Angjelin Sterkaj laus úr haldi og sendur til Albaníu

Þetta staðfestir Ragna Bjarnadóttir fangelsismálastjóri í samtali við Vísi. Brottvísun Angjelins byggir á nýlegri bráðabirgðalagabreytingu dómsmálaráðherra, sem heimilar að veita erlendum föngum sem ákveðið hefur verið að vísa úr landi reynslulausn þegar einn þriðji hluti refsitímans er liðinn.

Allt að ævilangt endurkomubann

Ragna kveðst ekki geta tjáð sig um einstaka mál en segir að almenna reglan sé sú að þegar bráðabirgðaheimildin sé nýtt sé föngum fylgt til síns heimalands af heimferða- og fylgdadeild Ríkislögreglustjóra, að undangenginni ákvörðun Fangelsismálastofnunar um reynslulausn og ákvörðun Útlendingastofnunar um brottvísun og endurkomubann. 

Í allra alvarlegustu brotunum hafi Útlendingastofnun heimild til þess að ákvarða mönnum varanlegt endurkomubann inn á allt Schengen-svæðið. Angjelin er frá Albaníu, sem stendur utan Schengen-svæðisins.

Hvað varðar ákvörðun Fangelsismálastofnunar um reynslulausn segir hún að almennar reglur um reynslulausn gildi og ákvörðun þess efnis sé tekin að undangengnu heildarmati. Þar undir séu margir þættir, til að mynda hegðun í afplánun og hættumat.

Tvö þúsund dagar í fangelsi fyrir morð

Angjelin var dæmdur til sextán ára fangelsisvistar með dómi Hæstaréttar þann 21. júní árið 2023. Til frádráttar þeirri refsingu kom óslitið gæsluvarðhald hans frá 17. febrúar 2021 að telja.

Þannig sat hann í gæsluvarðhaldi í 855 daga og hefur afplánað 1.149 daga í fangelsi. Það gerir alls 2.004 daga, eða fimm ár, fimm mánuði og 28 daga, á bak við lás og slá fyrir morðið á Beqirai. Þriðjungur sextán ára fangelsisvistar er 1.947 dagar.

Auk Angjelins hlutu fjórir hlutdeildarmenn hans dóma í Hæstarétti. Claudia Carvalho var dæmd til þriggja ára fangelsis, Murat Selivrada fjögurra ára og Shpetim Qerimi fékk tíu ára dóm. Í Landsrétti höfðu þau verið sakfelld fyrir samverknað með Angjelin og dæmd í fjórtán ára fangelsi.

Morðinu lýst sem aftöku

Það kemur vafalaust einhverjum spánskt fyrir sjónir að Angjelin hafi aðeins þurft að afplána þriðjung dómsins, enda hafa fá sakamál vakið jafnmikinn óhug hjá þjóðinni og atburðir kvöldsins 13. febrúar 2021, þegar Armando Beqirai, 33 ára fjölskyldufaðir frá Albaníu, kom að heimili sínu í Rauðagerði. Hann lagði bíl sínum í bílskúrnum og þegar hann gekk út um bílskúrsdyrnar var hann skotinn níu sinnum.

Rannsókn málsins var ein sú umfangsmesta í síðari tíð. Fjöldi fólks var handtekinn við rannsóknina en grunur lék á um að morðið tengdist einhvers konar uppgjöri í undirheimunum.

Málið var gert upp í sérstökum annál fréttastofu árið 2021.

Sem áður segir vakti málið mikinn óhug í samfélaginu, enda hefur morðinu verið lýst sem aftöku. Lögregla var gagnrýnd á sínum tíma fyrir að hafa haft upplýsingar um að Angjelin hafi verið vopnaður skammbyssu þremur vikum áður og verið á Íslandi þrátt fyrir að vera eftirlýstur í heimalandi sínu.

Íslendingar höfnuðu framsalsbeiðni árið 2017

Árið 2021, áður en Angjelin var nafngreindur í fjölmiðlum, var greint frá því að morðingi Armandos væri eftirlýstur af albönskum yfirvöldum vegna vopnaðs ráns og hefði verið um árabil.

Albönsk dómsmálayfirvöld hefðu árið 2015 óskað framsals á albönskum karlmanni vegna afplánunar refsingar á grundvelli refsidóms sem hann hlaut í Albaníu fyrir ránsbrot. 

Beiðni þeirra hefði hins vegar verið hafnað árið 2017, þar sem hún uppfyllti ekki skilyrði laga um framsal sakamanna og aðra aðstoð í sakamálum og alþjóðasamninga sem Ísland er aðili að.

