Á­ætla að 188 frelsis­sviptir út­lendingar hefðu verið vistaðir í nýja úr­ræðinu

Miðað við sömu forsendur hefðu 158 einstaklingar verið vistaðir í nýja úrræðinu árið 2024 og 37 á fyrstu tveimur mánuðum þessa árs.

Tölurnar innihalda útlendinga sem luku afplánun, voru hnepptir í gæsluvarðhald, gert að halda sig á ákveðnum stað, haldið var á svokölluðu D-svæði á Keflavíkurflugvelli og loks einstaklinga sem vistaðir voru í fangaklefa í sólarhring áður en þeim var fylgt úr landi.

Verði umrætt frumvarp að lögum verður stjórnvöldum heimilt að vista útlendinga sem vísa á úr landi í nýju úrræði sem stjórnvöld hafa ýmist lýst sem brottfararstöð eða lokuðu búsetuúrræði. Ýmsir hafa gagnrýnt fyrirætlanirnar og fulltrúi Rauða krossins sagt réttast að tala um varðhaldsstöð þar sem heimilt verði að vista börn. 

Þá talaði Barnaheill – Save the Children á Íslandi um varðhaldsbúðir sem minni á fangelsi í athugasemd við frumvarpsdrög. Einnig hefur ríkisstofnunin Barna- og fjölskyldustofa lýst yfir áhyggjum af frelsissviptingu barna í umsögn um frumvarpið.

Stjórnvöld segja nýja úrræðið framför miðað við núverand ástandi þar sem útlendingar séu reglulega vistaðir í gæsluvarðhaldi áður en þeir eru fluttir úr landi.

Tölurnar frá ríkislögreglustjóra koma fram í minnisblaði dómsmálaráðuneytisins til allsherjar- og menntamálanefndar Alþingis um þetta frumvarp Þorbjargar Sigríðar Gunnlaugsdóttur dómsmálaráðherra. Þar kemur fram að 51 einstaklingur sem til stóð að vísa úr landi hafi verið vistaður í gæsluvarðhaldi á síðasta ári og 80 árið 2024.

„Til viðbótar við framangreinda töflu má einnig nefna einstaklinga sem ekki sýndu samvinnu við öflun ferðaskilríkja sem í dag eru 48. Auk þess má nefna að 14 börn hafa verið vistuð á vegum barnaverndar á meðan foreldrar voru í fangaklefa eða gæsluvarðhaldi á árinu 2024, fjögur á árinu 2025 og ekkert á þessu ári,“ segir í minnisblaðinu um áætlaðan fjölda þeirra sem hefðu mögulega verið vistaðir í nýja úrræðinu.

Sé íþyngjandi frelsisskerðing

Í minnisblaðinu segir að vistun í brottfararstöð feli í sér íþyngjandi skerðingu á frelsi og eigi því eingöngu að koma til álita þegar önnur vægari úrræði duga ekki.

„Áhersla þessa frumvarps er að víkja frá þeirri framkvæmd að vista útlendinga í fangelsi sem ættu heldur að vera vistaðir á brottfararstöð, þar sem tryggður verður viðeigandi aðbúnaður og þjónusta. Ráðuneytið tekur því ekki undir umsagnir þess efnis að frelsissvipting útlendinga í þeim tilgangi sem frumvarpið mælir fyrir um sé ólögmæt eða að skilyrði til vistunar séu of víðtæk.“

„Að því er varðar gagnrýni um að ekki hafi verið lögfest fleiri vægari úrræði var við undirbúning frumvarpsins sérstaklega metið hvort gildandi heimildir veittu nægjanlegt svigrúm. Niðurstaðan var sú að þau úrræði sem þegar eru fyrir hendi í útlendingalögum teljist fullnægjandi til að koma í veg fyrir vistun þegar það er raunhæft, og ekki hafi verið sýnt fram á þörf fyrir frekari úrræði umfram gildandi heimildir.“

Ekki bara mönnuð fangavörðum

Dómsmálaráðuneytið tekur fram að ekki standi til að brottfarastöðin verði eingöngu mönnuð af fangavörðum heldur sé gert ráð fyrir fjölbreyttum hópi starfsfólks.

„Einungis einstaklingar sem uppfylla skilyrði laganna um vistun á brottfararstöð verða vistaðir á brottfararstöð. Það er því ekki svo að allir einstaklingar, sem hingað til hafa verið vistaðir í svokölluðu Neyðarskýli sem rekið hefur verið af Rauða Krossi Íslands verði vistaðir á brottfararstöð. 

Ráðuneytið áréttar einnig að einstaklingar, sem fá útgefið leyfi vegna umborinnar dvalar, munu ekki verða vistaðir á brottfararstöð nema aðstæður breytast þannig að hægt verði að framkvæma flutning og skilyrði laga um vistun á brottfararstöð séu uppfyllt,“ segir í minnisblaði dómsmálaráðuneytisins til allsherjar- og menntamálanefndar.