Móðirin sem Banda­ríkja­menn deila um

Málið hefur orðið að miklu deilumáli í Bandaríkjunum. Annars vegar eru þeir sem hafa sýnt móðurinni samhug og segja málið beina kastljósinu að skorti á geðheilbrigðisþjónustu fyrir nýbakaðar mæður. Þar á móti eru þeir sem telja að refsa beri henni að fullu enda hafi morðin verið skipulögð.

Móðirin heitir Lindsay Clancy. Hún er 36 ára fyrrverandi hjúkrunarfræðingur og bjó í Duxbury í Massachusetts ásamt þáverandi eiginmanni sínum, Patrick Clancy, og börnum þeirra þremur. Cora var fimm ára, Dawson þriggja ára og Callan átta mánaða.

Glímdi við alvarlega vanlíðan

Andlegri heilsu Clancy hrakaði eftir fæðingu Callans árið 2022. Hún glímdi við mikinn kvíða og svefnleysi og leitaði til nokkurra lækna og annarra meðferðaraðila. Geðlyfjum hennar var ítrekað breytt en Clancy taldi líðanina versna.

Í desember sagði hún Patrick og móður sinni að hún hefði hugsað um að skaða börnin. Systir hennar hefur borið fyrir dómi að Clancy hafi á sama tíma fengið sjálfsvígshugsanir daglega.

Clancy hringdi í neyðarlínuna, leitaði á bráðamóttöku og reyndi að komast í dagmeðferð. Hún fékk ekki inngöngu þar en lagði sig síðar inn á McLean-geðsjúkrahúsið. Hún var útskrifuð 5. janúar 2023, nítján dögum áður en börnin dóu. Enginn hafði varað Patrick við því að skilja hana eftir eina með þeim. AP hefur rakið meðferð Clancy og samskipti hennar við heilbrigðisstarfsfólk.

Daginn fyrir verknaðinn átti Clancy fjarfund með geðlækni. Hún virtist þunglynd og kvíðin en sagði hvorki frá röddum né áformum um að skaða börnin eða sjálfa sig.

Sendi eiginmanninn eftir lyfjum og mat

Þann 24. janúar 2023 fór Clancy með Coru til læknis, lék við börnin í snjónum og föndraði með þeim heima. Patrick hefur sagt að hún hafi virst í betra skapi en undanfarnar vikur.

Um kvöldið bað hún hann að sækja lyf fyrir Coru og kvöldmat fyrir fjölskylduna. Meðan hann var í burtu fór Clancy með börnin niður í kjallara og kyrkti þau hvert á fætur öðru með æfingateygjum. Síðan reyndi hún að svipta sig lífi og stökk út um glugga á annarri hæð hússins.

Patrick kom heim skömmu eftir klukkan sex og fann Lindsay særða fyrir utan húsið. Hún sagði honum að börnin væru í kjallaranum. Cora og Dawson létust þetta kvöld. Callan var fluttur á sjúkrahús en lést nokkrum dögum síðar. Clancy lifði fallið af en er lömuð fyrir neðan mitti. AP hefur birt frásögn Patricks af kvöldinu og neyðarsímtalinu sem kviðdómurinn hlustaði á.

Deilt um geðrof og skipulagningu

Saksóknarar segja Clancy hafa skipulagt verknaðinn. Þeir benda á að hún hafi sent Patrick bæði í apótek og á veitingastað og kannað akstursleiðina í síma sínum. Læknar sem sinntu henni fyrir dauða barnanna sögðust ekki hafa séð merki um geðrof.

Réttargeðlæknirinn Avram Mack taldi hana hafa verið alvarlega þunglynda en samt getað greint rétt frá röngu og stjórnað gerðum sínum. Sálfræðingurinn Kirk Heilbrun taldi hana vera með geðhvörf af gerð tvö en hafnaði því að hún hefði verið í bráðu geðrofi. Hann taldi hana hafa ætlað að svipta sig lífi og sannfært sig um að börnin myndu þjást ef hún skildi þau eftir. AP greindi frá framburði sérfræðinga ákæruvaldsins. 

Verjendur segja Clancy hafa fengið geðrof eftir fæðingu og að lyfjameðferðin hafi gert ástand hennar verra. Geðrof eftir fæðingu er sjaldgæft ástand sem getur valdið ofskynjunum, ranghugmyndum og miklum ruglingi. Talið er að ein til tvær konur af hverjum þúsund sem fæða barn fái slíkt geðrof. Langflestar þeirra skaða ekki börn sín, að því er fram kemur í umfjöllun AP um ástandið. 

Sérfræðingar verjenda töldu Clancy hafa verið í geðrofi og ófæra um að skilja að verknaðurinn væri rangur. Hún sagði þeim að karlmannsrödd hefði skipað henni að drepa börnin svo hún gæti síðan svipt sig lífi. Réttargeðlæknirinn Phillip Resnick taldi hana jafnframt hafa verið haldna þeirri ranghugmynd að börnin yrðu yfirgefin ef hún dæi. 

Hundruð sýndu Clancy stuðning

Um þrjú hundruð manns, langflestir konur, komu saman við dómshúsið í Plymouth í síðustu viku. Margar klæddust bleiku og báru skilaboð um að Clancy hefði þurft hjálp.

Nokkrar kvennanna sögðu frá eigin reynslu af geðrænum veikindum eftir barnsburð og sögðu konur ekki alltaf teknar alvarlega þegar þær leituðu aðstoðar. 

Stuðningurinn hefur einnig verið gagnrýndur. Þar er bent á að Clancy hafi sjálf kyrkt börnin og að athyglin beinist í of miklum mæli að henni en of litlum að Coru, Dawson og Callan. Patrick hefur hins vegar sagst fyrirgefa fyrrverandi eiginkonu sinni og líta svo á að hún hafi verið alvarlega veik.

Kviðdómurinn tekur næst við

Réttarhöldin hófust 27. júlí og eru nú á fimmtu viku. Þriðjudagurinn 25. ágúst var tuttugasti dagur vitnaleiðslunnar. Verjendur hafa lokið sinni sönnunarfærslu en saksóknarar eiga eftir að ljúka við síðustu vitnin.

Þegar því lýkur flytja báðir aðilar lokaræður og málið verður lagt fyrir kviðdóminn. Samkvæmt lögum Massachusetts þarf ákæruvaldið að sanna að Clancy hafi getað skilið að verknaðurinn væri rangur og stjórnað gerðum sínum þrátt fyrir veikindin.

Verði Clancy fundin sek á hún yfir höfði sér ævilangt fangelsi án möguleika á reynslulausn. Verði hún talin hafa verið ósakhæf verður hún vistuð á geðsjúkrahúsi ríkisins.

Lokaræður eru væntanlegar síðar í vikunni. Engin dagsetning liggur fyrir um niðurstöðu kviðdómsins.