Ís­lendingar voru al­ræmdir og lítið traust á milli

Þorsteinn var gestur dagsins í Vísi að viðræðum en hann átti sæti í samninganefnd Íslands í síðustu viðræðum við Evrópusambandið á árunum 2009 til 2013.

Samningsstaða Íslands styrkst til muna

Hann segir allt annað ferli í vændum velji þjóðin að taka viðræðurnar upp á ný á laugardaginn kemur. Íslendingar hafi komið laskaðir til samninga síðar og samningsstaða Íslands hafi styrkst mikið.

„Það fór heilmikið af starfinu í það að byggja upp traust,“ segir Þorsteinn en í þætti dagsins fór hann ítarlega yfir það hvernig samningaferli vindur fram. 

Allt frá því að samningshópur fundar í fyrsta sinn og þangað til að samningskafla er lokað á ríkjaráðstefnu í Brussel.

Þegar Ísland sótti um aðild að Evrópusambandinu árið 2009 voru samningsmarkmiðin sett fram í greinargerð með þingsályktuninni, samninganefnd var skipuð og tíu samningahópar tóku til starfa. Innan þeirra störfuðu um tvö hundruð manns úr ráðuneytum, hagsmunasamtökum, sveitarstjórnum og öðrum hlutum samfélagsins. 

Fyrsta verkefnið var að svara um tvö þúsund og fimm hundruð spurningum frá framkvæmdastjórn Evrópusambandsins um íslensk lög, stjórnsýslu og fleira. Síðan tók við kerfisbundin samanburður á íslenska kerfinu og regluverki sambandsins, kafla fyrir kafla, alls þrjátíu og þrjá. 

Það þurfti að greina hvar kerfin samræmdust, hvar þau stönguðust á og hvort íslenskir hagsmunir fælust í því að breyta lögum að fyrirmynd evrópskra laga, sækjast eftir undanþágu eða reyna að semja um einhverja aðra lausn.

Formlegu fundirnir eins og eftir handriti

Þetta er sú hlið aðildarviðræðnanna sem fór sjaldnast fyrir sjónir Jóns og Gunnu. Umræðan hér heima snerist að mestu um stærstu pólitísku ágreiningsefnin landbúnaðinn, sjávarútveginn, fullveldið, gjaldmiðilinn og kosningarnar framundan. 

Innan samninganefndarinnar snerist vinnan hins vegar oftar um stór skjöl og langa rýnifundi. Sum mál var hægt að leysa innan samningahópanna, önnur þurftu að fara fyrir samninganefndina og enn önnur til ráðherra, ríkisstjórnar eða Alþingis. 

Þegar loks var komið að formlegum fundi í Brussel var yfirleitt búið að vinna málið svo ítarlega að þar gerðist fátt óvænt. Ágreiningurinn gat verið mikill, en sjálfur fundurinn var nánast leikinn eftir handriti, að sögn Þorsteins.

Þorsteinn Gunnarsson er fræðimaður, fyrrverandi rektor Háskólans á Akureyri, sérfræðingur hjá Rannís og varaformaður samninganefndar Íslands í aðildarviðræðum við Evrópusambandið á árunum 2009 til 2013. Í ítarlegu samtali fóru hann og undirritaður yfir það sem raunverulega fór fram á meðan viðræðunum stóð, hvernig afstöður voru mótaðar, hvernig samskiptum var háttað við ráðherra og framkvæmdastjórnina og hvernig tók Brussel í kröfur Íslands um þessar margumtöluðu varanlegu undanþágur.