Lokar at­hugun á eftir­liti MAST með blóð­mera­haldi án at­huga­semda

Umboðsmaður lauk málinu með bréfi 27. febrúar 2025. Fram kemur í bréfi að embættið muni samt sem áður halda áfram að hafa gætur á „stjórnsýslu á sviði dýravelferðar“ og hefja athugun að nýju telji þau þörf á.

Athugun umboðsmanns beindist að umfangi þess og skipulagi en einnig var sjónum beint að því mati sem fram fer þegar ákvörðun er tekin um hvort viðurlögum sé beitt eða háttsemi kærð til lögreglu.

Umboðsmaður tók aðkomu Matvælastofnunar að málum er lúta að mögulegri slæmri meðferð dýra til athugunar að eigin frumkvæði í kjölfar umfjöllunar í fjölmiðlum um meðferð hryssa í blóðmerahaldi. Fram kemur í bréfi umboðsmanns að umboðsmaður hafi skrifað MAST bréf í apríl í fyrra þar sem stofnunin var beðin að skýra fyrirkomulag eftirlits með blóðmerahaldi, umfang þess og skipulag, samanborið við annað eftirlit stofnunarinnar.

Í bréfinu var þess einnig óskað að gerð yrði grein fyrir því mati sem fram færi þegar ákvörðun væri tekin um hvort viðurlögum væri beitt og um upplýsingar um tilfelli þar sem slíkum viðurlögum hafði verið beitt. Þá var að lokum óskað skýringa og upplýsinga um hvenær Matvælastofnun kærði háttsemi til lögreglu og um tilgreind atriði í því sambandi.

Eftirlit með blóðmerahaldi tíðara

MAST svaraði í maí og gerði þar ítarlega grein fyrir eftirliti sínu með blóðmerahaldi og búfénaði almennt. Þar hafi til dæmis komið fram að reglubundið eftirlit ráðist af áhættumati stofnunarinnar en að eftirlit með blóðmerahaldi hafi verið tíðara á tímabili án þess að það gæfi tilefni til þess að auka eftirlit. Einnig kom fram að eftirliti með blóðtöku úr hryssum hafi verið forgangsraðað hjá stofnuninni undanfarin ár og í kjölfar gildistöku gildandi verklagsreglna hafi orðið breyting til batnaðar.

Í bréfinu segir um beitingu viðurlaga að samkvæmt MAST sé alltaf kallað saman teymi þriggja, eða eftir atvikum fleiri sérfræðinga og lögfræðings, sem meti hvert mál út frá ákveðnu reiknilíkani. Líkanið taki tillit til alvarleika, ítrekunar, ásetnings, samstarfsvilja hins brotlega og þess hvort brot hafi staðið lengi yfir. Auk þess séu ákveðin viðmið sem stofnunin gangi út frá þegar metið er hvort kæra eigi mál til lögreglu.

Í bréfinu kemur fram að svari Matvælastofnunar hafi fylgt tölfræði um beitingu stjórnsýsluviðurlaga, sundurgreind eftir árum, dýrategundum og upphæð stjórnvaldssekta. Þá fylgdu upplýsingar um hve mörg mál hefðu verið kærð til lögreglu undanfarin tvö ár.

Sérfræðimat hafi farið fram

Að lokum lýsti MAST í bréfi sínu rannsókn stofnunarinnar á nokkrum tilgreindum atvikum í tengslum við blóðtöku.

„Af lýsingunni verður ekki annað ráðið en að fram hafi farið sérfræðilegt mat dýralækna sem hafi meðal annars tekið til þess hvort atvik yllu dýrum minni háttar óþægindum eða þjáningum og, ef svo var, hve lengi þær stóðu yfir. Þá sýndist matið jafnframt taka mið af skapgerð dýrategunda, eftir atvikum deyfingu þeirra og um hvaða líkamshluta dýrs var að ræða í tilfellum þar sem talið var að dýr upplifði óþægindi eða sársauka,“ segir í bréfi umboðsmanns.

Í bréfi umboðsmanna segir að embættið hafi haft til skoðunar matskennd atriði er varða eftirlit, viðbragð og hvenær eigi að vísa þeim til lögreglu.

„Við slíkar aðstæður hafa stjórnvöld ákveðið svigrúm til mats en ber þó eftir sem áður að gæta að skráðum og óskráðum reglum stjórnsýsluréttarins,“ segir í bréfinu.

Hefur ekki forsendu til að meta sérfræðimat

Þar kemur einnig fram að það mat sem MAST hefur lagt fram byggi á ákveðinni sérþekkingu sem embætti umboðsmanns Alþingis hafi ekki forsendur til að endurskoða.

„Ástæða þess að framangreint er rakið er sú að eftir að hafa kynnt mér skýringar Matvælastofnunar og hjálögð fylgigögn er ljóst að mat stofnunarinnar á viðbrögðum við því þegar út af bregður í eftirlitsskyldri starfsemi er af sérfræðilegum toga eins og yfirferðin hér að framan ber skýrlega með sér. Lýtur það þannig að mörgum ólíkum þáttum á sérfræðisviði dýralækna og hafa menn með slíka menntun matið með höndum að stórum hluta. Af þeim sökum, og með vísan til þess sem að framan er rakið um stöðu umboðsmanns við eftirlit með stjórnvöldum og þá ekki síst þegar um sérfræðileg verkefni þeirra er að ræða, tel ég mig ekki hafa forsendur til að gera athugasemdir við starfshætti stofnunarinnar og hvernig hún framkvæmir mat á þeim atriðum sem til athugunar voru í málinu. Þar að auki tel ég ekki tilefni til að gera athugasemd við fyrirkomulag eftirlits stofnunarinnar að öðru leyti enda verður ekki betur séð en að ákvörðun um það sé reist á málefnalegum sjónarmiðum um eftirlitsþörf. Þar að auki liggur þeirri ákvörðun til grundvallar mat sérfræðinga sem ég hef ekki forsendur til að endurskoða. Að endingu verður ekki betur séð en að stofnunin hafi haft undir höndum nauðsynleg gögn til að sinna lögbundnu hlutverki sínu í framanlýstum tilfellum,“ segir umboðsmaður svo og tilkynnir svo að athugun embættisins sé lokið.