Á rúntinum með and­efni

Til þess að flytja um það bil hundrað andróteindir hálftíma leið frá Stóra sterkeindahraðli CERN og til baka þurfti ærna fyrirhöfn. Andefnið er geymt í sérstöku hylki sem vegur heilt tonn. Inni í því er eindunum haldið í lofttæmi og sterkir seglar sem eru kældir niður í að nálgast alkul halda þeim svífandi í hylkinu svo þær snerti ekki veggi hylkisins og eyðist.

Endanlegur tilgangur tilraunarinnar, sem lýkur í dag, er að gera vísindamönnunum fært að flytja andefni frá sterkeindahraðlinum sem framleiðir þær á rannsóknarstofu í Düsseldorf í Þýskalandi, að sögn AP-fréttastofunnar. 

Engin hætta stafar af tilrauninni enda er massi andróteindanna innan við hundrað vetnisfrumeinda. Vísindamennirnir segja að það versta sem gæti gerst sé að þeir glati verðmætum farminum. 

Komist andefnið í snertingu við veggi hylkisins ef flutningabíllinn bremsar skyndilega eða keyrir yfir holu í malbikinu verði orkan sem losnar þar eindirnar tortímast of lítil þess að nokkur geti greint hana án nákvæmra mælitækja.

Höfuðverkur fyrir eðlisfræðinga

Andefni er nokkurs konar hliðstæða „hefðbundins“ efnis en með gagnstæða hleðslu. Nær allar efniseindir í alheiminum eru taldar eiga sér slíka andstæðu.

Þetta gagnkvæma ofbeldissamband efnis og andefnis skapar höfuðverk fyrir eðlisfræðinga og staðallíkan þeirra af alheiminum. Það gerir ráð fyrir að efni og andefni hefði átt að myndast í jöfnum hlutföllum við Miklahvell. 

Ef sú hefði verið raunin ætti ekkert efni að vera í alheiminum þar sem efni og andefni hefðu átt að núlla hvort annað út. Sú staðreynd að þú ert að lesa þessa málsgrein er staðfesting á að meira hlýtur að hafa myndast af efni en andefni og það getur staðallíkanið ekki skýrt. 

Eðlisfræðingar áætla að að fyrir hvern milljarð af pörum efnis- og andefniseinda hafi orðið til ein auka efniseind.

Hentar illa til rannsókna

Andróteindir eru framleiddar í tilraunastöð CERN í Sviss með því að skjóta róteindageisla á málmstykki. Við árekstur róteindanna við málminn verður til aragrúi ýmissa einda, þar á meðal andróteindir.

Tilraunastöðin í CERN er ekki hentug til þess að rannsaka andefnið vegna mikilla segulsviðstruflana sem stafar frá tækjabúnaði hennar. Því vilja vísindamennirnir koma andefninu til Heinrich Heine-háskóla í Düsseldorf þar sem hægt er að að rannsaka þær í betra tómi.

Enn er töluvert í land með að þróa tækni til að flytja andefnið. Hylkið sem er notað í tilrauninni í dag á að endast í fjórar klukkustundir. Bílferðin til Düsseldorf tekur hins vegar að minnsta kosti tvöfalt lengri tima.