Á­byrgðar­leysi í fisk­eldi undir for­merkjum upp­byggingar

Í gær birti forstjóri Arctic fish Daníel Jakobsson grein er varðar atvinnuuppbyggingu í kring um fiskeldi á vestfjörðum. Hann lagði fram mynd um brotna byggð sem hafi síðan orðið umbylt af atvinnu uppbyggingu og byggðin hafi blómstrað á ný. Það getur vel verið að byggðin á vestfjörðum hafi blómstrað en hver er fórnarkostnaðurinn?

Ábyrgt fiskeldi?

Daníel er verulega brattur og segir að verið sé byggja upp ábyrgt fiskeldi og að einnig sé verið að “nýta auðlindir svæðisins á ábyrgan hátt.”. Ég veit ekki betur en að fyrirtæki Daníels sé einmitt valdur af einni af stærstu slysasleppingu sem hefur átt sér stað við Íslandsstrendur af kynþroska, fullvaxta norskum eldislaxi í Patreksfirði árið 2023. Við slysasleppingu þessarar framandi tegundar í íslenskri náttúru, er íslenska laxastofninum stefnt í hættu og þar með lífsviðurværum 2500 lögbýla á íslandi sem reiða sig á tekjur af laxveiðum. Óvitað er hverjar afleiðingar þessa “slys” Daniels eru, en taka verður fram að sleppingar sem þessar eru ekkert slys heldur fyrirsjáanleg afleiðing þessarar framleiðsluaðferðar. Síðan er alls óvíst um öll þau óskráðu strok úr sjókvíum og endalausa leka af seiðum sem erlendar rannsóknir og innlend gögn benda til að sé allt að fjórfalt meira en opinberar tölur sýna, sem leiðir til þess að verulegt magn eldisfisks sleppur út, nær kynþroska og gengur síðan upp í íslenskar ár, með alvarlegum og varanlegum afleiðingum fyrir villta laxastofna. Það er að engu leyti ábyrgt að notast við þessa framleiðsluaðferð í fiskeldi. Framleiðsluaðferð sem losar úrgang óhindrað í hafið sem er líkt og skólp frá 880.000 manns á ári hverju. Framleiðsluaðferð sem skapar aðstæður fyrir afar mikið magn laxalúsar, sem étur hold laxins og annara nytjafiska. Svo mikil er lúsin að meðal annars hefur fyrirtæki Daníels þurft ítrekað að grípa til skordýraeiturs ( til upplýsinga hefur verið notast við lúsaeitur 75 sinnum á Vestfjörðum frá árinu 2017) til að reyna að halda henni í skefjum, með ófyrirséðum áhrifum á lífríki hafsins. Þá ber einnig að nefna þau miklu afföll sem einkenna þessa framleiðslu, en þau nema að jafnaði yfir 20% á ári. Slík dánartíðni er óvenju há í matvælaframleiðslu og bendir hún til þess að aðbúnaður, heilbrigði og lífsskilyrði eldisfiskanna séu langt frá því að uppfylla grunnkröfur um dýravelferð.

Sjókvíeldi og hagsmunir samfélagsins

Það er auðséð að það er ekkert sem kallast ábyrgt fiskeldi á vestfjörðum, raunar er það mjög óabyrgt. Engu að síður er óumdeilt að greinin skapar störf, líkt og aðrar atvinnugreinar en sjálfur hefur Daníel nýlega lækkað laun starfsmanna sinna og fært til fóðurstöð fyrirtækisins á Ísafjörð, en áður hafði fóðurstöðin verið til húsa á Þingeyri. Arctic fish er ekki þarna til þess að skapa störf og mynda blómlegar byggðir heldur til þess að notast við íslenska náttúru og íslensk skilyrði til þess að græða fé. Þau skeyta engu að leggja hagsmuni bænda og eigenda lögbýla hér á landi sem reiða sig á tekjur af laxveiðihlunnindum á vogarskálarnar. Það skal teljast ásættanlegur fórnarkostnaður.

Höfundur er laganemi og leiðsögumaður í laxveiði.