Nýtt kvóta­kerfi í sjókvía­eldi — á kostnað land­eig­enda og veiðiréttar­hafa

Frumvarp atvinnuvegaráðherra til laga um lagareldi felur í sér grundvallarbreytingu á stjórn sjókvíaeldis. Þar er lagt til að komið verði á nýju kvótakerfi í formi svokallaðs laxahlutar — og að allur sá réttur verði afhentur núverandi rekstraraðilum án útboðs og án endurgjalds til ríkisins. Þetta þýðir í reynd að verðmæt opinber auðlind verður færð varanlega í hendurnar á stórum einkafyrirtækjum án þess að þjóðin fái greitt fyrir.

Sérstaklega vekur athygli að sá laxahlutur sem frumvarpið hyggst úthluta án endurgjalds mun að verulegu leyti enda í höndum fyrirtækja sem eru undir stjórn norskra eldisrisa. Með öðrum orðum er verið að færa verðmæt og framseljanleg réttindi yfir íslenskri auðlindanýtingu til aðila sem eru að stórum hluta í erlendri eigu, endurgjaldslaust. Ávinningurinn rennur þannig til erlendra eigenda, en efnahagslegur og umhverfislegur kostnaður starfseminnar situr eftir hjá bændum, landeigendum og öðrum sem reiða sig á heilbrigð vistkerfi og villta laxastofna.

Landssamband veiðifélaga telur óásættanlegt að svo afdrifarík ákvörðun sé tekin í skjóli nætur. Að mati Landssambandsins er sérstaklega gagnrýnivert að atvinnuvegaráðherra hefur sagt opinberlega að frumvarpið feli ekki í sér nýtt kvótakerfi — þótt ákvæði frumvarpsins segi aðra sögu. Ákvæði frumvarpsins um laxahlut eru byggð á ákvæðum fiskveiðistjórnunarlaganna um aflahlutdeild — sem í daglegu tali er kölluð kvóti. Frumvarpið kveður á um að laxahlutur verði framseljanlegur, leigjanlegur og veðsetjanlegur með nákvæmlega sama hætti og kvótinn.

Á sama tíma og frumvarpið úthlutar hundruðum milljarða til stórfyrirtækja í eldi, með geigvænlegum afleiðingum fyrir villta íslenska laxastofna, kveður það á um afnot af jörðum um allt land í þágu eldisins án samþykkis landeigenda eða veiðiréttarhafa.

Landssamband veiðifélaga skorar á ráðherra að falla frá áformum um kvótavæðingu sjókvíaeldis og ókeypis kvótaúthlutun til stórfyrirtækja á sama tíma og réttindi landeigenda og veiðiréttarhafa eru skert. Auðlindir landsins eiga ekki að verða að ókeypis eignargrundvelli fárra stórfyrirtækja á kostnað almennings í landinu.

Höfundur er framkvæmdastjóri Landssambands veiðifélaga.