Dræm lax­veiði: „Menn spá ekki nema spáin sé góð“

Vefurinn Angling.is, sem stendur fyrir Landssamband veiðifélaga, birtir vikulega veiðitölur og þar kemur á daginn að hún er á pari við það sem var í fyrra, sem gætu verið góðar fréttir ef árið í fyrra hefði ekki farið í sögubækur sem eitt hið versta í sögunni.

„Það er góð spurning,“ segir Guðni og bætir því við að þetta segi menn alltaf þegar þeir kunna ekki svarið. Hann er spurður hvernig standi á þessum ósköpum.

Stórlax sést varla

„Það eru þarna einhverjir þættir sem við þó höfum einhverja hugmynd um. Það er náttúrlega með okkar lax að hann er ýmist eitt eða tvö ár í sjó. Þessi sem er eitt ár í sjó köllum við smálax og svo eru hinir stórlaxar. Það er sáralítið af stórlaxi núna,“ segir Guðni og rekur að lax dvelji oft lengur í sjó, svo sem í Rússlandi, jafnvel í fimm ár og eru menn þá að tala um tröll: 30 kílóa fiskar. Dæmi um slíka dreka eru teljandi á fingrum annarrar handar hérlendis.

„Þá eru líka tengsl milli fjölda smálaxa sem tengjast erfðafræði. Smálaxinn í fyrra var ekkert sérstakur og við áttum ekki von á stórlaxi þetta árið.“

Stórlaxinn gengur fyrr í árnar og hann hefur ekki látið sjá sig svo neinu nemi þetta árið. Guðni segir að þetta hafi verið viðbúið miðað við laka smálaxagengd í fyrra. „Nú er aðeins farinn að sjást smálax en fyrri hluta júlí eru þær að koma inn í árnar og það er það sem við horfum til.“

Laxastofnar við Ísland eru að minnka

Allt snýst þetta sem sagt um heimtur úr Atlantshafi og hún hefur verið að lækka. Að sögn Guðna tengist þetta að einhverju leyti hitastigi sjávar. En er of snemmt að afskrifa laxveiðiárið?

„Já. Ég hef grínast með að ég vilji helst engu spá fyrr en í september. En það er kannski ekki alveg í boði. Laxastofnar við Ísland eru að minnka eins og annars staðar og þá þurfum við að passa hvað við erum að drepa. Við höfum í auknum mæli verið að taka upp veiða og sleppa og erum ekki að ganga eins á hrygningarstofninn og verið hefur. Ég held að það sé afar skynsamlegt.“

Finnst þér veiða/sleppa gáfuleg aðferð?

„Tjahh, við vitum hvað núllið þýðir. Ef enginn hrygnir verður engin nýliðun. Árferði í landi og árferði í sjó tengjast. Vorið skiptir mestu máli, hitastig þá. Vaxtatíminn er lengri og seiðin stærri þegar kemur fram á haust og þá lifir meira af þeim.“

Fiskur í sjó étur ekki hitastig

Guðni rifjar upp að fyrsta árið sem hann var í þessu, 1979, hafi þeir hjá Hafró verið staddir í Vopnafirði og þá var svo kalt að hrognin klöktust ekki út.

„Sá árgangur varð aldrei til og köld ár urðu á eftir eða fram undir 1985. Við erum á útbreiðslumörkum laxins og við þurfum að hafa varann á og gera það sem í okkar valdi stendur til að passa upp á þessa stofna. Veiða ekki mikið, vernda búsvæðin og menga ekki. Það er það sem við getum gert.“

Guðni vitnar í prófessor Arnór Garðarsson, spurður um hvort hitastig sjávar sé alpa og omega í þessum fræðum; fiskurinn í sjó étur ekki hitastig.

„Þó að þetta tengist hitafari er það undirstaða lífrænnar framleiðslu, tengsl eru þar á milli en auðvitað er það fæðan sem skiptir máli. Ef við erum að horfa á laxastofna sérstaklega en nánast allar tegundir jarðarinnar eru þannig að stofnstærð þeirra hefur minnkað um 30 prósent.“

Sjóbirtingurinn í sókn

Ekki þarf annað en að horfa á Attenborough-myndir til að átta sig á þessu.

„Þar kemur þetta skýrt fram og eflaust er um að kenna glóbal aðgerðum mannanna á vistkerfið í heild sinni. Villti laxinn er ekki stór og kæmist samanlagt líklegast fyrir í loðnubát en hann dreifist gríðarlega. 

Lax frá Íslandi er að veiðast fyrir vestan Grænland og allt þar á milli. Laxinn okkar er að fara vestur í haf og um vetur þangað þar sem hitinn er á milli 6 og 8 gráður.“

En ég er að reyna að fiska eftir spá um hörmungarár í laxveiðinni?

„Ég er búinn að læra að menn vilja helst bara spá þegar spáin er góð. Það er yfirleitt þannig. Hitt er annað að þetta er veiðiskapur. Þetta er ekki eins og að fara út í fiskbúð. Auðvitað, þegar um er að ræða villtar tegundir er ýmislegt sem á þær drífur. Bleikju snarfækkar en sjóbirtingur fer á sama tíma vaxandi. Það er í andstöðu við það sem menn eru að sjá á meginlandinu fyrir austan okkur. Sjóbirtingar eru á stærð við laxa og má bera virðingu fyrir þeim. Bleikjan er hánorræn tegund og mögulega eru urriði og sjóbirtingar að taka búsvæði þar sem bleikjan var og mögulega laxinn.“

Og þar höfum við það.