þá rugluðu. Og þó að margt sé gert án orða þá eru orðin, þegar þeim er raðað með hugsun niður á blað, þau eru tryggasti leiðarvísirinn að hjarta okkar og skilningarvitum, þau opna gáttir umfram það sem önnur listform ná að gera.

Já, það eru ekki aðeins þeir sem skrifa sem eru að bjarga lífi sínu. Þeir sem lesa, þeir hafa í gegnum aldirnar notað bækurnar til að lækna, skilja, opna og gleðja. Engin lyf lækna með sama hætti og bækur gera, varanlega, án eftirmála, án aukaverkana. Þess vegna hefjum við nú heim bókarinnar hátt á loft, minnug allra þeirra góðu daga sem bækur hafa gefið okkur, glatt okkur og aukið okkur skilning, þekkingu og gleði.

Sterk bókmenning er hryggjarstykkið í hverju samfélagi. Það er staðreynd að þröskuldurinn sem fólk þarf að stíga yfir til að gefa út bækur er ekki nærri eins hár hér og í flestum öðrum samfélögum, að skrifa er ekki frátekið fyrir þá sem teljast vera rithöfundar. Flestir sem finna hjá sér löngun til að skrifa bók, láta verða af því á einhverjum tímapunkti og oftar en ekki sér hún einn daginn dagsins ljós, gefin út af forlagi, höfundinum sjálfum, eða í formi hljóðbókar eða annarar tegundar nýmiðlunar.

Jafnframt eru bækur algengustu jólagjafirnar hjá flestum fjölskyldum, allur almenningur hefur greiðan aðgang að bókum, bókasöfnun og hljóðbókum. Bækur eru þannig samnefnari þjóðarinnar og flest getum við ekki hugsað okkur tilveruna án bóka.

Margir óttast að nú sé hætta á að þjóðin líti ekki lengur á bókina sem sinn besta vin. Þess vegna beinum við sjónum að bókinni og minnum á að návistir við bækur gleðja og gefa, við skulum ekki láta bóklestur verða tímaleysinu að bráð. Ekkert kemur í staðinn fyrir góða bók, þann gamla sið að lesa nokkrar síður fyrir svefninn skulum við heiðra og endurvekja, ef við höfum týnt honum. Góð bók er okkar besti vinur.

Höfundur er leikstjóri.