Ragna segir, á almennum nótum, að verklag í kringum reynslulausn og brottvísun á grundvelli bráðabirðaheimildarinnar sá alfarið ótengt framsali sakamanna. Þannig komi það ferlinu ekki við hvort viðkomandi fangi sé eftirlýstur í heimalandi sínu eða eigi þar útistandandi refsidóma.

Angjelin var enn eftirlýstur í Albaníu árið 2021 en Vísi er ekki kunnugt um reglur fyrningar þar í landi. Því liggur ekki fyrir hvort hann muni um frjálst höfuð geta strokið í kjölfar brottvísunarinnar.

Umtöluðustu glæpamenn landsins sendir heim

Líkt og Vísir hefur ítarlega fjallað um samþykkti Alþingi þann 1. júní síðastliðinn frumvarp Þorbjargar Sigríðar Gunnlaugsdóttur dómsmálaráðherra um breytingar á lögum um fullnustu refsinga. Með þeim er heimilt að veita erlendum föngum sem ákveðið hefur verið að vísa úr landi reynslulausn þegar einn þriðji hluti refsitímans er liðinn.

Viðkomandi er að því loknu tafarlaust vísað úr landi og sætir í framhaldinu endurkomubanni til landsins og á Schengen-svæðið eftir atvikum. Heimildin er tímabundin og gildir til 1. júlí 2027.

„Það að fremja afbrot hér á landi á að hafa raunverulegar og langvarandi afleiðingar. Þegar ákvörðun um brottvísun liggur fyrir er eðlilegt að brotamanni verði vísað úr landi strax við reynslulausn og sæti endurkomubanni,“ var haft eftir dómsmálaráðherra í fréttatilkynningu á sínum tíma.

Talsverða athygli vakti þegar Vísir greindi frá því að meðal þeirra sem lagabreytingin nær til væri Mohamad Th. Jóhannesson, áður Mohamad Kourani.

Hann mun í byrjun september hafa lokið afplánun þriðjungs átta ára fangelsisdóms fyrir fjölda brota og þá verður heimilt að senda hann til Sýrlands. Hann mun eftir það sæta þrjátíu ára endurkomubanni til Íslands.

Um tuttugu þegar farnir og tugir í viðbót sem falla undir heimildina

Ragna fangelsismálastjóri sagði í samtali við Vísi fyrr í sumar að heimildin hafi mikla þýðingu fyrir Fangelsismálastofnun, senda sé alkunna að yfirálag hafi verið á fangelsiskerfinu lengi, jafnvel í áratug eða lengur.

„Þarna eru einhverjir tugir einstaklinga sem munu falla undir þessa lagaheimild á þeim tíma sem hún á að vera í gildi, sem munu þá fara úr fangelsi eftir einn þriðja og það losar auðvitað um hjá okkur. Þetta eru einstaklingar sem hafa engin tengsl við landið, þannig að það losnar um þessi rými, sem skiptir okkur gríðarlega miklu máli af því að við erum með of langan boðunarlista og viljum mjög gjarnan geta tekið inn þá einstaklinga sem þurfa að komast í afplánun.“

Nú segir hún að um það bil tuttugu erlendir fangar hafi fengið reynslulausn og verið vísað af landi brott. Að mati Fangelsismálastofnunar séu enn nokkrir tugir fanga sem heimildin nær til.

Enn skemur í lokuðu fangelsi

Sem áður segir afplánaði Angjelin aðeins um fimm og hálft ár af sextán ára dómi en þar með er ekki öll sagan sögð. Hann var upphaflega vistaður í gæsluvarðhaldi á Hólmsheiði en eftir að endanlegur dómur gekk var hann færður í fangelsið að Litla-Hrauni.

Þar dvaldi hann þó ekki lengi en DV greindi frá því í maí í fyrra að Angjelin hefði um það bil tveimur árum fyrr verið fluttur í opna fangelsið á Kvíabryggju. 

Sú frétt var sögð í kjölfar annarar fréttar sama miðils um að Angjelin hefði skömmu áður gengið í það heilaga í Grundarfjarðarkirkju. Þá vakti athygli að Anton Kristinn Þórarinsson, sem var um tíma grunaður um aðild að morðinu á Armando, var viðstaddur athöfnina. 

Ragna kveðst ekki geta tjáð sig um stigskiptingu afplánunar einstaka fanga en bendir á að eftir gildistöku bráðabirgðaheimildar til reynslulausnar og brottvísunar að liðnum einum þriðja dóms afpláni erlendur fangi, sem hlýtur sextán ára dóm, lengur innan veggja fangelsis en hann hefði gert ef hann hefði hlotið dóm fyrir gildistöku. Það er vegna þess að ekki er heimilt að leyfa slíkum fanga að afplána dóm sinn á Vernd eða undir rafrænu eftirliti.