Telur raun­sætt að Ís­lands­mið verði „sér­stakt stjórnsýslusvæði“

Katrín er gestur dagsins í Vísi að viðræðum en hún var iðnaðarráðherra og fjármálaráðherra í ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur frá 2009 til 2013, sem sótti um aðild að Evrópusambandinu á sínum.

Síðan var hún framkvæmdastjóri Samtaka fjármálafyrirtækja (SFF) 2016-2022 en hefur síðustu ár snúið sér að ráðgjöf en einnig spennusagnaskrifum.

Leikbók Samfylkingarinnar í Evrópumálum

Evrópusambandsaðild var eitt af höfuðstefnumálum Samfylkingarinnar þegar flokkurinn var stofnaður árið 2000. Það ár ákvað stjórn flokksins að ráðast í eins konar úttekt á hugsanlegum samningsmarkmiðum Íslands í mögulegum aðildarviðræðum við ESB. Samfylkingin gaf út rit þess efnis, „Ísland í Evrópu“, ári síðar undir ritstjórn Eiríks Bergmanns Einarssonar, sem er í dag stjórnmálafræðiprófessor við Bifröst. 

Þar skrifuðu Katrín og Ágúst Ólafur Ágústsson, síðar þingmaður, kafla um sjávarútveginn þar sem steinum var velt um það hvort – og þá hvernig – hægt væri að tryggja forræði yfir sjávarauðlind Íslendinga innan Evrópusambandsins.

Þó að kvartöld sé liðin frá árinu 2001 og margt vatn runnið til sjávar síðan þá, vill Katrín meina að margt í þessari handbók standist enn. 

„Sérstakt stjórnsýslusvæði“

Mikið hefur verið deilt um hvort hugsanlegar undanþágur og sérlausnir fengjust. Þó að Marta Kos, stækkunarstjóri Evrópusambandsins, hafi gefið út vilyrði fyrir sérlausnum í sjávarútvegi og landbúnaði hefur hún ekki gefið upp hvers konar sérlausnir það kynnu að vera.

Katrín telur nær útilokað að fá varanlegar undanþágur frá gervallri sjávarútvegsstefnunni, en telur raunhæft að semja um að Ísland verði „sérstakt stjórnsýslusvæði“ fyrir fiskveiðar. 

Vísar hún meðal annars til þess að íslensk lögsaga liggi ekki að Evrópusambandsríkjunum og að fiskveiðistefna ESB snúist um sameiginlega stofna sem Ísland deili ekki með aðildarríkjum. Hún nefnir að kvótaútdeiling ESB byggi á veiðireynslu samkvæmt „hlutfallslegum stöðugleika“ og veltir því jafnvel fyrir sér hvort hugsanlega mætti yfirfæra nálægðarreglu (dreifræðisreglu) ESB með einhverjum hætti á Íslandsmið.

„Og allt þetta samandregið getur leitt okkur að því að við gætum samið um að hafið í kringum Ísland yrði sérstakt stjórnsýslusvæði,“ segir Katrín.

„Gamla“ og „nýja“ Samfylkingin snúist meira um verklag heldur en stefnu 

Þegar Kristrún Frostadóttir, nú forsætisráðherra, tók við stjórnartaumum í flokknum haustið 2022 lýsti hún því yfir að Evrópusambandsaðild yrði færð neðar í forgangsröð flokksins. 

Oft hafa átök milli „gömlu“ og „nýju“ Samfylkingarinnar verið sett í samhengi við þessa áherslubreytingu. En nú er flokkurinn kominn í ríkisstjórn og hefur samt sett Evrópumálin á dagskrá.

Finnst þér eins og gamla Samfylkingin svokallaða sé [með þessari atkvæðagreiðslu] að uppskera það sem hún sáði?

Katrín hlær við.

„Sko, Samfylkingin er alþjóðasamstarfsflokkur og hefur alltaf verið, og gamla og nýja Samfylkingin snýr kannski meira að vinnubrögðunum. Það er að áherslurnar séu á kjör vinnandi fólks og venjulegs fólks. Evrópusambandið er meira tæki til að ná árangri í þeim efnum. Þetta er spurning um hvað kemur á undan,“ svarar Katrín, sem er fyrrverandi varaformaður flokksins. 

„Þannig að ég veit ekki. Mér finnst þetta ekkert alveg vera svona einfalt.“

Hlusta má á þáttinn í spilaranum hér að ofan og á öllum helstu streymisveitunum.